به گزارش ایراف، مزمل سهروردی، روزنامهنگار و تحلیلگر سیاسی است که بهعنوان ستوننویس در روزنامه Daily Express پاکستان فعالیت میکند. او همچنین تحلیلگر سیاسی در برنامه “Andar Ki Baat” در رسانه Naya Daur (پاکستان) و میزبان برنامه “Khabar Aur Tajzia” در شبکه Hum News (پاکستان) است.
متن کامل گفتوگوی اختصاصی ایراف با این تحلیلگر برجسته پاکستانی به شرح زیر است:
پیامدهای تجاوز آمریکا و رژیم اسرائیل به ایران برای پاکستان و منطقه چیست؟
جنگ میان ایران، آمریکا و اسرائیل تنها محدود به این سه کشور نبوده است و تأثیرات گستردهای بر پاکستان و سایر کشورهای منطقه گذاشته است. این جنگ ابتدا در میان این سه کشور آغاز شد، اما به سرعت به کشورهای خاورمیانه گسترش پیدا کرد. در این میان، کشورهایی مانند عربستان سعودی نیز درگیر شدند و ایران بهطور هدفمند پایگاههای نظامی آمریکا را در کشورهای مختلف مورد حمله قرار داد. این جنگ به کشورهایی مانند کویت، بحرین، قطر و حتی عربستان سعودی کشیده شده است و در نتیجه، جنگ به طور وسیعی در منطقه گسترش یافته است.
با بسته شدن تنگه هرمز، این جنگ به صد کشور دیگر نیز گسترش یافته است. اکنون این جنگ تنها یک جنگ نظامی نیست، بلکه تبدیل به یک جنگ اقتصادی نیز شده است. زمانی که اقتصاد کشورهای زیادی به علت این جنگ تحت فشار قرار میگیرد، این تأثیرات به سراسر دنیا سرایت میکند. کشورهای انگلیس، فرانسه، ژاپن، چین، کره جنوبی و حتی پاکستان از آثار این جنگ آسیب دیدهاند. در پاکستان، قیمتهای نفت افزایش یافته و به تبع آن مشکلات اقتصادی به وضوح مشاهده میشود.
پاکستان همیشه روابط صلحآمیز و مثبت با ایران در مرز مشترک خود داشته است. این مرز برای پاکستان بهعنوان یک نقطه قوت بهشمار میآید، چرا که هیچگاه در طول تاریخ در مرز مشترک با ایران دچار تنشهای جدی نشده است. در مقابل، پاکستان در مرزهای خود با هند و افغانستان مشکلات و تنشهای زیادی داشته است، اما مرز با ایران همواره برای پاکستان نقطه امنی بوده است. این مرز، بهعنوان یک مرز نرم و آرام، نقطه قوت استراتژیک برای پاکستان بهشمار میرود.
اگر ایران ضعیف شود، این برای پاکستان خطرات زیادی به همراه خواهد داشت. از این رو، پاکستان به حفظ حکومت فعلی ایران و ادامه ثبات اقتصادی در این کشور علاقهمند است. همچنین، پاکستان نیاز به گسترش روابط تجاری خود با ایران دارد و این دلیل اصلی است که نخست وزیر شهباز شریف در گذشته پیشنهاد ایجاد بازارهای مرزی در مرز ایران و پاکستان را مطرح کرده بود تا تبادل تجاری میان دو کشور تسهیل شود.
در نهایت، این جنگ نهتنها ایران را تحت تأثیر قرار داده است، بلکه تأثیرات منفی بسیاری بر اقتصاد پاکستان و عمق استراتژیک این کشور نیز داشته است. بنابراین، این ادعا که این جنگ هیچ تأثیری بر پاکستان ندارد، اشتباه است. در واقع، این جنگ تأثیرات گستردهای در سطح جهانی به همراه داشته است.
