به گزارش ایراف، اگرچه هند هنوز حکومت طالبان را به رسمیت نشناخته، اما توسعهٔ همکاریهای اقتصادی و کشاورزی نشان میدهد که دوطرف در مسیر گسترش روابط عملگرایانه حرکت میکنند.
محسن شیرازی، عضو اتاق بازرگانی ایران و هند، در گفتوگو با ایراف درباره ارزیابی سفر سرپرست وزارت کشاورزی طالبان به هند گفت: «به نظر میرسد این سفر در درجهٔ نخست ماهیتی اقتصادی داشته باشد، اما در عین حال از اهمیت راهبردی نیز برخوردار است. هند هنوز حکومت طالبان را به رسمیت نشناخته، اما برای حمایت از مردم افغانستان و همچنین حفظ منافع بلندمدت خود، مسیر گفتوگو و همکاری با کابل را ادامه داده است.»
تعامل عملگرایانهٔ هند با طالبان
وی با اشاره به نشستهای مشترک دو کشور افزود: «تمرکز گفتوگوهای اخیر بر حوزههایی همچون تجارت، کشاورزی و اتصال منطقهای نشان میدهد که دو طرف به دنبال توسعهٔ همکاریهای عملی هستند.»
به گفتهٔ این عضو اتاق بازرگانی ایران و هند، دهلینو طی دو دههٔ گذشته بیش از سه میلیارد دلار در افغانستان در حوزههای زیرساخت، آموزش، بهداشت و کمکهای بشردوستانه سرمایهگذاری کرده است.
اهداف هند از توسعهٔ همکاریهای کشاورزی با افغانستان
شیرازی سه هدف اصلی را برای هند در توسعهٔ همکاریهای کشاورزی با افغانستان برشمرد و گفت: «نخست، هند به دنبال تأمین پایدار محصولات کشاورزی باکیفیت افغانستان از جمله کشمش، بادام، پسته، زعفران، انار و انگور است.»
وی ادامه داد: «هدف دوم، تقویت دسترسی هند به آسیای مرکزی از طریق افغانستان است و هدف سوم که شاید مهمترین موضوع باشد، افزایش فضای راهبردی هند در منطقه در شرایطی است که روابط کابل و اسلامآباد همچنان با چالشهایی روبهرو است.»
ظرفیتهای کشاورزی افغانستان و فرصتهای پیشروی سرمایهگذاران هندی
این کارشناس حوزهٔ تجارت ایران و هند با اشاره به ظرفیتهای گستردهٔ افغانستان اظهار کرد: «افغانستان در سطح بینالمللی به تولید محصولاتی همچون زعفران، پسته، بادام، گردو، انگور، انار و گیاهان دارویی شناخته میشود.»
وی افزود: «فرصتهای همکاری صرفاً به واردات این محصولات محدود نمیشود، بلکه سرمایهگذاری در حوزههایی نظیر سردخانهها، صنایع فرآوری مواد غذایی، بستهبندی، فناوریهای نوین کشاورزی، آبیاری و ماشینآلات کشاورزی نیز میتواند سودآور باشد.»
به گفتهٔ شیرازی، شرکتهای هندی میتوانند به جای خرید محصولات خام، از طریق انتقال فناوری و سرمایهگذاری، در ایجاد ارزش افزوده در داخل افغانستان مشارکت کنند.
چابهار؛ حلقهٔ اتصال منافع سه کشور
عضو اتاق بازرگانی ایران و هند دربارهٔ تأثیر توافقات احتمالی میان هند و طالبان بر جایگاه ایران گفت: «ممکن است تا حدی رقابت شکل بگیرد، اما فرصت همکاری بسیار بیشتر از رقابت است.»
وی تصریح کرد: «ایران هماکنون شریک تجاری مهمی برای هر دو کشور محسوب میشود و میتواند نقش محوری در ایجاد زنجیرههای تأمین منطقهای ایفا کند.»
شیرازی تأکید کرد: «به جای رقابت، ایران، هند و افغانستان میتوانند یک الگوی همکاری سهجانبه ایجاد کنند؛ به گونهای که ایران خدمات لجستیکی و ترانزیتی از طریق بندر چابهار ارائه دهد، افغانستان تأمینکنندهٔ محصولات کشاورزی باشد و هند نیز سرمایه و فناوری مورد نیاز را فراهم کند.»
