به گزارش ایراف، به نقل از الجزیره، جاده جدید افغانستان در دالان واخان، واقع در ولایت بدخشان، به مرز چین رسیده است، اما بسته بودن گذرگاه مرزی و نبود زیرساخت‌های گمرکی در سمت چین، چشم‌انداز استفاده تجاری از این مسیر را همچنان نامشخص نگه داشته است.
این جاده که مراسم افتتاح آن چهارم اکتبر (۱۲ مهر) برگزار شد، در ارتفاع حدود چهار هزار و ۹۰۰ متری از سطح دریا به گذرگاه واخان می‌رسد؛ منطقه‌ای کوهستانی که دست‌کم پنج ماه از سال به دلیل بارش برف و شرایط سخت جوی مسدود است.
وزارت توسعه روستایی طالبان اعلام کرده است که این پروژه در دو مرحله و با هزینه ۳۶۵ میلیون افغانی، معادل حدود ۵.۵ میلیون دلار، ساخته شده است.
با این حال، مسیر احداث‌شده جاده‌ای خاکی و سنگ‌ریزه‌ای است و در سمت چین نیز هیچ تأسیسات گمرکی یا گذرگاه رسمی برای عبور کالا وجود ندارد.
حمیدالله محمدشاه، نویسنده گزارش الجزیره، می‌نویسد که در حال حاضر هیچ نشانه روشنی از زمان موافقت پکن با بازگشایی این مرز برای تجارت وجود ندارد و وزارت خارجه چین نیز تاکنون درباره افتتاح این جاده اظهارنظر نکرده است.
تلاش طالبان برای کاهش وابستگی به پاکستان
دالان واخان نوار باریکی از خاک افغانستان به طول حدود ۳۵۰ کیلومتر است که از یک سو به چین و از سوی دیگر به مناطق شمالی پاکستان و تاجیکستان محدود می‌شود.
این منطقه در شمال شرقی افغانستان و در ولایت بدخشان قرار دارد و تنها مسیر زمینی مستقیم این کشور به چین محسوب می‌شود.
به نوشته الجزیره، حکومت طالبان امیدوار است با توسعه این مسیر، افغانستان به بازارهای چین و آسیای مرکزی دسترسی بیشتری پیدا کند و وابستگی خود به گذرگاه‌های مرزی پاکستان را کاهش دهد.
محمد اسماعیل غزنوی، والی پیشین طالبان در بدخشان که در ماه اوت به‌عنوان معاون وزارت خدمات عمومی در امور نگهداری جاده‌ها منصوب شد، گفته است این پروژه بخشی از برنامه حکومت برای متنوع‌سازی مسیرهای تجاری و کاهش وابستگی به گذرگاه‌های پاکستان است.
او با اشاره به تنش‌های مرزی میان افغانستان و پاکستان و همچنین تأثیر جنگ آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران بر تجارت افغانستان، تأکید کرده است که ایجاد مسیرهای جایگزین برای مبادلات اقتصادی اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
غزنوی همچنین دالان واخان را فراتر از یک گذرگاه مرزی دانسته و گفته است این مسیر می‌تواند به کریدوری راهبردی برای اتصال جنوب و آسیای مرکزی، گسترش تجارت منطقه‌ای و تقویت یکپارچگی اقتصادی تبدیل شود.
ملاحظات امنیتی چین؛ مانع اصلی بهره‌برداری از جاده
با وجود اهمیت اقتصادی این پروژه برای حکومت طالبان، چین تاکنون تمایلی به بازگشایی فوری مرز واخان نشان نداده است.
به نوشته الجزیره، پکن برخلاف کابل، دالان واخان را پیش از آنکه یک فرصت اقتصادی بداند، موضوعی حساس از منظر امنیتی تلقی می‌کند.
حفاظت از مرزهای غربی چین، جلوگیری از ورود گروه‌های مسلح به منطقه سین‌کیانگ و حفاظت از سرمایه‌گذاری‌های این کشور در افغانستان و همچنین کریدور اقتصادی چین و پاکستان، از مهم‌ترین اولویت‌های پکن در این زمینه است.
