به گزارش ایراف، نشریه آمریکایی «جیمزتاون» در گزارشی، از افزایش تعاملات سیاسی، اقتصادی و امنیتی روسیه با حکومت طالبان در افغانستان خبر داد و نوشت مسکو در تلاش است با توسعه روابط دوجانبه، جایگاه خود را در معادلات سیاسی و امنیتی منطقه تقویت کند.
بر اساس این گزارش که به قلم «دینوج ک. اوپادهایای» و «روپال میشرا» منتشر شده، الکسی اوورچوک، معاون نخستوزیر روسیه، ۱۲ نوامبر در رأس هیئتی به کابل سفر کرد و با ملا محمدحسن آخوند، نخستوزیر حکومت طالبان، درباره گسترش همکاریهای تجاری، سرمایهگذاری و اقتصادی گفتوگو کرد.
در جریان این سفر، نمایندگان بخش خصوصی دو کشور تفاهمنامههایی به ارزش بیش از ۱۰۳ میلیون دلار امضا کردند.
همچنین مقامهای دو طرف اعلام کردند حجم مبادلات تجاری روسیه و افغانستان در هشت ماه نخست سال جاری میلادی در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته بیش از دو برابر افزایش یافته است.
این تحولات نشاندهنده تمایل فزاینده مسکو برای توسعه مناسبات اقتصادی با کابل، بهویژه در حوزههای انرژی، معادن، زیرساخت، حملونقل و تجارت منطقهای است.
بهرسمیتشناختن طالبان؛ نقطه عطف روابط مسکو و کابل
جیمزتاون در ادامه گزارش خود، به تصمیم روسیه برای بهرسمیتشناختن رسمی حکومت طالبان در ژوئیه ۲۰۲۵ اشاره کرده و این اقدام را یکی از عوامل اصلی تقویت موقعیت دیپلماتیک مسکو در افغانستان دانسته است.
روسیه نخستین کشوری بود که حکومت طالبان را به رسمیت شناخت؛ اقدامی که زمینه را برای توسعه مناسبات رسمی دو طرف فراهم کرد و به مسکو امکان داد نقش فعالتری در تحولات افغانستان ایفا کند.
با این حال، گزارش تأکید میکند که افزایش نفوذ دوجانبه روسیه در کابل هنوز به ایجاد اجماع منطقهای درباره نحوه تعامل با حکومت طالبان منجر نشده است.
در همین چارچوب، هشتمین نشست «فرمت مسکو درباره افغانستان» که پنجم اکتبر ۲۰۲۶ برگزار شد، بدون صدور بیانیه مشترک به کار خود پایان داد. اختلافات امنیتی میان افغانستان و پاکستان و مناقشه بر سر نحوه اشاره به تهدیدهای تروریستی مستقر در خاک افغانستان از جمله عوامل مؤثر در این ناکامی عنوان شده است.
این مسئله نشان میدهد مسکو، با وجود گسترش روابط با طالبان، همچنان با چالش ایجاد توازن میان منافع بازیگران منطقهای مواجه است.
ملاحظات امنیتی؛ نگرانی مسکو از گسترش فعالیت گروههای تروریستی
بخش دیگری از گزارش جیمزتاون به نگرانیهای امنیتی روسیه درباره تحولات افغانستان اختصاص دارد.
بر اساس این گزارش، مسکو نسبت به فعالیت گروههایی نظیر شاخه خراسان داعش و جنبش اسلامی ازبکستان در افغانستان حساسیت ویژهای دارد.
مقامهای روسیه نگران هستند که تداوم فعالیت این گروهها، علاوه بر تهدید امنیت کشورهای آسیای مرکزی، زمینه گسترش شبکههای جذب نیرو و عملیات تروریستی در داخل خاک روسیه را نیز فراهم کند.
حمله تروریستی مارس ۲۰۲۴ به سالن کنسرت کروکوس در حومه مسکو نیز بر حساسیت دستگاههای امنیتی روسیه نسبت به فعالیت شبکههای وابسته به داعش خراسان افزوده است.
در همین راستا، مسکو توسعه همکاریهای اطلاعاتی و امنیتی با کابل را یکی از محورهای اصلی تعاملات خود قرار داده است.
گزارش جیمزتاون همچنین به دیدار ۱۴ اکتبر سرگئی ناریشکین، رئیس سرویس اطلاعات خارجی روسیه، با عبدالحکیم وثیق، رئیس اداره اطلاعات طالبان، اشاره میکند.
اگرچه جزئیات دستور کار این دیدار بهصورت عمومی منتشر نشده، اما سطح مقامهای شرکتکننده نشاندهنده اهمیت موضوعات اطلاعاتی و امنیتی در مناسبات دو طرف است.
از سوی دیگر، روسیه همچنان خواستار اقدام مؤثر حکومت طالبان برای مقابله با فعالیت گروههای تروریستی و جلوگیری از تبدیلشدن خاک افغانستان به کانون تهدیدهای فرامرزی است.
مبارزه با مواد مخدر؛ یکی دیگر از محورهای همکاری
مقابله با قاچاق مواد مخدر نیز از دیگر اولویتهای مسکو در تعامل با حکومت طالبان به شمار میرود.
افغانستان در سالهای گذشته یکی از مهمترین کانونهای تولید مواد مخدر در منطقه بوده و بخش قابلتوجهی از مواد افیونی تولیدشده در این کشور به بازارهای کشورهای همسایه و مناطق دیگر منتقل شده است.