پاکستان به سیاستهای توسعهطلبانه و جنگ افروزی رژیم اسرائیل و حمایت آمریکا از آن چگونه مینگرد؟
پاکستان سیاست توسعهطلبانه اسرائیل را حمایت نمیکند. پاکستان هنوز اسرائیل را بهعنوان یک کشور به رسمیت نمیشناسد و سیاست «پرو-اسرائیلی» آمریکا را نیز بهطور مثبت نمینگرد. اما درست است که پاکستان در وضعیت جنگی با اسرائیل نیست. ما مخالفت دیپلماتیک با اسرائیل داریم و آن را در سطح دیپلماتیک نمیپذیریم، اما همچنین درست است که پاکستان و اسرائیل مانند ایران و اسرائیل در وضعیت جنگی نیستند و هیچگونه زمینهای برای جنگ میان آنها وجود ندارد.
در مقایسه میان ایران و پاکستان این نکته درست است، اما در داخل پاکستان این احساس وجود دارد که اسرائیل بهطور گسترده از دشمن پاکستان، یعنی هند، حمایت میکند و در حوزه دفاعی به هند کمک میکند. اخیراً در جنگ پاکستان با هند، پهپادهای اسرائیلی استفاده شدند، بنابراین ما اینگونه میفهمیم که اسرائیل کمک زیادی به هند میکند که در پاکستان بهطور مثبت نگریسته نمیشود.
علاوه بر این، در پاکستان نسبت به فلسطین همدردی زیادی وجود دارد و سیاست پاکستان نیز بسیار روشن است که از حق یک کشور فلسطینی آزاد حمایت میکند و هنوز اسرائیل را بهعنوان یک کشور به رسمیت نمیشناسد، بنابراین هیچگونه همدردی برای اسرائیل در داخل پاکستان وجود ندارد؛ مردم پاکستان اسرائیل را اصلاً دوست ندارند.
دولت پاکستان قطعاً تلاش کرده است که مخالفت دیپلماتیک خود را با اسرائیل حفظ کند و بهطور کلی وضعیت جنگی با اسرائیل ایجاد نکند؛ درک این سیاست ضروری است.
توییت تند وزیر دفاع پاکستان علیه رژیم اسرائیل چرا حذف شد؟
توییت خواجه محمد آصف، وزیر دفاع پاکستان، علیه اسرائیل که نتانیاهو آن را کوت کرده و واکنش خود را ابراز کرده، جنجال زیادی به پا کرد.
وزیر دفاع پاکستان در این خصوص موضع خود را اینگونه بیان کردهاند که من این توییت را حذف نکردم، بلکه توییتر به دلیل اصول و سیاست «پرو-اسرائیلی» خود، این توییت را حذف کرده است. کسانی که با پلتفرمهای دیجیتال آشنا هستند و به علم رسانههای اجتماعی واقفند، میدانند که یوتیوب، توییتر و تیکتاک این اختیار را دارند که هر ویدئو، توییت یا پست شما را حذف کنند. بنابراین این توییت توسط توییتر، یعنی ایلان ماسک، حذف شده است. حالا اینکه اسرائیل شکایت کرده است یا این سیاست خود ایلان ماسک است، جای خود را دارد، اما خواجه آصف میگوید که من آن توییت را حذف نکردم.
درست است که درباره این توییت در پاکستان دو نظر وجود داشت. یک نظر این بود که در این زمان پاکستان در حال تلاش برای برقراری صلح است، پاکستان میخواهد در لبنان آتشبس برقرار کند، پاکستان میخواهد بین ایران و آمریکا آتشبس برقرار کند، پس از طرف پاکستان نباید حرفی زده شود که باعث جنگ شود یا به اسرائیل کمک کند تا نقش مختلکننده (spoiler) ایفا کند. ما نباید به اسرائیل در ایفای نقش مختلکننده کمک کنیم؛ بنابراین، خواجه آصف صاحب نباید چنین توییتی میکردند.
در واقع، سیاست پاکستان درباره اسرائیل و موضع ملی آن کاملاً روشن است که ما اسرائیل را به رسمیت نمیشناسیم و در کنار فلسطین ایستادهایم. سیاست پاکستان کاملاً واضح است. در مورد زمانبندی این توییت، قطعاً در پاکستان دو نظر وجود داشت که آیا این توییت باید در این زمان منتشر میشد یا نه، بهویژه از طرف وزیر دفاع پاکستان. اما موضع خواجه آصف همین است که من این توییت را حذف نکردم، این توییتر بود که آن را حذف کرد.
