به گزارش ایراف، در این فراخوانها که عمدتاً در کانالها و صفحات ناشناس منتشر شدهاند، از مردم خواسته شده بود تا در اعتراض به عملکرد طالبان در قبال زنان و برخورد با معترضان جبرئیل، در نقاط مختلف دست به تجمع و حتی «قیام» بزنند.
بررسیهای تیم راستیآزمایی ایراف نشان میدهد که در این فراخوانها مکانهای انتخاب شده برای تجمع در محلههای عمدتا شیعهنشین واقع شده است، نکتهای که به خودی خود شائبه یک توطئه برای قرار دادن شیعیان در برابر حاکمیت را تقویت میکند.
انتشار این فراخوانها در حالی صورت میگیرد که هویت منتشرکنندگان آنها مشخص نیست و هیچ نهاد، جریان سیاسی یا تشکل شناختهشدهای مسئولیت رسمی صدور آنها را بر عهده نگرفته است.
از سوی دیگر اکثریت قریب به اتفاق فعالان اجتماعی و فرهنگی اعلام کردهاند که از برگزاری چنین تجمعاتی، بیاطلاع هستند.
همزمان با گسترش این فراخوانها، برخی منابع و چهرههای شناختهشده اجتماعی و مذهبی از مردم خواستند نسبت به این دعوتها با احتیاط برخورد کنند. شماری از بزرگان و علمای شیعه نیز اعلام کردند که این فراخوانها از سوی نهادهای رسمی یا مراجع مورد اعتماد منتشر نشده و مشخص نیست که چه اشخاص یا گروههایی پشت آن قرار دارند.
انتشار این فراخوانها در شبکههای اجتماعی، باعث شد تا فضای دوگانهای میان کاربران شکل بگیرد: از یکسو کسانی که معتقدند هرگونه تجمع باید از منبع مشخص و مسئولیتپذیر فراخوان داده شود، عدهای دیگر که میگویند مهم نیست چه کسی فراخوان داده، باید در اعتراض به وضعیت فعلی، به خیابان آمد.
منتقدان میگویند که این فراخوانهای بینام و نشان، حرکت اعتراضی شهروندان جبرئیل هرات را به گونهای مصادره کرد و به بیراهه کشاند.
بررسی ظاهری بسیاری از این اطلاعیهها نشان میدهد که قالب طراحی آنها با الگوهای رایج فراخوانهای رسمی تفاوت دارد.
استفاده از تصاویر و گرافیکهای غیرحرفهای، نبود اطلاعات تماس یا نام برگزارکننده و همچنین نشانههایی از تولید محتوا با ابزارهای هوش مصنوعی، موجب شده است تا اصالت این فراخوانها از سوی بسیاری از کاربران مورد تردید قرار بگیرد.
یکی از نمونههای مورد توجه، فراخوانی برای تجمع مهاجران افغانستانی در منطقه گلشهر مشهد بود؛ فراخوانی که پس از انتشار گسترده در فضای مجازی با واکنش مسئولان مواجه شد.
اگرچه بسیاری از فعالان جامعه مهاجر در گلشهر نسبت به جعلی بودن این فراخوانها اطلاعرسانی کرده و تأکید کردند که نباید با ریسمان پوسیده اکانتهای فیک به چاه رفت، بازهم نگرانیهایی از برگزاری یک تجمع بدون مجوز که ممکن بود تبعات جبرانناپذیری برای شرکت کنندگان داشته باشد، وجود داشت.
در پی انتشار این دعوت، اداره کل امور اتباع و مهاجرین خارجی خراسان رضوی با صدور اطلاعیهای برگزاری هرگونه تجمع را تکذیب و از مهاجران خواست به اخبار و اطلاعیههای غیررسمی توجه نکنند.
در این میان، گمانهزنیهای مختلفی درباره منشأ انتشار این فراخوانها مطرح شده است. برخی گزارشها و تحلیلهای منتشرشده در شبکههای اجتماعی نشان میدهد که شبکههای نزدیک به جریان موسوم به «روند سبز» وابسته به امرالله صالح در انتشار این فراخوانها نقش داشتهاند و هدف از آن، تحریک افکار عمومی علیه طالبان و ایجاد موج اعتراضی در داخل افغانستان عنوان شده است.
با این حال، تاکنون هیچ سند رسمی یا مدرک قابل راستیآزمایی برای تأیید این ادعا منتشر نشده و هیچیک از طرفهای منتسب به این جریان نیز مسئولیت انتشار فراخوانها را نپذیرفتهاند.
کارشناسان رسانهای معتقدند که در شرایط بحرانی، انتشار فراخوانهای بیهویت و فاقد مسئولیتپذیری مشخص میتواند زمینهساز سوءاستفاده جریانهای مختلف و بروز تنشهای غیرقابل پیشبینی شود. از همین رو، تأکید میشود که شهروندان و مهاجران پیش از اعتماد به چنین اطلاعیههایی، منشأ انتشار و اعتبار آنها را از طریق منابع رسمی و معتبر بررسی کنند.
از جانب دیگر، حوادث اخیر هرات و واکنش گسترده افکار عمومی به بازداشت زنان توسط طالبان، بار دیگر نشان داده است که فضای اجتماعی افغانستان بهشدت تحت تأثیر تحولات میدانی قرار دارد؛ فضایی که در آن انتشار فراخوانهای ناشناس میتواند به سرعت به موضوعی بحثبرانگیز و اثرگذار تبدیل شود، حتی اگر هویت منتشرکنندگان آن همچنان در هالهای از ابهام باقی بماند.
اگرچه هوشیاری و سرعت عمل فعالان اجتماعی، از برگزاری تجمعات بدون مجوز که میتوانست مشکلاتی خلق کند، جلوگیری کرد، اما این موضوع، اعتراضات به حق مردم هرات را کاملا به حاشیه برد. به طوری که حالا دیگر صحت و سقم این فراخوانها و حواشی آن مورد توجه است، نه وضعیت زنان افغانستان!
