به گزارش ایراف، جزئیات فنی و لایههای پنهان یادداشت تفاهم اولیه میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده که در ژنو به امضا رسید، نشاندهنده شکلگیری یک موازنه ثباتبخش مشروط در منطقه است.
این سند فشرده که فرآیند توافق دیجیتال آن طی ماههای گذشته توسط فرستادگان ویژهای چون جرد کوشنر و استیو ویتکاف هدایت شده بود، در حالی نهایی شد که دونالد ترامپ در پاریس و مسعود پزشکیان در تهران مستقر بودند، اما تعهدات طرفین کاملاً بر پایه عملکرد فنی (Performance-based) استوار و در سوئیس تنظیم گردید.
بر اساس مفاد فاششده، محور اصلی این تفاهمنامه ۱.۵ صفحهای بر باز ماندن آبراه استراتژیک تنگه هرمز بدون اعمال عوارض و تعلیق محاصره دریایی آمریکا در قبال تعدیل موقت و کنترلشده برخی فعالیتهای هستهای ایران تحت نظارت آژانس استوار است.
این مصالحه تاکتیکی پس از شکست پروژه فشار حداکثری و بروز بحران شدید اقتصادی و انرژی ناشی از جنگ علیه ایران در غرب، واشنگتن را به سمت میز مذاکره سوق داد.
جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، در مصاحبه با شبکه خبری سیانان ضمن تایید این فکتها اشاره کرد که یادداشت تفاهم مذکور تعهدات طرفین را به صورت گامبهگام و منوط به باز ماندن شریانهای اصلی انرژی منطقه پیش خواهد برد.
امیرخان متقی در کابل؛ رویای گشایشهای ترانزیتی طالبان پسا-تحریم
امیرخان متقی، سرپرست وزارت امور خارجه طالبان، در یک موضعگیری رسمی ضمن استقبال از فروکش کردن تب تنشهای نظامی در آبراههای استراتژیک منطقه، این توافق را فرصتی بزرگ برای ارتقای ظرفیتهای ترانزیتی آسیای مرکزی و جنوبی دانست.
متقی با اشاره به اینکه ثبات در خلیج فارس مستقیماً بر امنیت اقتصادی کل منطقه اثرگذار است، تأکید کرد که حکومت طالبان خواستار توسعه مناسبات تجاری فرامرزی در بستری به دور از تحریم و فشار است.
در همین پیوند، روزنامه واشنگتنپست در گزارشی نوشت که استقبال کابل از این تفاهمنامه، نشاندهنده تمایل شدید طالبان برای فعالسازی کریدورهای اقتصادی، به ویژه اتصال به بندر چابهار ایران است.
کارشناسان این روزنامه معتقدند کاهش تنش میان ایران و غرب، به وزارت خدمات عمومی طالبان و سایر نهادهای اقتصادی کابل اجازه میدهد تا بدون هراس از مجازاتهای ثانویه واشنگتن، پروژههای مواصلاتی خود را با سرعت بیشتری پیش ببرند.
تحلیل رسانههای غربی از رویکرد کابل; موازنه ترانزیتی منهای اسلامآباد
بررسیهای ثانویه نشان میدهد که نگاه طالبان به این رویداد، فراتر از یک استقبال ساده دیپلماتیک است. روزنامه والاستریت ژورنال یادآور شد که نگاه کابل به این توافق، با نوعی هوشمندی برای دسترسی به آبهای آزاد و کاهش اتکای مطلق اقتصادی به اسلامآباد همراه است. تنشهای مداوم مرزی با پاکستان بر سر خط دیورند و مسئله تحریک طالبان پاکستان (TTP)، کابل را به سمت تنوعبخشی به مسیرهای ترانزیتی سوق داده است.
به باور کارشناسان، تعاملات اقتصادی رو به رشد افغانستان با ایران و استفاده از ظرفیتهای بندر چابهار، به عنوان سوپاپ اطمینانی برای حکومت طالبان جهت عبور از تنگناهای تحمیلی مرزهای شرقی عمل میکند. کاهش تب نظامی در خلیج فارس، ثبات بلندمدت این شاهراه اقتصادی را برای کابل تضمین خواهد کرد.
سرگئی لاوروف در مسکو؛ تبیین بنبست دکترین فشار حداکثری واشنگتن
در جبهه اوراسیا، سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه، در بیانیهای تفصیلی اعلام کرد که یادداشت تفاهم ژنو اثبات کرد دکترین فشار حداکثری و محاصره دریایی واشنگتن به بنبست رسیده است. لاوروف با اشاره به ارزیابیهای فنی مسکو تأکید کرد که این توافق، حق مشروع ایران را در حفظ دستاوردهای راهبردیاش تثبیت میکند.
مسکو تفاهم اخیر را سندی بر عقبنشینی ناگزیر کاخ سفید تحت فشار افکار عمومی و بحران سوخت در غرب تلقی میکند. از دیدگاه کرملین، تثبیت اقتدار منطقهای ایران و لغو گامبهگام محدودیتهای مواصلاتی، پیروزی بزرگی برای رویکرد چندجانبهگرایی در پهنه اوراسیا به شمار میرود.
کدگشایی آکسیوس از موضع کرملین؛ تقویت همگرایی در سازمان شانگهای
پایگاه خبری-تحلیلی آکسیوس با واکاوی موضعگیری مسکو گزارش داد که روسها محاسبات خود را بر این پایه استوار کردهاند که تثبیت موقعیت ایران، به تقویت همگرایی امنیتی در سازمان شانگهای و تضعیف کانونهای تروریستی نامتقارن در افغانستان کمک خواهد کرد. این تحلیل نشان میدهد که اوراسیا به دنبال پیوند زدن امنیت خلیج فارس به امنیت مرزهای آسیای مرکزی است.