چالش و چشمانداز مذاکرات آمریکا و ایران با میانجیگری پاکستان چیست؟
پاکستان و تلاشهای میانجیگری این کشور بین ایران و آمریکا اکنون در یک مرحله بسیار حساس قرار دارد. در داخل پاکستان امید زیادی وجود دارد که این تلاشهای میانجیگری موفق خواهد بود و آمادهسازیهای کامل در اسلامآباد برای امضای یک توافق صلح وجود دارد که در آن رهبری ایران و آمریکا هر دو بر توافق صلح امضا خواهند کرد. برای این کار، تمام آمادگیها در پاکستان فراهم شده است، اما به نظر میرسد هنوز فاصله زیادی وجود دارد؛ هنوز بر تمام مسائل توافق نشده است.
ژنرال عاصم منیر، رئیس ستاد ارتش پاکستان، سه روز در تهران اقامت داشت. با این حال، در دیپلماسی پاکستان اطلاعات دقیقی از این مذاکرات منتشر نشده است. تلاشهای دیپلماتیک نخستوزیر و وزیر امور خارجه پاکستان برای پیشبرد صلح، در رسانهها اعلام نگردیده است. همچنین، گفتوگوهای رئیس ستاد ارتش پاکستان با مقامات ایرانی نیز از سوی ایران پوشش خبری نیافته است و رئیس ستاد ارتش پاکستان هیچگونه اظهارنظری در این باره نداشته است. همچنین هیچ خبری از گفتوگوهای وی با آمریکاییها و یا تلاشهای صلح پاکستان به بیرون درز نکرده است.
بهطور کلی، تا به امروز هیچگونه اطلاعات رسمی از سوی رهبری پاکستان در مورد این تلاشها منتشر نشده است. این موضوع نشاندهنده حساسیت شدید این مذاکرات است؛ چرا که انتشار هر گونه خبر اشتباه میتواند تمام روند مذاکرات را مختل کند. با این حال، به نظر میرسد که تلاشهای پاکستان برای رسیدن به توافق صلح میان ایران و آمریکا به موفقیت بسیار نزدیک است. گرچه هنوز فاصلهای وجود دارد و بسیاری از کارشناسان انتظار داشتند که توافق صلح تا روز یکشنبه یا دوشنبه امضا شود، اما این امر هنوز محقق نشده است. با این وجود، ناامیدی در میان مسئولان پاکستانی وجود ندارد.
اگر از منظر پاکستان صحبت کنم، پاکستان نیز امیدوار است که این توافق صلح حاصل شود و تلاشهای میانجیگری پاکستان موفق خواهد بود.
اهداف و منافع پاکستان از میانجیگری چیست؟
پاکستان بر این باور است که اگر ایران از نظر منطقهای مستقل باشد و در داخل ایران رفاه و ثبات به وجود آید، این تأثیرات مثبت بر پاکستان خواهد داشت. ما شاهد بودهایم که بیثباتی در افغانستان و جنگهای افغانستان باعث بیثباتی در پاکستان نیز شده است. زمانی که در همسایگی شما جنگ باشد، وقتی همسایه شما بیثبات شود یا در همسایگی شما مشکلی وجود داشته باشد، تأثیرات مستقیم آن بر شما وارد میشود. بنابراین، پاکستان به دنبال یک ایران قوی و شکوفا است تا تقویت و رفاه ایران بر پاکستان تأثیر بگذارد.
پاکستان خواهان تجارت با ایران است و میخواهد مسیرها را باز کند. آرزوی پاکستان این است که تحریمها از ایران برداشته شود، خط لوله گاز ما تکمیل گردد و تجارت نفت گسترش یابد. اهداف پاکستان در قبال ایران این است که رفاه ایران، رفاه پاکستان خواهد بود و قدرت ایران، قدرت پاکستان خواهد بود.
