به گزارش ایراف، هم‌زمان با آغاز سال تحصیلی جدید، بخشی از خانواده‌های مهاجر در ایران می‌گویند در روند ثبت‌نام فرزندان خود با مشکل مواجه هستند. مشکلاتی که با وجود داشتن مدارک اقامتی قانونی، کماکان گریبان‌گیر دانش‌آموزان اتباع است.
یکی از مشکلاتی که خانواده‌های مهاجر از آن سخن می‌گویند، به تعویق انداختن ثبت‌نام دانش‌آموزان اتباع تا زمان تکمیل ثبت‌نام دانش‌آموزان ایرانی است. برخی مدارس به خانواده‌ها اعلام می‌کنند ابتدا باید ظرفیت مدرسه برای دانش‌آموزان ایرانی مشخص شود و پس از آن درباره ثبت‌نام دانش‌آموزان اتباع تصمیم‌گیری خواهد شد.
این در حالی است که در دستورالعمل ثبت‌نام دانش‌آموزان اتباع خارجی برای سال تحصیلی جاری تصریح شده است که دانش‌آموزان اتباع دارای مدارک معتبر قانونی می‌توانند با در دست داشتن معرفی‌نامه صادرشده از سوی مرجع مربوط، هم‌زمان با دانش‌آموزان ایرانی برای ثبت‌نام به مدارس مراجعه کنند. ثبت‌نام البته باید در محدوده جغرافیایی تعیین‌شده و در مدارس دارای ظرفیت انجام شود.
در برخی موارد، خانواده‌ها می‌گویند با وجود اینکه مدرسه در محدوده جغرافیایی نزدیک به محل زندگی آن‌ها است و با اینکه دانش‌آموز در سال‌های قبل نیز در همین مدرسه درس خوانده است، با این حال مسئولان مدرسه از ثبت‌نام دانش‌آموز تا پایان ثبت‌نام دانش‌آموزان ایرانی سرباز زده‌اند. نکته‌ای که نگرانی‌هایی را برای خانواده‌ها ایجاد کرده است.
«بخشنامه بیاید، ثبت‌نام می‌کنیم»؛ روایتی تکراری
دسته دیگری از خانواده‌ها نیز می‌گویند مدیران برخی مدارس، ثبت‌نام فرزندشان را به صدور بخشنامه‌ای جدید موکول کرده‌اند؛ در حالی که خانواده‌ها پس از پیگیری از مراجع مربوط، بخشنامه‌ای که ثبت‌نام را ممنوع کرده باشد پیدا نکرده‌اند.
این وضعیت باعث شده بخشی از فرآیند ثبت‌نام، به جای آنکه بر اساس یک دستورالعمل واحد و قابل دسترس انجام شود، به تصمیم مدیر یا مسئول مدرسه وابسته شود. در نتیجه، ممکن است دو خانواده با شرایط اقامتی مشابه، در دو مدرسه با پاسخ‌های متفاوتی روبه‌رو شوند.
ضوابط رسمی اما مسیر مشخصی را برای دانش‌آموزان اتباع دارای مدارک معتبر تعیین کرده است: دریافت معرفی‌نامه از مرجع مربوط، مراجعه به مدرسه در محدوده تعیین‌شده و ثبت‌نام در صورت وجود ظرفیت. در اطلاع‌رسانی رسمی امسال نیز تأکید شده که ثبت‌نام دانش‌آموزان اتباع هم‌زمان با دانش‌آموزان ایرانی انجام می‌شود.
پنج تا ۲۰ میلیون تومان برای ثبت‌نام
اما یکی از جدی‌ترین مشکلاتی که خانواده‌های مهاجر از آن گزارش می‌دهند، درخواست پول در زمان ثبت‌نام است که البته خانواده‌های دانش‌آموزان ایرانی نیز در برخی موارد با چنین درخواست‌هایی روبه‌رو شده‌اند.
بر اساس روایت‌های مطرح‌شده از سوی خانواده‌ها، در برخی مدارس دولتی از خانواده دانش‌آموز اتباع مبالغی حدود پنج تا ۲۰ میلیون تومان برای ثبت‌نام مطالبه شده است. در برخی موارد نیز به جای اعلام مستقیم مبلغ، از خانواده خواسته شده است برای مدرسه وسیله‌ای مانند میز، نیمکت، تخته وایت‌برد، کاغذ A4، خودکار یا خط‌کش تهیه کند.
در موارد دیگری نیز خانواده‌ها می‌گویند به آن‌ها شماره کارت شخصی برای واریز وجه داده شده یا برای دریافت پول از دستگاه کارت‌خوان استفاده شده است.
با این حال، اثبات رسمی این موارد دشوار است؛ زیرا خانواده‌ها معمولاً حاضر نیستند در گفت‌وگو با رسانه نام مدرسه یا نام مسئول مربوط را اعلام کنند. نگرانی از ایجاد مشکل برای ثبت‌نام یا ادامه تحصیل فرزند، یکی از دلایلی است که باعث می‌شود بسیاری از این خانواده‌ها حاضر به ارائه مدارک یا گفت‌وگوی رسمی با خبرنگار نباشند.
