دکتر اکرم عارفی، استاد علوم سیاسی در افغانستان، در گفتوگو با ایراف درباره روابط کابل و اسلامآباد، ریشه بخش مهمی از تنشهای اخیر میان دو کشور را در افزایش فعالیت مخالفان مسلح در داخل پاکستان دانست و گفت سازمان اطلاعات پاکستان (آیاسآی) طی دو سال اخیر تلاش کرده است مخالفان و ناراضیان سیاسی افغانستان را در نشستهایی در پاکستان، ترکیه و برخی کشورهای اروپایی گرد هم بیاورد. به گفته او، اسلامآباد همواره کوشیده است تا از ابزارهای سیاسی، امنیتی و مذهبی برای حفظ نفوذ خود در افغانستان استفاده کند.
ارتباط مستقیم تنشها با وضعیت داخلی پاکستان
دکتر عارفی در این گفتوگو تأکید کرد که تحولات امنیتی داخل پاکستان تأثیر مستقیم بر روابط این کشور با افغانستان دارد و هر زمان که فعالیت گروههای مخالف و مسلح در پاکستان افزایش پیدا میکند، سطح تنش میان کابل و اسلامآباد نیز بالا میرود.
او گفت: «تنشهایی که به وجود میآیند تابع فعالیتهای مخالف در داخل پاکستان است.» به گفته وی، افزایش عملیاتها و حملات در داخل پاکستان معمولاً باعث میشود فضای سیاسی و امنیتی میان دو کشور نیز متشنجتر شود و مقامهای پاکستانی واکنشهای تندتری در قبال افغانستان اتخاذ کنند.
عارفی توضیح داد که در دورههایی که وضعیت داخلی پاکستان بحرانیتر میشود، اسلامآباد تلاش میکند بخشی از مشکلات امنیتی خود را با تحولات افغانستان مرتبط نشان دهد. او افزود که این مسئله در سالهای اخیر بارها تکرار شده و به یک الگوی ثابت در روابط دو کشور تبدیل شده است.
این استاد علوم سیاسی در افغانستان همچنین گفت: «با هر مرحلهای که این فعالیتها در داخل پاکستان تشدید میشود، همان میزان تنشها میان دو کشور نیز افزایش پیدا میکند.» به گفته او، در مقابل، هرگاه سطح عملیاتها و ناامنیها در پاکستان کاهش پیدا کند، روابط دو کشور نیز تا حدی وارد فضای نرمتر و آرامتری میشود.
نقش آیاسآی در جمعکردن مخالفان سیاسی افغانستان
عارفی در بخش دیگری از سخنان خود به نقش سازمان اطلاعات پاکستان، آیاسآی، در تحولات سیاسی افغانستان اشاره کرد و گفت اسلامآباد طی حدود دو سال گذشته تلاش کرده است مخالفان سیاسی و ناراضیان افغان را گرد هم بیاورد.
او گفت که این اقدامات تنها محدود به پاکستان نبوده و نشستها و رایزنیهایی نیز در ترکیه و بعضی کشورهای اروپایی برگزار شده است. به گفته وی، هدف از این نشستها ایجاد هماهنگی میان مخالفان سیاسی افغانستان و شکلدادن به یک جریان همسو با پاکستان در برابر حکومت طالبان بوده است.
عارفی اظهار داشت: «پاکستان تلاش دارد که ناراضیان و اپوزیسیون افغانستان را جمع بکند و از اینها به عنوان یک گروه همسو استفاده کند.» او افزود که این تلاشها بخشی از سیاست سنتی پاکستان در قبال افغانستان محسوب میشود؛ سیاستی که هدف آن حفظ نفوذ در ساختار سیاسی افغانستان است.
به گفته وی، پاکستان همواره تلاش کرده است تا در معادلات داخلی افغانستان نقش داشته باشد و اجازه ندهد حکومتی در کابل شکل بگیرد که از نگاه اسلامآباد تهدید امنیتی یا سیاسی محسوب شود.
او همچنین اشاره کرد که آیاسآی در طول دهههای گذشته در بسیاری از تحولات افغانستان نقشآفرین بوده و اکنون نیز تلاش میکند با استفاده از ابزارهای مختلف، نفوذ خود را حفظ کند.
ابزارهای نفوذ پاکستان در افغانستان
این استاد دانشگاه در ادامه درباره ابزارهایی صحبت کرد که پاکستان برای تأثیرگذاری بر تحولات افغانستان از آنها استفاده کرده است. او گفت یکی از مهمترین این ابزارها، گروههای افراطی بوده است.
