به گزارش ایراف، وزارت معادن طالبان اعلام کرده است که شرکت سعودی «دلتا انرژی گروپ» در چارچوب توافقهای تازه، در زمینه اکتشاف نفت و گاز در منطقه کشک و تیرپل ولایت هرات، زمینه استفاده از گاز طبیعی در شهر هرات و بررسی امکان احداث خط لولهای حدود ۷۰۰ کیلومتری از هرات تا سپینبولدک فعالیت خواهد کرد.
ارزش سرمایهگذاری اولیه برای دو بخش نخست این توافق حدود ۲۰۰ میلیون دلار اعلام شده است؛ با این حال، برخی کارشناسان تأکید کردهاند که ارقام چند ده میلیارد دلاری مطرحشده درباره مراحل بعدی، در حال حاضر تعهد قطعی سرمایهگذاری محسوب نمیشود.
حضور زلمی خلیلزاد؛ نماینده آمریکا یا دلال نفتی؟
در تصاویر منتشرشده از جریان امضای این قرارداد، زلمی خلیلزاد، نماینده پیشین آمریکا نیز در گوشه تصویر در کنار مقامات طالبان و عربستان سعودی دیده میشود، حضور خلیلزاد در این مراسم، مهمترین بخش خبر برای بسیاری از ناظران بوده که واکنشهای متفاوتی را به همراه داشتهاست. اگرچه دولت آمريکا در واکنش به این موضوع اعلام کرده که خلیلزاد در این مراسم نماینده ایالات متحده نبوده است؛ موضوعی که باعث شده حضور او بیشتر در چارچوب فعالیتهای شخصی و تجاریاش مورد توجه قرار گیرد.
صدیق صدیقی، سخنگوی پیشین ریاست جمهوری افغانستان، نیز با انتقاد از حضور زلمی خلیلزاد در مراسم امضای قرارداد نفت و گاز طالبان با شرکت سعودی «دلتا انترنشنال»، مدعی شد که مأموریت خلیلزاد در افغانستان رساندن طالبان به قدرت و فراهمکردن فرصتهای اقتصادی برای این گروه بوده است.
وی افزود که حضور خلیلزاد در کنار طالبان در مراسم امضای یک قرارداد اقتصادی، بار دیگر پرسشهایی درباره اهداف و منافع شخصی او در افغانستان مطرح کرده است. صدیقی در یادداشتی در شبکه اجتماعی ایکس، با لحنی تند نوشت: «آغوش طالبان برای شهروندان آمریکایی مفسد افغانتبار باز است.»
صدیقی همچنین مدعی شد که خلیلزاد در روند بازگشت طالبان به قدرت، صرفاً یک نقش سیاسی نداشته و هدف او تأمین منافع اقتصادی نیز بوده است. این اظهارات در حالی مطرح میشود که مقامهای امریکا تأکید کردهاند خلیلزاد دیگر کارمند دولت این کشور نیست و در مراسم امضای قرارداد نیز نماینده ایالات متحده نبوده است.
سیدباقر محسنی، استاد دانشگاه و کارشناس مسائل سیاسی، با اشاره به اهمیت امنیت و ثبات برای سرمایهگذاریهای بزرگ گفت که سرمایههای کلان به ثبات بلندمدت نیاز دارند و وضعیت سیاسی و امنیتی افغانستان، از نظر او، چنین اطمینانی را فراهم نمیکند.
وی افزود که حکومت طالبان علاوه بر نداشتن مشروعیت بینالمللی، با محدودیتهای مالی و بانکی نیز مواجه است و همین مسئله میتواند سرمایهگذاران را نسبت به حضور در افغانستان محتاط کند.
محسنی همچنین درباره تمرکز قرارداد جدید بر منابع نفت و گاز هرات گفت که منابع شناختهشده گاز افغانستان عمدتاً در شمال کشور قرار دارند و درباره ظرفیت اقتصادی منابع کشک و تیرپل هنوز اطلاعات کافی وجود ندارد.
وی افزود که قرارداد جدید ممکن است پیامدهای منطقهای نیز داشته باشد و احتمال دارد که در صورت گسترش آن، مناسبات اقتصادی افغانستان با ایران تحت تأثیر قرار گیرد.
از سوی دیگر، احمد سعیدی، تحلیلگر و دیپلمات پیشین افغانستان، حضور خلیلزاد در این توافق را در چارچوب فعالیتهای اقتصادی او ارزیابی کرد و گفت که خلیلزاد در سالهای اخیر در کنار شرکت سعودی «دلتا» و پروژههای نفت و گاز افغانستان مطرح بوده است.
وی افزود که خلیلزاد در اکتبر ۲۰۲۵ نیز در دیدار رئیس اجرایی شرکت دلتا با ملا عبدالغنی برادر حضور داشته و در آن دیدار درباره اکتشاف و استخراج نفت و گاز افغانستان و توسعه خطوط انتقال گاز گفتوگو شده بود.
سعیدی گفت: «زلمی خلیلزاد شریک شرکت دلتا و تسهیلکننده یک معامله بزرگ در حال فعالیت است» و مدعی شد که حضور و رفتوآمدهای او نشان میدهد که وی در فعالیتهای این شرکت نقش دارد.
انتقادها از نقش اقتصادی و سیاسی خلیلزاد
ملک ستیز، فعال سیاسی، با نگاهی انتقادیتر به حضور خلیلزاد پرداخت و آن را نشانه «افول ارزشهای» یک دیپلمات سابق آمريکا دانست.
