به گزارش ایراف، احمد سعیدی، کارشناس مسائل سیاسی، با اشاره به حملات ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ و کشتهشدن نزدیک به سه هزار نفر، گفت که برای درک این حادثه باید به سالهای پیش از آن و عواملی مانند جنگ افغانستان علیه شوروی، رقابت قدرتهای بزرگ، افراطگرایی مذهبی، ضعف دولتها و جنگهای منطقهای توجه کرد.
وی با اشاره به نقش القاعده در طراحی و اجرای حملات ۱۱ سپتامبر، تأکید کرد که این گروه نماینده مردم افغانستان یا اسلام نبود. سعیدی در عین حال این پرسش را مطرح کرد که آیا افغانستان باید هزینه جنایتی را میپرداخت که توسط یک شبکه تروریستی فراملی انجام شده بود.
سعیدی همچنین گفت که پس از ۱۱ سپتامبر، «جنگ علیه تروریسم» نهتنها افغانستان، بلکه سیاست جهانی را تغییر داد و پیامدهای آن به افزایش نظارتهای امنیتی، سختتر شدن سیاستهای مهاجرتی و گسترش جنگ در منطقه منجر شد.
در مقابل، ملک ستیز، پژوهشگر و کارشناس مسائل بینالملل، ریشههای ۱۱ سپتامبر را در مجموعهای از عوامل از جمله نابرابری جهانی، گسترش جریانهای جهادی، خلأ ایدئولوژیک پس از فروپاشی شوروی، مداخله نظامی غرب و حمایت از حکومتهای مستبد در خاورمیانه بررسی کرده است.
ستیـز معتقد است سیاستهای دوران جنگ سرد آمریکا و استفاده از گروههای جهادی برای مقابله با شوروی، در شکلگیری شرایطی که بعدها به رشد تروریسم بینالمللی انجامید، نقش داشت. او همچنین هشدار داده است که برخی از این عوامل در دوره کنونی نیز تشدید شدهاند و میتوانند نگرانیهایی درباره امنیت جهانی ایجاد کنند.
از سوی دیگر، فرخنده زهرا نادری، فعال سیاسی، نیز در واکنش به سالگرد ۱۱ سپتامبر، این حادثه را برای بسیاری از افغانها یادآور آغاز جنگ آمریکا و ناتو در افغانستان و سقوط نخستین حکومت طالبان دانسته است. او تأکید کرده که این دوره برای نسل او با تجربه شکلگیری نظام جمهوری، آزادی نسبی بیان و فعالیت رسانههای نیمهآزاد همراه بوده است.
نادری همچنین به رواج نظریههای توطئه درباره ۱۱ سپتامبر در میان بخشی از افکار عمومی افغانستان اشاره کرده و با طرح پرسشهایی درباره هزینههای حملات برای آمریکا، استدلال کرده است که ادعای طراحی این حملات از سوی واشنگتن با منطق سیاسی و هزینههای سنگین آن سازگار نیست.
در همین حال، شکریه بارکزی، نماینده پیشین مجلس و فعال سیاسی، با نگاهی انتقادی به عملکرد آمریکا در افغانستان گفته است که واشنگتن پس از ۱۱ سپتامبر با هدف مبارزه با تروریسم وارد افغانستان شد، اما پس از گذشت بیش از دو دهه، افغانستان همچنان با حضور و فعالیت گروههای تروریستی روبهرو است. او در این زمینه آمریکا را به حمایت از تروریسم متهم کرده است.
امرالله صالح، معاون پیشین ریاستجمهوری افغانستان، نیز با انتقاد از سیاستهای آمریکا پس از ۱۱ سپتامبر، واشنگتن را به «خیانت» به مردم افغانستان متهم کرده و توافق دوحه میان آمریکا و طالبان را نتیجه یک رویکرد ژئوپلیتیکی نادرست دانسته است.
صالح با اشاره به توافقنامههای امنیتی و شراکت راهبردی میان آمریکا و جمهوری افغانستان، مدعی شده است که واشنگتن این توافقها را کنار گذاشت و زمینه بازگشت طالبان به قدرت را فراهم کرد. او همچنین خواستار روشنشدن محتوای بخشهای محرمانه توافق دوحه شده است.
