به گزارش ایراف، دکتر زهرا فریور؛ رییس سابق امور توافقات بینالمللی معتقد است که از همان روز اول، پیشبینی میکرد که تحریمها بهطور کامل رفع نخواهند شد و دلیل اصلی این موضوع، ماهیت تحریمهای آمریکاست؛ زیرا به باور او، بسیاری از این تحریمها، مانند قانون «کاتسا» (CAATSA) یا قانون «آیسا» (ILSA)، مصوب کنگره آمریکا هستند. این بدان معناست که حتی اگر رئیسجمهور یا دولت آمریکا اراده لغو آنها را داشته باشند، تا زمانی که این موضوع در کنگره تصویب نشود، عملاً امکانپذیر نخواهد بود. در حال حاضر نیز چشمانداز روشنی برای چنین تصویبی در کنگره دیده نمیشود.
به گفته خانم فریور، این مسئله را میتوان در تجربه برجام نیز مشاهده کرد. در آن زمان قول داده شد که تحریمها به کنگره برده شود، اما این اتفاق نیفتاد. به همین دلیل، آن توافق نتوانست پایدار بماند و رئیسجمهور بعدی از آن خارج شد.
او ادامه میدهد: تجربه سوریه نیز نشان میدهد که حتی با تغییر دولتها، تحریمها بهطور کامل رفع نمیشوند، بلکه فقط برای مدتی تعلیق میگردند. بهعنوان مثال، پس از سقوط دولت اسد، با وجود روی کار آمدن دولت جدیدی که همسو با آمریکاست، همچنان تحریمها بهصورت تعلیقشده باقی ماندهاند که صرفاً با فرمانهای اجرایی و برای دورههای کوتاه (مثلاً صدروزه) تمدید میشوند، نه لغو دائمی.
در نتیجه، به باور این کارشناس امور حقوقی، چشمانداز روشنی برای «رفع» کامل تحریمها وجود ندارد. علاوه بر این، تحریمها تنها محدود به موضوع هستهای نیستند. برخی از آنها برچسب حقوق بشری، «تروریستی» یا سایر اتهامات را دارند. حتی اگر تحریمهای هستهای برداشته شوند، این تحریمهای دیگر باقی خواهند ماند.
زهرا فریور در ادامه گفتوگو با ایراف تصریح میکند که در داخل ایران نیز با توجه به اینکه تصویب «قانون اقدام راهبردی برای لغو تحریمها» توسط مجلس که غنیسازی ۶۰ درصدی را برای سازمان انرژی اتمی الزامی کرده، با چشمانداز رفع تحریمها در تضاد است. این سؤال مطرح میشود که چگونه میتوان قوانین داخلی خود را با مذاکرات و انتظارات طرف مقابل هماهنگ کرد؟ آیا قرار است قوانین داخلی اصلاح یا لغو شوند؟
به همین دلیل، به عقیده وی، ابعاد حقوقی مذاکرات با ابهامات متعددی روبهرو بود و چشمانداز روشنی برای به نتیجه رسیدن آن دیده نمیشد. شاید هم همین پیچیدگیها باعث شده باشد که برخی حقوقدانان بینالملل معتقد باشند طرفین صرفاً در حال خرید زمان برای آمادگی بیشتر جهت رویارویی احتمالی (جنگ) بودند؛ چون در این فرصت، هر دو طرف میتوانستند تواناییهای خود را تقویت کنند.
با این حال، او تاکید میکند: «باید تمهیدی میاندیشیدیم که حتی اگر مذاکرات به نتیجه نرسد یا به سمت رویارویی نظامی پیش برود، وظیفه ما این است که اقدامات حقوقی را در مراجع بینالمللی پیگیری کنیم. آغازگر جنگ، کشور آمریکا بوده و هیچ مشروعیتی برای اقدام خود نداشته است. استناد به «دکترین اقدام پیشدستانه» نیز در حقوق بینالملل چندان مورد قبول نیست. بنابراین، باید شکایت خود را در مجامع بینالمللی مطرح کنیم. این اقدام نهتنها از نظر حقوقی ضروری است، بلکه راه را برای مطالبه خسارات و غرامت ناشی از جنگ در آینده هموار میکند.»
خانم فریور در این زمینه به تجربه جنگ عراق اشاره میکند و میگوید: در زمان جنگ ایران و عراق نیز، اقدامات مشابهی در همان دوران انجام شد. دبیرکل وقت سازمان ملل، عراق را بهعنوان آغازگر جنگ معرفی کرد و حتی تیمی حقیقتیاب برای بررسی خسارات تشکیل شد. اگرچه ایران به دلایل مختلف، پیگیری جدی مطالبه غرامت جنگ هشتساله را در آن زمان انجام نداد، اما فکر میکنم این بار باید رویکرد جدیتری اتخاذ کنیم.
بنابراین، به باور وی، باید یک تیم حقوقی قوی بسیج شود تا هماکنون نسبت به مستندسازی خسارات، مکاتبه با مراجع بینالمللی و طرح دعاوی اقدام کند و هم برای مطالبه غرامت برنامهریزی کند. هدف نهایی این اقدامات حقوقی باید منجر به دریافت غرامت شود. شاید اگر یک بار توانسته باشیم از یک «متجاوز» غرامت بگیریم، در دفعات بعدی، متجاوزان جرأت نکنند به این راحتی به ما تعدی کنند.
او همچنین در پاسخ به این سوال که آیا میتوان به این مراجع بینالمللی امید داشت، میگوید: «بله، در مواردی امیدواری وجود دارد. دیوان بینالمللی دادگستری (ICJ)، که رکن قضایی سازمان ملل متحد است، سابقه رأی دادن به نفع ایران را دارد. پروندههایی مانند ملیشدن صنعت نفت که به نفع ایران رأی صادر شد، یا پروندههای دیگر، گواه این موضوع هستند. حتی در پرونده مربوط به خروج آمریکا از برجام که همچنان در جریان است، دیوان بینالمللی دادگستری دستور موقت صادر کرده است. مبادله اقلام بشردوستانه مانند دارو، بر اساس همین دستور موقت صورت گرفت.»
با این وجود، تصریح میکند که محیط حقوق بینالملل تا حدی تحت تأثیر قدرت است، اما این نباید مانع اقدام ما شود. ما باید تلاش کنیم دستکم هزینههای حقوقی را برای طرف مقابل افزایش دهیم و آنها را با چالشهای حقوقی روبهرو کنیم.
گفتنی است که آمریکا در حالی که همچنان در حال مذاکره با ایران بود، روز نهم اسفند با مشارکت رژيم صهیونیستی بار دیگر به ایران حمله کرد و رهبر معظم انقلاب اسلامی و دهها فرمانده و صدها شهروند ایرانی را به شهادت رساند. این حملات جنایتکارانه همچنان ادامه دارد و اهداف غیرنظامی، بیمارستانها، مدارس و زیرساختهای حیاتی کشور را هدف قرار میدهد.
بیشتر بخوانید:
معادله پیچیده؛ چرا جنگهای امروز شبیه ۲۰۰۱ و ۲۰۰۳ نیستند؟
سخنگوی طالبان با حضور در سفارت ایران در کابل شهادت رهبر انقلاب را تسلیت گفت
شعر سیدابوطالب مظفری در سوگ رهبر شهید: آسوده باش آقا که بیدار است ایران