پاکستان بر این باور است که اگر ایران به هر دلیلی ضعیف شود و اسرائیل در ایران نفوذ پیدا کند، این برای پاکستان نشانه خوبی نیست که یک طرف هند باشد و طرف دیگر اسرائیل؛ بنابراین، پاکستان حفاظت از استقلال ایران را به منزله حفاظت از استقلال خود میداند، زیرا برای استحکام پاکستان، استحکام ایران بسیار ضروری است.
نقش دوگانه پاکستان در معادلات منطقهای؛ جنگ با افغانستان، صلح با ایران
این یک سوال خوب است که ما حامی صلح در ایران هستیم و در عین حال با افغانستان تنش داریم، اما مقایسه این دو موضوع قابل انجام نیست. روابط پاکستان با افغانستان همیشه برادرانه بوده است. پاکستان به پناهندگان افغان پناه داده و بین دو کشور توافقنامههای تجارت ترانزیتی و مسائل دیگری نیز وجود دارند.
مشکل اصلی در افغانستان حضور برخی از اردوگاههای تروریستی است. تروریستهایی که از افغانستان به پاکستان میآیند. پاکستان از حکومت طالبان خواسته است که به این تروریستها پناه ندهد و مجرمان ما را به ما تحویل دهد. به نظر من، پاکستان با ایران چنین مشکلی ندارد. موضع پاکستان این نیست که در ایران تروریستهایی حضور دارند که در پاکستان تروریسم انجام میدهند و ایران پاکستان را در چنین اقداماتی درگیر کرده است.
به نظر من، مقایسه این دو موضوع مناسب نیست. درست است که زمانی که شرایط بین پاکستان و افغانستان بحرانی بود، ایران تلاش کرد نقش میانجیگری ایفا کند و من معتقدم که این یک تلاش مثبت بود. در خصوص مسائل افغانستان و پاکستان، کشورهای مختلف در تلاش برای میانجیگری هستند و پاکستان هیچگاه این تلاشها را رد نکرده است، بلکه همیشه در میز مذاکرات حاضر بوده است.
همچنین اخیراً در ارومچی چین، میزبان مذاکرات میان پاکستان و افغانستان بوده است. پاکستان میخواهد مسائل را از طریق مذاکره حل کند و اگر این راهحل نشود، پاکستان در افغانستان «حملات جراحی» (Surgical Strike) انجام خواهد داد. من به این مسئله اعتقاد دارم. اما در این حملات هیچکدام از طالبان افغانستان هدف قرار نگرفتهاند؛ موضع پاکستان این است که در آنجا اردوگاههای تروریستی وجود دارند که در تروریسم پاکستان دخیل هستند و پاکستان شبکههای آنها را هدف قرار میدهد.
امیدوارم که مذاکراتی که در ارومچی بین پاکستان و افغانستان انجام شده، منجر به حل مسائل شود و همانطور که همیشه بوده، مذاکره راهحل نهایی خواهد بود.
آیا رژیم اسرائیل تسلیحات هستهای پاکستان به عنوان یک کشور اسلامی را تهدیدی علیه موجودیت خود و پروژه اسرائیل بزرگ و خاورمیانه جدید می داند؟
اسرائیل برنامه هستهای پاکستان را کاملاً نمیپسندد. در گذشته، زمانی که پاکستان هنوز قدرت هستهای نداشت، اسرائیل برنامهریزی کرده بود که به تأسیسات هستهای کهوتا (Kahuta) حمله کند. جزئیات این موضوع در معرض عموم قرار گرفته است که اسرائیل قصد داشت تأسیسات هستهای پاکستان را هدف قرار دهد و هند نیز در این عملیات با او همراه بود، اما این برنامه موفق نشد. این واقعیت وجود دارد که اسرائیل از برنامه هستهای پاکستان میترسد و آن را به چشم خوبی نمیبیند. او اساسا نمیخواهد که هیچ کشوری اسلامی قدرتمند شود، این حقیقت برای همه آشکار است و نیات توسعهطلبانهاش نیز واضح است.