عارفی اظهار داشت: «اولین ابزاری که آنها بیشتر روی آن کار کردند، شکلدادن به گروههای اسلامی رادیکال بود.» به گفته او، این گروهها در مقاطع مختلف برای اعمال فشار سیاسی و امنیتی مورد استفاده قرار گرفتهاند.
وی افزود که پاکستان علاوه بر این، از نفوذ برخی کشورهای عربی و قدرتهای منطقهای و فرامنطقهای نیز بهره برده است. او توضیح داد که اسلامآباد تلاش کرده از ظرفیت روابط خود با بعضی کشورها برای تقویت جایگاه و نفوذش در افغانستان استفاده کند.
عارفی همچنین گفت که یکی دیگر از ابزارهای مهم پاکستان، استفاده از نفوذ چهرههای سیاسی و افراد متنفذ در داخل افغانستان بوده است. به گفته وی، اسلامآباد در سالهای مختلف تلاش کرده با برخی شخصیتها و جریانهای سیاسی افغانستان ارتباط نزدیک داشته باشد تا از این طریق بر روندهای داخلی این کشور اثر بگذارد.
او تأکید کرد که بخشی از این ابزارها همچنان فعال هستند و پاکستان هنوز هم از آنها برای پیشبرد اهداف سیاسی و امنیتی خود استفاده میکند.
جهاد افغانستان؛ از حرکت ملی تا نفوذ بازیگران خارجی
دکتر عارفی در ادامه سخنانش به دوران جهاد افغانستان اشاره کرد و گفت در آغاز، جهاد افغانستان یک حرکت ملی و مردمی بود که بر پایه باورها و اعتقادات مردم شکل گرفت. در مراحل ابتدایی، این حرکت بیشتر ماهیت داخلی داشت و هنوز کشورهای خارجی نقش گستردهای در آن ایفا نمیکردند.
اما به گفته او، در مراحل بعدی، کشورهای مختلف تلاش کردند از شرایط افغانستان و جریان جهاد برای تأمین منافع و اهداف خود استفاده کنند. او افزود که بهتدریج نفوذ خارجی در افغانستان افزایش پیدا کرد و پاکستان نیز حضور عمیقتری در تحولات این کشور یافت.
این استاد علوم سیاسی تأکید کرد که باید میان مرحله آغازین جهاد افغانستان و دورههای بعدی، تفاوت قائل شد؛ زیرا در ادامه، رقابتهای منطقهای و بینالمللی بر تحولات افغانستان سایه انداخت.
او افزود: «هر قدر که روند تحولات ادامه پیدا کرد، نفوذ پاکستان نیز عمیقتر شد.» به گفته وی، بخشی از وضعیت پیچیده کنونی افغانستان، نتیجه همین مداخلات و رقابتهای خارجی در دهههای گذشته است.
نگاه کشورهای منطقه به ثبات افغانستان
این کارشناس افغانستانی در بخش پایانی گفتوگو با ایراف به دیدگاه کشورهای منطقه درباره افغانستان پرداخت و گفت کشورهایی مانند ایران، چین و کشورهای آسیای میانه بیش از هر چیز به دنبال ثبات در افغانستان هستند.
او توضیح داد که این کشورها بیثباتی در افغانستان را تهدیدی برای امنیت منطقه و همکاریهای اقتصادی میدانند و به همین دلیل، از هر روندی که به ثبات منجر شود حمایت میکنند.
به گفته وی، توسعه پروژههای اقتصادی، همکاریهای تجاری و طرحهای ترانزیتی منطقهای بدون ثبات در افغانستان ممکن نیست و ادامه ناامنی میتواند بر کل منطقه تأثیر منفی بگذارد.
او خاطرنشان کرد که متهمکردن جریانهای سیاسی مخالف به ارتباط با کشورهای خارجی، موضوعی رایج در منطقه است و بسیاری از بازیگران سیاسی در شرایط بحران، چنین اتهاماتی را علیه یکدیگر مطرح میکنند.
گفتنی است که روابط افغانستان و پاکستان طی دهههای گذشته همواره با بیاعتمادی، تنشهای امنیتی و رقابتهای سیاسی همراه بوده است. مقامهای افغان در دورههای مختلف، پاکستان و بهویژه سازمان اطلاعاتی این کشور، آیاسآی را به مداخله در امور داخلی افغانستان و حمایت از برخی گروهها متهم کردهاند؛ ادعاهایی که اسلامآباد همواره رد کرده است. در مقابل، پاکستان نیز بارها افغانستان را به پناه دادن به مخالفان مسلح ضدپاکستانی متهم کرده است. این تنشها در سالهای اخیر و همزمان با افزایش حملات و ناامنیها در داخل پاکستان، بار دیگر شدت گرفته است.