با این حال، برخی جریانهای محافظهکار در واشنگتن نسبت به این همپوشانی راهبردی میان تهران، مسکو و پکن هشدار دادهاند. واشنگتنپست فاش کرد که گزارشهای ارسالی از سوی جان رتکلیف، رئیس سازمان اطلاعات مرکزی (سیا)، حاکی از نگرانی عمیق لایههای امنیتی آمریکا از بیاثر شدن ابزار تحریمها در پهنه اوراسیا پس از این توافق است.
شی جینپینگ در پکن؛ ثبات تنگه هرمز و تضمین زنجیره تأمین انرژی چین
شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، در جریان دیدار با دیپلماتهای ارشد در پکن، پایداری مسیرهای انرژی در خلیج فارس و تنگه هرمز را برای امنیت انرژی جهان حیاتی خواند و این تفاهم را پیروزی دیپلماسی چندجانبهگرا توصیف کرد. پکن معتقد است که تکیه بر ابزارهای نظامی در ابعاد بینالمللی مانع رشد بازارهای ترانزیتی آسیا میشود و گشایش کنونی گام مفیدی در راستای منافع میانمدت اقتصاد جهانی است.
تضمین حرکت بدون عوارض نفتکشها از تنگه هرمز، دغدغههای چین در خصوص امنیت انرژی را کاهش داده و فضا را برای پیشبرد طرحهای کلان مواصلاتی این کشور در بستر جاده ابریشم جدید هموارتر میسازد. تحلیلهای منتشرشده در فاکس نیوز و والاستریت ژورنال نیز حاکی از آن است که پکن این توافق را به عنوان تثبیتکننده اصلی زنجیره تأمین انرژی خود ارزیابی میکند.
نارندرا مودی در دهلینو؛ توسعه چابهار و خروج هند از تنگنای تحریمهای ثانویه
نارندرا مودی، نخستوزیر هند، و مقامات ارشد وزارت امور خارجه این کشور با صدور بیانیهای، از برقراری آرامش در شریانهای اصلی انرژی جهان استقبال کردند. دهلی که به طور سنتی موازنه ظریفی را میان روابط خود با واشنگتن و سرمایهگذاری استراتژیک در بندر چابهار ایران حفظ کرده است، این تفاهم را چراغ سبزی برای توسعه فازهای بعدی این شاهراه ارتباطی میداند.
نشریه فارن پالیسی در تحلیلی به قلم کارشناسان شبهقاره نوشت که هند بیشترین سود اقتصادی صلحآمیز را از این تفاهم درازمدت خواهد برد. به باور فارن پالیسی، رفع سایه جنگ و کاهش خطرات محاصره دریایی، دغدغههای امنیتی دهلی برای تأمین انرژی و رقابت با پروژه گوادر پاکستان را برطرف میسازد. موازنه جدید به مودی اجازه میدهد بدون هراس از جریمههای فرامرزی واشنگتن، پروژههای خود را پیش ببرد.
رسانههای اسرائیلی؛ اعتراف به انزوای استراتژیک تلآویو و گسل در کابینه ترامپ
همزمان با این تحرکات در پایتختهای آسیایی, رسانههای رژیم صهیونیستی در تحلیلهای تازه خود، تفاهم واشنگتن و تهران را یک شکست اطلاعاتی و استراتژیک برای تلآویو ارزیابی کردهاند. روزنامه هاآرتص در گزارشی فکتمحور فاش کرد که بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در جریان نشست اضطراری کابینه امنیتی، نارضایتی شدید خود را از عدم هماهنگی کامل کاخ سفید با این رژیم ابراز داشته و بر تداوم اقدامات مستقل نظامی در غزه و جنوب لبنان پافشاری کرده است.
با این حال، تحلیلگران روزنامه یدیعوت آحارونوت معتقدند تغییر رویکرد ترامپ و ترجیح اولویتهای اقتصادی بر ماجراجوییهای نظامی، توان مانور عملیاتی رژیم صهیونیستی را در جبهههای موازی به شدت محدود کرده و تلآویو را در یک انزوای ساختاری قرار داده است. از سوی دیگر، والاستریت ژورنال فاش کرد که گسلهای عمیقی درون کابینه ایالات متحده نیز شکل گرفته است؛ به طوری که مارکو روبیو، وزیر امور خارجه و پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا نسبت به این تفاهم ابراز تردید کردهاند.
شبکه کان اسرائیل؛ سقوط دلار و بنبست ائتلافهای تحمیلی غرب
شبکه خبری کان اسرائیل نیز در گزارشی استراتژیک اشاره کرد که بازگشایی بدون عوارض تنگه هرمز و سقوط قیمت دلار به کانال ۱۶۲ هزار تومان در بازار آزاد ایران، نشاندهنده شکست پروژه محاصره دریایی ارتش آمریکا و بیاثر شدن فشارهای نظامی اسرائیل است.
به تحلیل این رسانه اسرائیلی، پایتختهای عربی خلیج فارس که پیش از این در جریان ائتلافهای تحمیلی، پایگاههای خود را برای رویارویی احتمالی در اختیار آمریکا قرار داده بودند، اکنون با مشاهده این تفاهم در حال بازنگری در موازنه قوای منطقه هستند.
برایند مواضع رسمی متقی، لاوروف، مودی و شی جینپینگ در کنار تحلیل رسانههای برتر جهان نشان میدهد که ترتیبات امنیتی جدید منطقه، در حال عبور از باجخواهیهای تلآویو و حرکت به سمت ساختاری بومی و درونمنطقهای در قاره آسیا است.