اما از آنجا که پاکستان اکنون به یک قدرت هستهای تبدیل شده و دنیا آن را به عنوان یک قدرت هستهای پذیرفته است، من معتقدم که حکومت ایران در این زمینه اشتباهی مرتکب شده است. شما ۲۰ سال است که اورانیوم غنیسازی میکنید و اختلاف شما با دنیا به مدت ۴۰ سال بر سر این مسئله بوده است، در این مدت ایران باید بمب اتمی میساخت. اگر امروز ایران یک قدرت هستهای میشد، شاید اینقدر اختلافات وجود نمیداشت.
اختلاف اصلی این است که اورانیوم وجود دارد، ولی بمب اتمی وجود ندارد، این وضعیت شبیه به «نصف مرغ و نصف بوقلمون» است. اگر ایران نتیجه اورانیوم را به بمب اتمی تبدیل کرده بود، اکنون به عنوان یک قدرت هستهای مشابه پاکستان ایستاده بود. زمانی که یک کشور به قدرت هستهای تبدیل میشود و بمب اتمی میسازد، دنیا با آن کشور به روش متفاوتی برخورد میکند. به نظر من، حقیقت این است که اسرائیل نمیتواند برنامه هستهای پاکستان را بپذیرد، اما واقعیت این است که پاکستان یک قدرت هستهای است.
اسلامآباد چگونه پیمان امنیتی با عربستان و سایر کشورهای عربی و روابط تاریخی با ایران را در جریان یک بحران بزرگ منطقهای مدیریت میکند؟
پاکستان یک توافق دفاعی استراتژیک با عربستان سعودی دارد و این توافق پنهانی نیست. این یک توافق عمومی است که هر دو کشور به طور رسمی آن را تایید کردهاند. تلاش پاکستان این است که بین ایران و عربستان سعودی هیچگونه تنشی پیش نیاید. پاکستان همچنین سعی کرده است که عربستان سعودی را متقاعد کند که وارد تنش با ایران وارد نشود.
ما مشاهده کردهایم که هواپیماهای امارات متحده عربی به ایران حمله کردهاند، اما عربستان سعودی هیچگونه حملهای به ایران نکرده است، چرا که پاکستان عربستان سعودی را متقاعد کرده است. پاکستان همچنین خواهان این است که ایران با هیچ کشور مسلمانی درگیر نشود. به نظر من، حفظ توازن بین ایران و عربستان سعودی بزرگترین چالش پاکستان است. هیچ چالشی برای پاکستان بزرگتر از این نیست، به همین دلیل پاکستان تلاش میکند برای برقراری صلح، چرا که اگر تنشها افزایش یابد و منطقه وارد جنگ گستردهای شود، مشکلات زیادی برای پاکستان به وجود خواهد آمد.
درست است که طبق توافق دفاعی با عربستان سعودی، پاکستان متعهد است که اگر به عربستان سعودی حمله شود، آن حمله را حمله به پاکستان نیز تلقی خواهد کرد. این متن توافق است و به همین دلیل پاکستان بارها از ایرانیها خواسته است که به عربستان سعودی حمله نکنند، چرا که این امر برای پاکستان مشکلاتی به همراه خواهد داشت؛ به طور کلی، ایران باید از این موضوع آگاه باشد و آن را در نظر بگیرد.
اما توازنی که پاکستان باید حفظ کند، ایران نیز باید آن را حفظ کند. ایران باید درک کند که پاکستان همسایه آن است، دوست آن است، همدل آن است و برادر آن است. پاکستان در زمانهای سخت در کنار ایران ایستاده است. بنابراین، پاکستان باید به نحوی ایران و همچنین سعودی عرب را قانع کند و ایران باید این موضع رادرک کند که نباید هیچگونه مشکلی برای پاکستان ایجاد کند.
بیشتر بخوانید:
وزیر کشور پاکستان در دیدار با سفیر ایران بر تنشزدایی و پیشبرد دیپلماسی تاکید کرد
بقایی در پاسخ ایراف: آماده کمک به کاهش تنش میان پاکستان و افغانستان هستیم