بر اساس گزارش جیمزتاون، ممنوعیت کشت خشخاش که طالبان در آوریل ۲۰۲۲ اعلام کرد، به کاهش چشمگیر کشت تریاک منجر شده است؛ با این حال، افزایش قاچاق مواد مخدر صنعتی، بهویژه متآمفتامین، ابعاد تازهای از چالش مواد مخدر در افغانستان ایجاد کرده است.
از نگاه روسیه، کنترل این روند برای جلوگیری از انتقال مواد مخدر به آسیای مرکزی و بازارهای داخلی این کشور اهمیت راهبردی دارد.
ظرفیتهای اقتصادی افغانستان و رقابت بر سر مسیرهای منطقهای
جیمزتاون در بخش اقتصادی گزارش خود، افغانستان را دارای ظرفیتهایی در حوزه منابع معدنی، انرژی و زیرساختهای ترانزیتی معرفی میکند که میتواند برای روسیه از اهمیت قابلتوجهی برخوردار باشد.
بر اساس این گزارش، حجم تجارت دوجانبه روسیه و افغانستان در سال ۲۰۲۵ از ۳۶۶ میلیون دلار فراتر رفت.
همچنین افزایش صادرات روسیه به افغانستان در ماههای ابتدایی سال ۲۰۲۶ و سفرهای متقابل مقامهای اقتصادی دو کشور، از روند رو به گسترش همکاریها حکایت دارد.
شرکتهای روسی در حوزههای مختلفی از جمله مخابرات، انرژی و استخراج منابع طبیعی در افغانستان فعال شدهاند.
در حوزه مخابرات، شرکت روسی پروتئی با همکاری شرکت دولتی روستلکام در راهاندازی شبکه مرکزی نسل چهارم تلفن همراه افغانستان مشارکت داشته است.
همچنین شرکت انرژی روسی اینتکو گروپ در سال ۲۰۲۵ توافقی برای استخراج نفت در افغانستان با مقامهای طالبان امضا کرد و بررسیهای زمینشناسی و برنامهریزی برای احداث پالایشگاه را در دستور کار قرار داد.
دو طرف همچنین درباره امکان پذیرش کارتهای بانکی میر روسیه در افغانستان گفتوگو کردهاند؛ موضوعی که در صورت فراهمشدن زیرساختهای فنی و بانکی میتواند به تسهیل مبادلات تجاری و گردشگری کمک کند.
تلاش روسیه برای حفظ توازن در مناسبات منطقهای
یکی از نکات مهم در تحلیل جیمزتاون، تلاش مسکو برای ایجاد توازن میان گسترش روابط با طالبان و حفظ مناسبات با پاکستان است.
روابط کابل و اسلامآباد طی ماههای اخیر با تنشهای امنیتی و درگیریهای مرزی مواجه بوده است. پاکستان حکومت طالبان را به فراهمکردن زمینه فعالیت تحریک طالبان پاکستان در خاک افغانستان متهم میکند؛ اتهامی که کابل آن را رد میکند.
در چنین شرایطی، روسیه با یک معادله پیچیده روبهرو است؛ از یک سو توسعه مناسبات با طالبان را برای تأمین منافع امنیتی و اقتصادی خود ضروری میداند و از سوی دیگر، به حفظ روابط با پاکستان بهعنوان یکی از بازیگران مهم جنوب آسیا نیاز دارد.
این موضوع بهویژه از منظر طرحهای ترانزیتی و اتصال آسیای مرکزی به آبهای آزاد اهمیت دارد؛ زیرا افغانستان میتواند در اتصال مسیرهای تجاری شمال به جنوب و دسترسی به بازارهای جنوب آسیا نقش مهمی ایفا کند.
گزارش جیمزتاون نشان میدهد سیاست روسیه در قبال افغانستان وارد مرحلهای فراتر از تعاملات سیاسی و دیپلماتیک شده و اکنون همکاریهای اقتصادی، امنیتی، اطلاعاتی و زیرساختی را نیز در بر میگیرد.
مسکو در شرایطی به توسعه مناسبات با طالبان روی آورده که افغانستان همچنان با محدودیتهای بینالمللی، مشکلات اقتصادی و چالشهای امنیتی مواجه است. در مقابل، روسیه تلاش میکند از ظرفیتهای اقتصادی و ژئوپلیتیکی این کشور برای تقویت موقعیت خود در آسیای مرکزی و جنوب آسیا بهرهبرداری کند.
با این حال، تداوم فعالیت گروههای تروریستی، اختلافات کابل و اسلامآباد و نبود اجماع منطقهای درباره نحوه تعامل با طالبان، از جمله موانعی هستند که میتوانند روند همکاریهای مسکو و کابل را با پیچیدگی مواجه کنند.
در مجموع، تحولات اخیر حاکی از آن است که روسیه افغانستان را نه صرفاً یک پرونده امنیتی، بلکه بخشی از معادلات گستردهتر ژئوپلیتیکی و اقتصادی اوراسیا تلقی میکند؛ معادلاتی که آینده آن به میزان موفقیت همکاریهای منطقهای در تأمین امنیت، توسعه اقتصادی و مدیریت اختلافات سیاسی وابسته خواهد بود.





