دکتر ابراهیم بازرگانی در گفتوگو با ایراف، نوروز را یک «باور مشترک» و عنصری برای ایجاد وحدت میان فرهنگهای گوناگون دانست. او با تأکید بر اینکه نوروز محل تلاقی فرهنگها و شاهراهی برای عبور عقاید و انتقال باورهاست، تصریح کرد که در جهان مدرن و چندپاره امروز، انسانها بیش از هر زمان دیگری به عناصری نیاز دارند که آنها را از تفرد و انزوای کنونی رها کرده و به هم نزدیک کند.
به باور این استاد دانشگاه، نوروز همان نقشی را در حوزه زیرساخت فرهنگی برای کشورهای منطقه (از شرق تا غرب دریای خزر و حاشیه خلیج فارس) ایفا میکند که اقتصاد برای اتحادیه اروپا ایفا کرده است. وی معتقد است نوروز پتانسیل طبیعی «حکمرانی فرهنگی» را داراست و میتواند حتی با وجود اختلافات سیاسی و خردهفرهنگی، ملتها را حول یک محور واحد جمع کند.
چالش تقابل کاذب میان «هویت ملی» و «باور دینی»
یکی از نکات کلیدی در اظهارات دکتر بازرگانی، نقد لایههای مدیریتی کشور در حوزه فرهنگ است. وی خاطرنشان کرد که در تصور عمومی، نوعی تقابل میان اعیاد باستانی و اعیاد اسلامی ایجاد شده است، در حالی که از نگاه تخصصی، خودِ اعیاد باستانی نیز ریشه در نگاه مذهبی و باورهای قدسی دارند.
او هشدار داد که چتر این «تقابلانگاری» بر حوزه مدیریت فرهنگی کشور گسترده شده و باعث شده است مدیران در بسترسازی برای اجرای مراسم نوروزی دستبسته بمانند. بازرگانی تأکید کرد: «برای اصلاح این وضعیت، ابتدا باید نگاهها در نهادهای بالادستی مانند شورای عالی انقلاب فرهنگی تغییر کند تا بستر لازم برای حمایت از آیینهای نوروزی اقوام گوناگون — از آذربایجان و کردستان تا اعراب جنوب، لرستان و سیستان — فراهم شود.»
گسست تاریخی نسلهای دهه ۸۰ و ۹۰؛ محصول انفعال رسانهای
استادیار مؤسسه هنر و اندیشه اسلامی با ابراز نگرانی شدید از وضعیت نسلهای جدید (دهههای ۷۰، ۸۰ و ۹۰)، از یک «گپ و شکاف بزرگ تاریخی» سخن گفت. به باور او، نسل معاصر بهدلیل عدم حمایت از آیینهای کهن، هیچ نسبتی میان خود و گذشتهاش ادراک نمیکند و گویی حافظه تاریخیاش برچیده شده است.
وی رسانه ملی و خبرگزاریها را در این زمینه مسئول دانست و افزود: «محصول سیاستگذاریهای فعلی این است که جوان امروز گویی غذای روزش را بهصورت روزمزد مصرف میکند و نمیداند این غذا در گذشته پخته شده است.»
او تأکید کرد که اگر رسانه با نگاهی توأمان «ملی و مذهبی» به نمایش آیینهای اقوام نپردازد، این نمادها بهمرور از حافظه جمعی پاک خواهند شد.
تبدیل فرصت به تهدید؛ مورد مطالعاتی «چهارشنبهسوری»
دکتر بازرگانی در تبیین پیامدهای سوءمدیریت فرهنگی، به تغییر ماهیت «چهارشنبهسوری» اشاره کرد. وی یادآور شد که این آیین در گذشته فرصتی برای پیوند میان نسلها و مقدمهای برای ورود به سال جدید بود، اما امروز به یک «چالش بزرگ امنیتی، فرهنگی و اجتماعی» تبدیل شده است.
وی تصریح کرد: «وقتی فضا برای ظهور طبیعی فرهنگ فراهم نشود، آیینی باستانی که میتوانست یک فرصت ملی باشد، به تهدیدی برای جان انسانها و امنیت جامعه بدل میشود. این یک آسیب جدی است که ریشه در فراموشی حافظه تاریخی و کمکاری سازمانهایی چون صداوسیما، وزارت فرهنگ و سازمان میراث فرهنگی دارد.»
راهکارهای عملیاتی؛ از میادین شهر تا پژوهشهای عالمانه
در حوزه سیاستگذاری اجرایی، دکتر بازرگانی بر لزوم خروج از برنامهسازیهای محدود و کلیشهای تأکید کرد. وی پیشنهاد داد که بهجای اکتفا به برنامههای «لاغر و ضعیف» تلویزیونی با چند بازیگر محدود، باید آیینهای اصیل در میادین شهرها و با مشارکت مستقیم هنرمندان و اقوام برگزار شود.
او با مثال آوردن از کشورهایی مانند تاجیکستان، بر ضرورت احیای نمادهایی چون «حاجی فیروز» و داستانهای فولکلوریک تأکید کرد و گفت: «باید به هنرمندان برای نمایشهای خیابانی میدان داد. فرزندان ما دیگر داستانهایی را که ما از پدران و مادرانمان شنیدیم، نمیشنوند. راهکار در تولید پژوهشهای متعدد و تریس (ردیابی) کردن این پژوهشها به حوزه عمومی است.»
نوروز؛ پرچمی برای فراخوان ملی در روزهای سخت
دکتر ابراهیم بازرگانی در جمعبندی خود، نوروز را یک «اتمسفر بزرگ» و پرچمی دانست که مدیریت کلان کشور برای جمع کردن مردم زیر یک سقف واحد به آن نیاز مبرم دارد. وی تأکید کرد که حتی در شرایط جنگی و بحرانی، یکی از اصلیترین راهکارهای «فراخوان ملی»، پاسداشت همین عناصر هویتی و ملی است.
او در پایان با ابراز امیدواری نسبت به تغییر نگاه سیاستگذاران خاطرنشان کرد که اگر به نوروز بهعنوان یک «میراث معنوی» بها داده نشود، عملاً بخشی از هویت ایرانی از دست خواهد رفت. وی تأکید کرد که تقویت نوروز نه یک انتخاب، بلکه ضرورتی برای حفظ انسجام اجتماعی و مقابله با انشقاقهای ملی است.
نوروز، بهعنوان یکی از کهنترین جشنهای بشری، در سال ۲۰۱۰ توسط مجمع عمومی سازمان ملل متحد بهعنوان روز بینالمللی شناخته شد. این آیین که در جغرافیای وسیعی از آسیای میانه تا خاورمیانه جشن گرفته میشود، همواره بهعنوان پیونددهنده هویت ملی و ارزشهای انسانی مطرح بوده است. با این حال، در دهههای اخیر، چالشهای ناشی از مدرنیته و تضادهای مدیریتی در کشورهای حوزه نوروز، ضرورت بازخوانی سیاستهای فرهنگی در قبال این میراث را دوچندان کرده است.
بیشتر بخوانید:
نوروز در افغانستان؛ سازمان ملل خواستار تأمین صلح شد
پیام نوروزی پوتین: دوست وفادار و شريک قابل اعتماد تهران هستيم
همزمان با آغاز نوروز کاروان کمکهای بشردوستانه ملت برادر و همزبان تاجیکستان وارد ایران شد
