به گزارش ایراف، در پی امضای توافقنامه اخیر در ژنو، سران و مقامات ارشد کشورهای روسیه، هند، چین و حکومت طالبان با اتخاذ مواضع رسمی، به تبیین منافع ژئوپلیتیک و اقتصادی خود در نظم جدید منطقه پرداختهاند.
رصد مواضع رهبران ارشد قاره آسیا و پیوند آن با تحلیل رسانههای تراز اول جهان نشان میدهد که بازیگران قاره کهن، این تفاهم مشروط را پایانی بر سیاست محاصره دریایی آمریکا و تثبیت موازنه قدرت به نفع تهران ارزیابی میکنند. این در حالی است که در حاشیه این تفاهم، گسلهای عمیقی در رسانهها و بدنه سیاسی تلآویو شکل گرفته و فضای امنیتی منطقه را تحت تأثیر قرار داده است.
امیرخان متقی؛ سرپرست وزارت امور خارجه طالبان
امیرخان متقی، سرپرست وزارت امور خارجه طالبان، در یک موضعگیری رسمی ضمن استقبال از کاهش تنشهای نظامی در آبراههای استراتژیک منطقه، این توافق را فرصتی بزرگ برای ارتقای ظرفیتهای ترانزیتی آسیای مرکزی و جنوبی دانست. متقی با اشاره به اینکه ثبات در خلیج فارس مستقیماً بر امنیت اقتصادی کل منطقه اثرگذار است، تأکید کرد که حکومت طالبان خواستار توسعه مناسبات تجاری فرامرزی در بستری به دور از تحریم و فشار است.
در همین پیوند، روزنامه واشنگتنپست در گزارشی نوشت که استقبال کابل از این تفاهمنامه، نشاندهنده تمایل شدید طالبان برای فعالسازی کریدورهای اقتصادی، به ویژه اتصال به بندر چابهار ایران است.
کارشناسان این روزنامه معتقدند کاهش تنش میان ایران و غرب، به وزارت خدمات عمومی طالبان و سایر نهادهای اقتصادی کابل اجازه میدهد تا بدون هراس از مجازاتهای ثانویه واشنگتن، پروژههای مواصلاتی خود را با سرعت بیشتری پیش ببرند. همچنین والاستریت ژورنال یادآور شد که نگاه کابل به این توافق، با نوعی هوشمندی برای دسترسی به آبهای آزاد و کاهش اتکای مطلق اقتصادی به اسلامآباد همراه است.
سرگئی لاوروف؛ وزیر امور خارجه روسیه
در جبهه اوراسیا، سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه، در بیانیهای تفصیلی اعلام کرد که یادداشت تفاهم ژنو اثبات کرد دکترین فشار حداکثری و محاصره دریایی واشنگتن به بنبست رسیده است. لاوروف با اشاره به ارزیابیهای فنی مسکو تأکید کرد که این توافق، حق مشروع ایران را در حفظ دستاوردهای راهبردیاش تثبیت میکند.
پایگاه خبری-تحلیلی آکسیوس با واکاوی موضعگیری مسکو گزارش داد که کرملین این رویداد را یک عقبنشینی آشکار از سوی دولت ترامپ تحت فشار افکار عمومی و بحران سوخت در غرب تلقی میکند. طبق گزارش آکسیوس، روسها محاسبات خود را بر این پایه استوار کردهاند که تثبیت موقعیت ایران، به تقویت همگرایی امنیتی در سازمان شانگهای و تضعیف کانونهای تروریستی نامتقارن در افغانستان کمک خواهد کرد؛ هرچند برخی جریانهای محافظهکار در واشنگتن نسبت به این همپوشانی راهبردی میان تهران، مسکو و پکن هشدار دادهاند.
