به گزارش ایراف، حمله انتحاری به مرکز آموزشی کوثر دانش در غرب کابل، در ۲۴ اکتبر ۲۰۲۰، درست زمانی رخ داد که دانش‌آموزان پس از پایان کلاس‌های درسی در حال خروج از این مرکز بودند. ازدحام جمعیت حین خروج و غافلگیری دانش‌آموزان باعث شد تا تعداد قربانیان این حمله زیادتر از حد معمول باشد.
چگونگی حمله به آموزشگاه کوثر دانش
عصر شنبه سوم آبان/عقرب ۱۳۹۹، دانش‌آموزان مرکز آموزشی کوثر دانش در غرب کابل، پس از ساعت‌ها حضور در کلاس‌های آمادگی کنکور، آماده خروج از مرکز بودند. در میان رفت‌وآمد دانش‌آموزان، مهاجمی که قصد ورود به ساختمان را داشت، از سوی نگهبانان شناسایی شد. اما شناسایی او به معنای پایان خطر نبود؛ مهاجم مواد انفجاری همراه خود را در نزدیکی ورودی و در میان دانش‌آموزانی منفجر کرد که از کلاس‌ها خارج می‌شدند.
با انفجار انتحاری، آموزشگاه کوثر دانش به صحنه‌ای از خون و دود و آتش تبدیل شد. پیکر شهدا در گوشه و کنار کلاس‌ها، در میان تلی از خاکستر و وسایل نیم سوخته، قلب هر بیننده‌ای را به درد می‌آورد. چند دقیقه بعد خانواده‌های شهدا از راه رسیدند و به دنبال یافتن عزیز خود، در میان میز و نیکمت‌های سوخته و کتاب‌های خونین می‌گشتند.
گزارش‌های اولیه از شهید شدن دست‌کم ۲۴ نفر و زخمی‌شدن ۵۷ نفر حکایت داشت؛ آمارهایی که در گزارش‌های بعدی افزایش یافت و به ۳۰ کشته و بیش از ۷۰ زخمی رسید.
این حمله در حالی اتفاق افتاد که قبل از آن نیز حملات مشابه به مراکز آموزشی در منطقه شیعه نشین غرب کابل روی داده بود؛ حمله‌ای که بار دیگر آسیب‌پذیری دانش‌آموزان در غرب کابل و ناکامی تدابیر امنیتی در جلوگیری از حملات مرگبار علیه مراکز آموزشی را به موضوعی جدی تبدیل کرد.
مهاجم چگونه به محل رسید؟
بر اساس گزارش‌های منتشرشده در روز حادثه و اظهارات شاهدان عینی، مهاجم ابتدا با لباس شخصی به مرکز آموزشی مراجعه کرده و سپس از آنجا خارج شده بود. او پس از مدتی برای بار دوم و با لباس نظامی بازگشته و تلاش کرد وارد مرکز شود.
نگهبانان امنیتی و محافظان مرکز آموزشی کوثر دانش پیش از ورود مهاجم به ساختمان متوجه او شده و از ورودش جلوگیری کردند. با این حال، مهاجم مواد انفجاری همراه خود را در میان گروهی از دانش‌آموزان که در حال خروج از مرکز بودند، منفجر کرد.
نگهبانان مرکز آموزشی کوثر دانش با وجود آنکه مهاجم انتحاری را شناسایی کرده بودند، نتوانستند از وقوع حمله انتحاری جلوگیری کنند. دلیل این موضوع نیز به گفته کارشناسان، عدم مداخله سریع و موثر محافظان اعلام شده است.
چرا کوثر دانش هدف قرار گرفت؟
مرکز آموزشی کوثر دانش یکی از مراکز شناخته‌شده آمادگی کنکور در غرب کابل بود. دانش‌آموزان بسیاری برای آماده‌شدن جهت ورود به دانشگاه به این مرکز مراجعه می‌کردند و آموزش در آن، برای بسیاری از خانواده‌ها مسیری برای دستیابی فرزندانشان به فرصت‌های بهتر تخصیل محسوب می‌شد.
این مرکز در منطقه دشت برچی قرار داشت؛ منطقه‌ای پرجمعیت که بیشتر ساکنان آن از جامعه هزاره و شیعه افغانستان هستند و طی سالهای گذشته بارها شاهد حملات مرگبار علیه غیرنظامیان بوده است.
پس از انجام این حمله، گروه داعش شاخه خراسان مسئولیت حمله به کوثر دانش را بر عهده گرفت. این گروه پیش از آن نیز حملاتی علیه غیرنظامیان و تجمع‌های عمومی در افغانستان انجام داده بود و در سالهای بعد نیز مسئولیت شماری از حملات علیه جامعه هزاره را به عهده گرفته بود.
