به گزارش ایراف، دکتر مهدی علمی دانشور، نوروز را فراتر از یک جشن تقویمی، یک «پیوند چندبعدی» میداند که هویتهای متکثر را به یک ریشهٔ واحد متصل میکند. در پهنهٔ قفقاز، کشور ارمنستان با برگزاری رقصهای سنتی، اسبسواری مردان جوان و مسابقات کشتی، این میراث را با شکوه تمام پاس میدارد. در گرجستان، این آیین یک هفته به طول میانجامد و با رونق بازارهای صنایع دستی و جشن آتشبازی در سهشنبهٔ آخر سال همراه است. این پیوند در هندوستان، با تکیه بر ریشههای مشترک آریایی میان ایرانیان و هندیها، به شکلی عمیق تجلی یافته و به جشنی برای روشنگری و پایکوبی بدل گشته است. پاکستان نیز با نامیدن نوروز به عنوان روز «عالمافروز»، آن را مایهٔ درخشش دنیا میداند؛ جایی که شاعران به زبانهای دری، اردو و عربی در ستایش بهار طبعآزمایی کرده و از گفتار نامناسب پرهیز میکنند تا حرمت این روز تازهرسیده حفظ شود.
او افزود: در آسیای میانه، ازبکستان به عنوان گرهگاه جادهٔ ابریشم، نوروز را از سال ۲۰۱۰ به عنوان عیدی ملی و رسمی جشن میگیرد که ریشه در پیوندهای عمیق زبانی و تاریخی با ایران دارد. ترکمنستان نیز پس از استقلال، دوباره به آیینهای دیرینهٔ خود بازگشته و نوروز را در صدر سنن ملی قرار داده است. قزاقستان و قرقیزستان، به عنوان پارههای تن ایران در هزارههای کهن، نوروز را عیدی مقدس میشمارند که با برپایی بازارچههای صنایع دستی و طنین سازهای سنتی در کوچه و خیابان تجلی مییابد. تاجیکستان با عناوینی چون «عید بهار» و «جشن کشاورزان»، طی سه روز به پایکوبی و ورزشهای تفننی میپردازد و افغانستان به عنوان همسایهٔ همزبان، با پخت سمنو و سفرههای هفتسین، آداب و سنن نوروز را کاملاً مشابه با ایران اجرا میکند.
دکتر علمی دانشور تأکید کرد: حتی در جمهوری آذربایجان و ترکیه (به ویژه در میان کردها و دانشآموزان)، تمیز کردن خانه، تهیهٔ لباس نو و پخت شیرینیهای محلی، بخش جداییناپذیر این آیین است. این نفوذ فرهنگی تا بالکان و کشور آلبانی که مدتها تحت سلطهٔ بیزانس بوده، و همچنین جمهوری تازهتأسیس کوزوو امتداد یافته، به گونهای که نوروز در این مناطق به عنوان جشنی ملی و باستانی اعلام شده است.
زبان فارسی در چنبرهٔ تهدیدات؛ از انشقاق خط تا هژمونی جهانی
بخش دوم تحلیل دکتر دانشور به واکاوی چالشهای زبان فارسی اختصاص دارد. در لایهٔ داخلی، ایشان به رقابت فارسی با گویشهای محلی در ایران و رقابت با زبان پشتو در افغانستان اشاره میکند. اما جدیترین چالش در تاجیکستان رقم میخورد؛ جایی که فارسی تاجیکی با خط سیریلیک (میراث دورهٔ شوروی) نوشته میشود. دکتر دانشور هشدار میدهد که استفاده از حروف سیریلیک به جای الفبای نیاکان، فهم متقابل میان فارسیزبانان را دشوار کرده است. اگرچه پس از استقلال بحث بازگشت به خط فارسی داغ شد، اما منتقدان معتقدند تغییر فوری خط میتواند منجر به بیسوادی تودهها شود، لذا این فرآیند نیازمند زمان و کمکهای آموزشی از سوی ایران و افغانستان است. همچنین، سیاستهای تبعیضآمیز در برخی کشورها به نفع زبانهای دیگر و تمایل نسل جوان به زبان انگلیسی تحت تأثیر فرهنگ جهانی، جایگاه فارسی را در عرصههای علم و دیپلماسی به شدت تضعیف کرده است.
در لایهٔ خارجی، هژمونی زبان انگلیسی و رقابت با زبانهای منطقهای نظیر عربی، ترکی و روسی، در کنار تحریمها و محدودیتهای بینالمللی، تبادلات علمی فارسیزبانان را مختل کرده است. دکتر دانشور تأکید میکند که نبود پلتفرمهای یکپارچهٔ دیجیتال و ضعف در تولید محتوای جذاب، باعث شده است تا فارسیزبانان در فضای مجازی پراکنده شده و ناسیونالیسمهای محلی به جای اشتراکات، بر تفاوتها تأکید کنند. نبود نهادهای فراملی قدرتمند برای استانداردسازی و ترویج واژگان علمی مشترک، این واگرایی را دوچندان کرده است.
استراتژی مقابله با جنگ نرم؛ از نهادسازی تا فتوحات دیجیتال
دکتر علمی دانشور «جنگ نرم» را جدیترین ابزار برای تضعیف هویت فارسی از طریق تهاجم واژگانی و جایگزینی کلمات اصیل با واژگان بیگانه میداند تا حس ناکارآمدی زبان فارسی در بیان مفاهیم علمی القا شود.
این نبرد با ارائهٔ روایتهای تاریخی تحریفشده، تخریب اسطورههایی چون شاهنامه و حافظ، و ایجاد جذابیت کاذب برای فرهنگ غربی از طریق فیلم و بازیهای رایانهای هدایت میشود. ایشان جدیترین تهدید را تلاش برای «تجزیهٔ گویشها» و معرفی آنها به عنوان زبانهای جداگانه میداند که هدف آن فروپاشی وحدت زبانی منطقه است.
دکتر دانشور در پایان برای پیشگیری، راهکارهای عملیاتی وسیعی را پیشنهاد میدهد: از تأسیس «سازمان همکاریهای فرهنگی فارسیزبانان» و راهاندازی شبکههای تلویزیونی و رادیویی مشترک نوروز به زبانهای مختلف، تا تولید انبوه محتوای دیجیتال در پلتفرمهایی مشابه نتفلیکس بومی. ایشان بر ضرورت توسعهٔ فناوریهای پردازش زبان فارسی (مانند دستیارهای صوتی)، استفاده از واقعیت مجازی (VR) برای بازسازی مراسمهای تاریخی، و…
بیشتر بخوانید:
«کاغذپران»؛ بازی هیجانانگیز نوروزی در افغانستان
خطر حذف زبان فارسی از معادلات قدرت؛ نوروز محور همبستگی ملتهای منطقه است
سیدابوطالب مظفری: نوروز نماد تمدن بزرگ خراسان و زبان فارسی بنمایه هستی ما است