شی جینپینگ؛ رئیسجمهور چین
شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، در جریان دیدار با دیپلماتهای ارشد در پکن، پایداری مسیرهای انرژی در خلیج فارس و تنگه هرمز را برای امنیت انرژی جهان حیاتی خواند و این تفاهم را پیروزی دیپلماسی چندجانبهگرا توصیف کرد. پکن معتقد است که تکیه بر ابزارهای نظامی در ابعاد بینالمللی مانع رشد بازارهای ترانزیتی آسیا میشود و گشایش کنونی گام مفیدی در راستای منافع میانمدت اقتصاد جهانی است.
تحلیلهای منتشرشده در فاکس نیوز و والاستریت ژورنال حاکی از آن است که پکن این توافق را به عنوان تثبیتکننده زنجیره تأمین انرژی خود ارزیابی میکند. بر اساس گزارش والاستریت ژورنال، تضمین حرکت بدون عوارض نفتکشها از تنگه هرمز، دغدغههای چین در خصوص امنیت انرژی را کاهش داده و فضا را برای پیشبرد طرحهای کلان مواصلاتی این کشور در بستر جاده ابریشم جدید هموارتر میسازد.
نارندرا مودی؛ نخستوزیر هند
نارندرا مودی، نخستوزیر هند، و مقامات ارشد وزارت امور خارجه این کشور با صدور بیانیهای، از برقراری آرامش در شریانهای اصلی انرژی جهان استقبال کردند. دهلی که به طور سنتی موازنه ظریفی را میان روابط خود با واشنگتن و سرمایهگذاری استراتژیک در بندر چابهار ایران حفظ کرده است، این تفاهم را چراغ سبزی برای توسعه فازهای بعدی این شاهراه ارتباطی میداند.
نشریه فارن پالیسی در تحلیلی به قلم کارشناسان شبهقاره نوشت که هند بیشترین سود اقتصادی صلحآمیز را از این تفاهم درازمدت خواهد برد. به باور فارن پالیسی، رفع سایه جنگ و کاهش خطرات محاصره دریایی، دغدغههای امنیتی دهلی برای تأمین انرژی و رقابت با پروژه گوادر پاکستان را برطرف میسازد.
رسانههای اسرائیلی و ارزیابی لایههای امنیتی منطقه
همزمان با این تحرکات پایتختهای آسیایی، رسانههای رژیم صهیونیستی در تحلیلهای تازه خود، تفاهم واشنگتن و تهران را یک «شکست اطلاعاتی و استراتژیک برای تلآویو» ارزیابی کردهاند. روزنامه هاآرتص در گزارشی فکتمحور فاش کرد که بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در جریان نشست اضطراری کابینه امنیتی، نارضایتی شدید خود را از عدم هماهنگی کامل کاخ سفید با این رژیم ابراز داشته و بر تداوم اقدامات مستقل نظامی در غزه و جنوب لبنان پافشاری کرده است.
با این حال، تحلیلگران روزنامه یدیعوت آحارونوت معتقدند تغییر رویکرد ترامپ و هدایت توافق دیجیتال توسط جرد کوشنر، توان مانور عملیاتی رژیم صهیونیستی را در جبهههای موازی به شدت محدود کرده و تلآویو را در یک انزوای ساختاری قرار داده است.
شبکه خبری کان نیز در گزارشی استراتژیک اشاره کرد که بازگشایی بدون عوارض تنگه هرمز و سقوط قیمت دلار به کانال ۱۶۲ هزار تومان در بازار آزاد ایران، نشاندهنده شکست پروژه محاصره دریایی ارتش آمریکا و بیاثر شدن فشارهای نظامی اسرائیل است.
به تحلیل این رسانه اسرائیلی، پایتختهای عربی خلیج فارس که پیش از این پایگاههای خود را برای رویارویی احتمالی در اختیار آمریکا قرار داده بودند، اکنون با مشاهده این تفاهم یک صفحه و نیمه، در حال بازنگری در موازنه قوای منطقه و فاصله گرفتن از لفاظیهای نظامی تلآویو هستند.
در نهایت، رهبران ارشد آسیا به این نتیجه رسیدهاند که ترتیبات امنیتی جدید منطقه، ساختاری بومی یافته است که لفاظیهای نظامی رژیم صهیونیستی نیز قادر به تغییر آن نخواهد بود.