چابهار؛ برندهٔ تحولات جدید منطقهای
وی با اشاره به اهمیت بندر چابهار گفت: «چابهار یکی از مهمترین پروژههای راهبردی برای اتصال هند، ایران و افغانستان به شمار میرود. هند همواره از توسعهٔ این بندر حمایت کرده، زیرا چابهار امکان دسترسی مستقیم به افغانستان را بدون نیاز به مسیر پاکستان فراهم میکند.»
او افزود: «افغانستان نیز خواستار افزایش تجارت از طریق چابهار و ایجاد خطوط منظم کشتیرانی شده است و موفقیت این بندر میتواند منافع هر سه کشور را تأمین کند.»
فرصتها و چالشهای پیشروی ایران
شیرازی در پاسخ به این پرسش که عادیسازی تدریجی روابط هند و طالبان چه پیامدهایی برای ایران خواهد داشت، گفت: «فرصت اصلی، افزایش همگرایی اقتصادی منطقهای است. اگر هند تجارت خود با افغانستان را از طریق بنادر و زیرساختهای حملونقل ایران توسعه دهد، بخش لجستیک و ترانزیت ایران میتواند از مزایای قابلتوجهی برخوردار شود.»
وی در عین حال هشدار داد: «ایران باید همزمان زیرساختهای بانکی، گمرکی و حملونقل خود را ارتقا دهد تا همچنان شریک ترانزیتی مطلوب برای کشورهای منطقه باقی بماند.»
آیندهٔ منطقه؛ مشارکت به جای رقابت
عضو اتاق بازرگانی ایران و هند با تأکید بر ظرفیت سرمایهگذاری مشترک میان سه کشور اظهار کرد: «مرحلهٔ بعدی همکاریها نباید صرفاً به خرید و فروش محصولات کشاورزی محدود شود. هند در حوزهٔ فرآوری مواد غذایی، بستهبندی و فناوری کشاورزی تجربیات ارزشمندی دارد، افغانستان از منابع کشاورزی گسترده برخوردار است و ایران نیز دارای زیرساختهای مهم ترانزیتی و بندری است.»
شیرازی افزود: «ترکیب این ظرفیتها میتواند به ایجاد صنایع فرآوری مواد غذایی و صادرات محصولات دارای ارزش افزوده به آسیای مرکزی، کشورهای حاشیهٔ خلیج فارس و سایر بازارهای منطقه منجر شود.»
او تأکید کرد: «ایران به خوبی از اهمیت افغانستان و نقش رو به گسترش هند در این کشور آگاه است. اگر تهران بتواند پروژههایی مانند چابهار را با سرعت بیشتری پیش ببرد و همکاریهای اقتصادی خود با هند و افغانستان را تقویت کند، نه تنها نفوذ خود را از دست نخواهد داد، بلکه میتواند از این تحولات به سود منافع ملی و اقتصادی خود بهرهبرداری کند.»
شیرازی در پایان خاطرنشان کرد: «آیندهٔ منطقه باید بر پایهٔ مشارکت و همافزایی شکل گیرد، نه رقابت؛ زیرا همکاری میان ایران، هند و افغانستان میتواند به ثبات و رفاه بیشتر در سراسر منطقه منجر شود.»
لازم به ذکر است که روابط هند و افغانستان پس از بازگشت طالبان به قدرت در اوت ۲۰۲۱ وارد مرحلهای جدید شده است. اگرچه دهلینو تاکنون حکومت سرپرست افغانستان را به رسمیت نشناخته، اما با حفظ کانالهای ارتباطی و تداوم کمکهای بشردوستانه، تلاش کرده است حضور و نفوذ خود را در این کشور حفظ کند. در این چارچوب، سفر اخیر وزیر کشاورزی طالبان به هند و برگزاری نشستهای مشترک در حوزههای تجارت، کشاورزی و اتصال منطقهای، نشاندهندهٔ حرکت دو طرف به سمت همکاریهای عملگرایانه است. این تحولات در شرایطی رخ میدهد که افغانستان به دنبال تنوعبخشی به شرکای اقتصادی خود و کاهش وابستگی به پاکستان است و هند نیز در پی تقویت دسترسی خود به بازارهای آسیای مرکزی از طریق افغانستان است. از سوی دیگر، این روند میتواند بر جایگاه ایران و نقش راهبردی بندر چابهار در معادلات اقتصادی منطقه تأثیرگذار باشد؛ بندری که طی سالهای اخیر به یکی از مهمترین پروژههای مشترک تهران و دهلینو برای اتصال به افغانستان و آسیای مرکزی تبدیل شده است.
