به گزارش ایراف، سخنرانی روز گذشته هبتالله، به موضوع بحث و واکنش شماری از احزاب سیاسی و شخصیتهای افغانستانی تبدیل شده است. محور اصلی این واکنشها، ارزیابی پیامهای رهبر طالبان درباره وحدت ملی، جلوگیری از اختلاف و جنگ، مقابله با تبعیض، مشارکت افراد بر اساس شایستگی و ضرورت فراهمکردن زمینه بازگشت شهروندان افغانستان به کشور بوده است.
انتقاد از مشروعیتسازی سیاسی طالبان
جمعیت اسلامی افغانستان و جبهه مقاومت ملی افغانستان در بیانیهای مشترک، نشست برگزارشده در دانشگاه کابل را اقدامی فرمایشی توصیف کردند و گفتند طالبان با گردهمآوردن شماری از عالمان دینی و چهرههای نزدیک به خود، درصدد بهرهبرداری سیاسی از جایگاه علمی و تاریخی این دانشگاه برای مشروعیتبخشی به حاکمیت خود هستند. این دو جریان سیاسی تأکید کردند که مشروعیت سیاسی از اراده و رضایت مردم سرچشمه میگیرد و با برگزاری نشستهای سازمانیافته و صدور اعلامیههای یکجانبه به دست نمیآید.
در این بیانیه همچنین بر ضرورت ایجاد نظامی فراگیر و مبتنی بر مشارکت واقعی جریانهای سیاسی، اقوام و گروههای اجتماعی افغانستان تأکید شده است. جمعیت اسلامی و جبهه مقاومت ملی، انحصار قدرت، سرکوب مخالفان و استفاده ابزاری از دین برای توجیه سیاستهای سیاسی را مغایر اصول عدالت و آموزههای اسلامی دانستند و اعلام کردند تا زمان تأمین حقوق و آزادیهای مردم، مبارزه با انحصارطلبی و تبعیض ادامه خواهد داشت.
نگرانی از انحصارگرایی مذهبی و محدودیت حقوق شهروندان
از سوی دیگر، حزب وحدت اسلامی افغانستان نیز در بیانیهای جداگانه، به اظهارات منتسب به هبتالله آخوندزاده درباره حنفیبودن تمام مردم افغانستان واکنش نشان داد. این حزب با تأکید بر احترام به پیروان مذهب حنفی و جایگاه امام ابوحنیفه، اعلام کرد افغانستان جامعهای متکثر از نظر مذهبی و اعتقادی است و پیروان مذاهب حنفی، جعفری، اسماعیلی و شافعی، در کنار سایر گرایشهای دینی، بخشی از واقعیت تاریخی و اجتماعی این کشور هستند.
حزب وحدت اسلامی افغانستان تأکید کرد که حتی اگر پیروان یک مذهب اکثریت جامعه را تشکیل دهند، این موضوع به هیچ فرد یا گروهی اجازه نمیدهد حقوق و آزادیهای مذهبی دیگر شهروندان را نادیده بگیرد یا باورهای خود را بر سایرین تحمیل کند. این حزب همچنین با اشاره به آنچه محدودیتها و تبعیضهای اعمالشده علیه هزارهها و شیعیان خواند، نسبت به پیامدهای انکار تنوع مذهبی و گسترش شکافهای اجتماعی هشدار داد و از جامعه جهانی و نهادهای حقوق بشری خواست در برابر تبعیضهای قومی و مذهبی سکوت نکنند.
تأکید بر گفتوگوی ملی و بازنگری در سیاستهای طالبان
در مقابل، حنیف اتمر، وزیر پیشین امور خارجه افغانستان، در ارزیابی سخنان روز گذشته رهبر طالبان، بر برخی از محورهای مطرحشده در این سخنرانی تأکید کرد. وی گفت: اگر این اظهارات بیانگر اراده واقعی رهبران طالبان باشد، گام بعدی باید آغاز مذاکرات فراگیر بینالافغانی باشد؛ مذاکراتی که هدف آن صرفاً تقسیم مناصب و قدرت میان گروههای سیاسی نباشد، بلکه بر سر قانون اساسی مورد قبول مردم، حقوق و آزادیهای اساسی شهروندان و ساختار نظام سیاسی آینده به توافق برسد.
وزیر پیشین امور خارجه افغانستان همچنین تأکید کرد که اعتماد عمومی به حکومت زمانی شکل میگیرد که حقوق شهروندان در قانون اساسی تضمین شود و حاکمیت به اجرای آن متعهد باشد. او از رهبران طالبان خواست از مرحله بیان مواضع فراتر بروند و با فراهمکردن زمینه گفتوگوهای واقعی و فراگیر، اراده خود را برای حل مسالمتآمیز بحران افغانستان نشان دهند.
سمیع یوسفزی، خبرنگار و تحلیلگر افغانستانی، نیز در ارزیابی سخنرانی هبتالله آخوندزاده، نبود هرگونه اشاره به ممنوعیت تحصیل و کار زنان را از خلأهای مهم این سخنرانی دانست و تأکید کرد که همکاری افراد متخصص با ساختار حاکم نباید به معنای چشمپوشی آنان از حقوق اساسی اعضای خانوادهشان باشد. او با اشاره به ضرورت بازگشایی مراکز آموزشی به روی دختران، معتقد است رفع این محدودیت میتواند زمینه بازگشت بخشی از متخصصان افغانستانی مقیم خارج و مشارکت آنان در بازسازی کشور را فراهم کند.
همچنین علی میثم نظری، از چهرههای سیاسی مخالف طالبان، نیز با انتشار یادداشتی به موضوع هویت مذهبی و فکری این گروه پرداخت. او طالبان را فاقد نمایندگی واقعی از مکتب امام ابوحنیفه دانست و مدعی شد که دیدگاهها و عملکرد این گروه با اصول عقلانیت، عدالت و کثرتگرایی منسوب به امام ابوحنیفه در تعارض قرار دارد.
نظری برای توضیح دیدگاه خود به روایتهایی درباره تبار ایرانی امام ابوحنیفه و ارتباط خانواده او با حضرت علی(ع) استناد کرد و با نقل مطالبی از کتاب «تاریخ بغداد» اثر خطیب بغدادی، بر پیوندهای تاریخی این امام با فرهنگ ایرانی تأکید کرد. او در این یادداشت، تلاش کرده است میان آموزههای منسوب به امام ابوحنیفه و رویکردهای مذهبی و فرهنگی طالبان تمایز قائل شود.