از موعود و کاج تا کوثر دانش؛ الگوی تکرارشونده حمله به مراکز آموزشی
حمله به آموزشگاه کوثر دانش، به عنوان بخشی از مجموعه حملات تروریستی به مراکز آموزشی در غرب کابل تعریف می‌شود. در سالهای پیش و پس از این حادثه، مدارس و مراکز آموزشی در دشت برچی بارها هدف حملات مرگبار قرار گرفتند.
در اوت ۲۰۱۸، مرکز آموزشی موعود در غرب کابل هدف حمله انتحاری قرار گرفت. این حمله دهها کشته و زخمی برجای گذاشت و بیشتر قربانیان آن دانش‌آموزانی بودند که برای آزمون ورودی دانشگاه آماده می‌شدند.
در مه ۲۰۲۱، نیز مدرسه سیدالشهدا در غرب کابل هدف چند انفجار قرار گرفت. انفجارها هنگام خروج دانش‌آموزان از مدرسه رخ داد و شمار زیادی از دانش‌آموزان، به‌ویژه دختران، در میان قربانیان بودند.
از سوی دیگر، در ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۲، مرکز آموزشی کاج هدف حمله انتحاری قرار گرفت؛ حمله‌ای که بر اساس گزارش‌های سازمان ملل متحد، دست‌کم ۵۴ شهید و ۱۱۴ زخمی برجای گذاشت. بیشتر قربانیان کاج دختران و زنان جوانی بودند که برای ادامه تحصیل و آمادگی ورود به دانشگاه در کلاس‌ها حضور داشتند.
این حوادث، با وجود تفاوت در جزئیات اجرایی و عاملان اعلام‌شده، یک وجه مشترک داشتند: همه این مراکز در غرب کابل و در میان شیعیان هزاره اتفاق افتاده بود.
چرا تدابیر امنیتی مانع تکرار حملات نشد؟
تکرار حملات در غرب کابل این پرسش را مطرح می‌کند که چرا با وجود تجربه حوادث پیشین، مراکز آموزشی همچنان در برابر حملات آسیب‌پذیر باقی ماندند و حوادث مشابه طی چند سال، چندین بار تکرار شد و قربانی گرفت.
در حمله به کوثر دانش، مهاجم پیش از ورود به ساختمان شناسایی شد، اما انفجار در میان جمعیت دانش‌آموزان، تلفات زیادی گرفت. در حملات دیگر نیز تجمع دانش‌آموزان هنگام ورود یا خروج از کلاس‌ها به افزایش تلفات انجامید. این حوادث نشان می‌دهد که حفاظت از داخل ساختمان به‌تنهایی برای تأمین امنیت یک مرکز آموزشی کافی نیست و امنیت ورودی‌ها، فضای اطراف و زمان‌های پرتردد نیز اهمیت دارد.
از سوی دیگر، حملات مکرر به مناطق هزاره‌نشین، نگرانی‌ها درباره حفاظت مؤثر از این جامعه را افزایش داده است. گزارش‌های سازمان ملل متحد درباره حملات علیه هزاره‌ها نیز نشان می‌دهد که مراکز آموزشی، فضاهای عمومی و وسایل حمل‌ونقل از جمله مکان‌هایی بوده‌اند که در این حملات آسیب دیده‌اند.
با این حال، ارزیابی دقیق عملکرد نهادهای امنیتی در هر حادثه مستلزم بررسی شواهد، اطلاعات عملیاتی و نتایج تحقیقات است.
شش سال بعد؛ جای خالی دانش‌آموزان
شش سال پس از حمله به مرکز آموزشی کوثر دانش، خانواده‌های شهدا همچنان در سوگ فرزندان خود هستند. جوانانی که اگر زنده می‌ماندند، حالا فارغ‌التحصیل شده و احتمالا به دنبال تشکیل خانواده بودند.
شهدای حمله تروریستی به آموزشگاه کوثر دانش در حالی به فراموشی سپرده می‌شوند که با وجود اسناد و مدارک مستند، هیچگاه علل، عوامل و عاملان این رویداد معرفی نشدند. پرسش اساسی از مسئولان امنیتی این است که چند حادثه دیگر باید تکرار شود و چند جوان دیگر باید اینگونه شهید شوند تا امنیت مراکز آموزشی مورد توجه قرار بگیرد و از حملات مشابه جلوگیری شود؟