وی افزود که خلیلزاد در گذشته از دیپلماتهای بانفوذ آمريکا بوده و در مقاطعی نماینده این کشور در سازمان ملل متحد و شورای امنیت بوده است، اما اکنون به گفته او، حضور خلیلزاد در کنار حکومت طالبان و مشارکت در چنین توافقهایی با گذشته دیپلماتیک او در تضاد قرار گرفته است.
ستیـز گفت که خلیلزاد زمانی در جایگاهی قرار داشت که پاسداری از حاکمیت قانون و قطعنامههای بینالمللی از وظایف او بود، اما امروز از نگاه او، همکاری با حکومتی که از سوی بسیاری از کشورها به رسمیت شناخته نشده، پرسشهای جدی درباره جایگاه و عملکرد او ایجاد میکند.
در همین حال، وحید عمر، رئیس پیشین اداره امور ریاستجمهوری افغانستان، در واکنش به این توافق، جزئیات بیشتری درباره ماهیت پروژه ارائه کرد و گفت که توافقهای جدید سه بخش دارد.
وی افزود که بخش نخست مربوط به اکتشاف و تولید نفت و گاز در منطقه کشک و تیرپل هرات است؛ بخش دوم به مطالعه استفاده از گاز برای شهر هرات، پارک صنعتی و تولید برق اختصاص دارد و بخش سوم، امکانسنجی ایجاد خط لولهای حدود ۷۰۰ کیلومتری از نزدیکی گذره هرات تا سپینبولدک قندهار را بررسی میکند.
عمر گفت که این خط لوله «سنتگس ـ دهلیز رفاه» نامگذاری شده است و افزود که برخلاف برخی برداشتها، این توافق هنوز به معنای آغاز ساخت یک خط لوله چند میلیارد دلاری نیست.
وی افزود که ابتدا باید ذخایر قابل استخراج کشف و از نظر اقتصادی تثبیت شود و سپس موضوع تأمین مالی، فنی، بازار فروش، مجوزها و تصمیم نهایی سرمایهگذاری بررسی شود.
عمر همچنین تأکید کرد که ارقام ۵۰ یا ۶۰ میلیارد دلاری که درباره ظرفیت آینده این پروژه مطرح شده، تعهد قطعی مالی نیست و برای ساخت خود خط لوله نیز رقم تقریبی ۱۰ میلیارد دلار مطرح شده است.
وی افزود که شرکت دلتا یک شرکت خصوصی سعودی است و نباید این توافق را قرارداد مستقیم میان حکومت طالبان و دولت عربستان سعودی دانست.
سنتگس جدید؛ از پروژه قدیمی تا خط لوله هرات ـ سپینبولدک
از سوی دیگر، ناصر احمدی، تحلیلگر مسائل اقتصادی و فعال اقتصادی، نیز با اشاره به سابقه تاریخی پروژه «سنتگس» گفت که مطرحشدن دوباره این نام، یادآور طرحی است که حدود سه دهه پیش برای انتقال گاز ترکمنستان از مسیر افغانستان به پاکستان و هند مطرح شده بود.
وی افزود که شرکت سعودی دلتا در پروژه قدیمی سنتگس نیز سهم داشت و اکنون بازگشت این نام در قالب توافق جدید، از نظر تاریخی قابل توجه است.
احمدی حضور خلیلزاد در کنار این پروژه را چندان عجیب ندانست و گفت که رفتوآمد مقامهای سابق میان دولت و بخش خصوصی در بسیاری از کشورها پدیدهای شناختهشده با عنوان «درِ گردان» است.
وی افزود که حضور خلیلزاد در این مراسم را نباید لزوماً به دولت آمريکا یا سیاست رسمی واشنگتن مرتبط دانست و این فعالیت را میتوان در چارچوب فعالیتهای شخصی و اقتصادی او بررسی کرد.
احمدی گفت که اهمیت اصلی توافق برای افغانستان در نهایت به میزان سرمایهای بستگی دارد که واقعاً وارد کشور میشود، میزان اشتغال ایجادشده، مشارکت شرکتهای داخلی و سهم مردم افغانستان از منافع این پروژه.
محمد طنین، فعال سیاسی، اما از تندترین واکنشها را نسبت به حضور خلیلزاد داشت و او را متهم کرد که در سالهای اخیر در مسیر عادیسازی روابط اقتصادی طالبان و جلب حمایت منطقهای از این حکومت فعالیت کرده است.
وی افزود که خلیلزاد علاوه بر فعالیت سیاسی، اکنون در حوزه اقتصادی نیز به گفته او، در پروژههایی مرتبط با منابع طبیعی افغانستان نقش دارد و حضورش در توافق نفت و گاز با شرکت سعودی را بخشی از همین روند دانست.
طنیـن همچنین مدعی شد که خلیلزاد در تلاش است زمینههای اقتصادی لازم برای تداوم حکومت طالبان را فراهم کند.
در حالی که برخی، حضور خلیلزاد را نشانه ورود او به فعالیتهای تجاری و تسهیل سرمایهگذاری در افغانستان میدانند، برخی دیگر آن را بخشی از تلاش برای ایجاد ارتباط اقتصادی میان طالبان و بازیگران منطقهای ارزیابی کردهاند. با این حال، زلمی خلیلزاد تاکنون درباره حواشی حضورش در مراسم امضای قرارداد نفتی طالبان و عربستان واکنشی نشان نداده است.