وانگ یی، وزیر خارجه چین، در اوت ۲۰۲۵ (مرداد ۱۴۰۴) در سفر به کابل، بر ازسرگیری گشت‌زنی‌های مشترک مرزی در دالان واخان برای حفظ امنیت و ثبات مناطق مرزی تأکید کرده بود.
او همچنین از حکومت طالبان خواسته بود با جنبش اسلامی ترکستان شرقی مقابله کند.
جاوید قائم، سفیر پیشین افغانستان در چین، به الجزیره گفته است که حکومت طالبان در سپتامبر ۲۰۲۳ (شهریور ۱۴۰۲) ساخت جاده واخان را با هدف ایجاد یک مسیر تجاری جدید از سر گرفت و در پی دریافت حمایت مالی چین بود، اما پکن به دلیل نگرانی‌های امنیتی با بازگشایی مرز موافقت نکرده است.
یک منبع در حکومت طالبان افغانستان نیز که نامش فاش نشده، به الجزیره گفته است چین با اصل بازگشایی مرز از مسیر واخان مخالفتی ندارد، اما اجرای این طرح را به ارائه تضمین‌های امنیتی مؤثر مشروط کرده است.
چشم‌انداز مبهم تجارت افغانستان و چین
گزارش الجزیره همچنین به سابقه طولانی این پروژه اشاره می‌کند. مذاکرات جدی درباره احداث جاده در دالان واخان از سال ۲۰۰۹ آغاز شد، اما به دلیل دشواری‌های جغرافیایی و نگرانی‌های امنیتی چین به نتیجه نرسید.
ساخت جاده در سال ۲۰۱۹ آغاز شد و حدود ۶۰ کیلومتر از آن تکمیل شد، اما پس از تحولات سیاسی افغانستان در اوت ۲۰۲۱ متوقف ماند.
حکومت طالبان در سال ۲۰۲۳ عملیات ساخت آن را از سر گرفت و در ژانویه ۲۰۲۴ (دی ۱۴۰۲) اعلام کرد که جاده به مرز چین رسیده است.
همچنین در مارس ۲۰۲۵ (اسفند ۱۴۰۳)، وزارت توسعه روستایی طالبان قراردادی برای ساخت مرحله دوم این مسیر به طول ۷۱ کیلومتر با شرکت‌های داخلی امضا کرد.
مقام‌های طالبان گفته‌اند هزینه پروژه از منابع داخلی تأمین شده و شواهدی از مشارکت مالی چین در ساخت آن وجود ندارد.
از سوی دیگر، پکن همچنان بر گسترش کریدور اقتصادی چین و پاکستان به افغانستان تأکید دارد و نشانه‌ای از تغییر رویکرد این کشور در قبال مسیرهای تجاری جایگزین مشاهده نمی‌شود.
به نوشته الجزیره، جاده‌ای سنگ‌ریزه‌ای که چند ماه از سال به دلیل برف مسدود است، نمی‌تواند در شرایط کنونی جایگزین گذرگاه مهمی مانند تورخم شود.
اهمیت دالان واخان برای ایران
الجزیره در بخش دیگری از گزارش خود به اهمیت احتمالی این مسیر برای ایران نیز پرداخته است.
عبدالغفور لیوال، سفیر پیشین افغانستان در ایران، به این رسانه گفته است که تهران دالان واخان را فرصتی راهبردی برای تقویت ارتباط زمینی با چین از طریق خاک افغانستان می‌داند.
بر اساس این گزارش، ایران نیز در پی توسعه مسیرهای زمینی برای کاهش وابستگی به مسیرهای دریایی در تجارت خارجی است و ایجاد یک کریدور جاده‌ای و ریلی از طریق افغانستان به چین می‌تواند در بلندمدت اهمیت اقتصادی و ترانزیتی داشته باشد.
با این حال، آینده دالان واخان به چگونگی رفع نگرانی‌های امنیتی چین، فراهم شدن زیرساخت‌های مرزی و تحولات رقابت‌های منطقه‌ای بستگی دارد؛ مسائلی که تاکنون مانع تبدیل این جاده به یک مسیر فعال تجاری شده‌اند.