قانون درباره دریافت وجه در مدارس دولتی چه می‌گوید؟
ممنوعیت دریافت وجه اجباری از خانواده‌ها موضوع تازه‌ای نیست. در آیین‌نامه اجرایی مدارس نیز دریافت هرگونه وجه اجباری در مدارس دولتی، به استثنای هزینه‌هایی مانند بیمه دانش‌آموزی و کتاب‌های درسی، ممنوع اعلام شده است. با این حال، همه‌ساله در فصل ثبت‌نام دانش‌آموزان بار دیگر این موضوع مطرح می‌شود که کمک به مدرسه — که اکثراً اجباری است و گاهی به عنوان شرط ثبت‌نام عنوان می‌شود — قانونی است یا نه؟
بسیاری از خانواده‌ها به دلیل ترس از مشکلات بعدی، از پیگیری این‌گونه موارد صرف‌نظر می‌کنند و حتی رضایت می‌دهند که در قبال پرداخت پول، فرزندشان در مدرسه ثبت‌نام شود.
آموزش و پرورش در سال‌های گذشته نیز بارها بر داوطلبانه بودن کمک‌های خانواده‌ها تأکید کرده است. مسئولان آموزش و پرورش در موارد مکرر به این موضوع پرداخته‌اند که کمک به مدرسه اجباری نیست و اولیا می‌توانند به صورت داوطلبانه کمک کنند؛ نکته‌ای که در بسیاری موارد به اجباری‌شدن کمک می‌انجامد.
در سال جاری نیز موسی‌الرضا کفاش، معاون دبیرکل شورای عالی آموزش و پرورش، صریح‌تر از این موضوع سخن گفته است. او اعلام کرده است که دریافت هرگونه وجه اجباری تحت عنوان شهریه در مدارس دولتی ـ هیئت‌امنایی ممنوع است و حتی مدارسی که با عناوینی مانند «کمک به مدرسه» مبالغی دریافت کنند، مرتکب تخلف شده‌اند و در صورت شکایت، موضوع قابل رسیدگی است.
از سوی دیگر، در اطلاع‌رسانی رسمی مربوط به ثبت‌نام دانش‌آموزان اتباع برای سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۶ نیز آمده است که دریافت مشارکت‌های مردمی از دانش‌آموزان اتباع باید همانند دانش‌آموزان ایرانی باشد. این عبارت به معنای آن است که اتباع نباید به دلیل مهاجر بودن، با مطالبه‌ای متفاوت از دانش‌آموزان ایرانی مواجه شوند.
اتباع؛ دانش‌آموزانی با ضوابط جداگانه، اما نه با حق تحصیل متفاوت
ثبت‌نام دانش‌آموزان اتباع در ایران البته دارای ضوابط خاص اقامتی است. دانش‌آموز باید مدارک اقامتی معتبر و قانونی داشته باشد و معرفی‌نامه لازم را از مراجع تعیین‌شده دریافت کرده باشد. برای برخی مناطق نیز محدودیت جغرافیایی وجود دارد و ثبت‌نام در مناطق غیرمجاز ممنوع است؛ مگر در مواردی که در دستورالعمل استثنا شده است.
اما تفاوت در فرآیند احراز وضعیت اقامتی به معنای آن نیست که پس از احراز شرایط، هر مدرسه بتواند ضابطه‌ای جداگانه برای ثبت‌نام دانش‌آموز اتباع تعیین کند.
حتی در دستورالعمل فعلی تصریح شده است که دانش‌آموزان اتباع دارای شرایط می‌توانند هم‌زمان با دانش‌آموزان ایرانی به مدارس مراجعه و ثبت‌نام کنند. بنابراین اگر مدرسه‌ای ثبت‌نام اتباع را تا پایان ثبت‌نام دانش‌آموزان ایرانی متوقف می‌کند یا آن را به صدور «بخشنامه‌ای» نامشخص موکول می‌کند، لازم است روشن شود که این تصمیم بر اساس کدام مقرره و با چه اختیاری اتخاذ شده است.
مسئله‌ای فراتر از چند میلیون تومان
ماه مهر در حالی به نیمه خود می‌رسد که هنوز بخشی از دانش‌آموزان اتباع درگیر مراحل ثبت‌نام هستند. عده‌ای از تحصیل در مدارس دولتی جامانده‌اند و عده‌ای دیگر نیز مجبور شده‌اند در مدارس دورتری ثبت‌نام کنند.
از سوی دیگر، این مشکلات باعث می‌شود که دانش‌آموزان مهاجر از همان لحظه ثبت‌نام درگیر این پرسش شوند که چه تفاوتی با دیگر دانش‌آموزان دارند. مهاجر بودن وضعیتی است که دانش‌آموز هیچ نقشی در انتخاب آن نداشته است، اما باید تاوان آن را به شکل‌های گوناگون پرداخت کند.
برای دانش‌آموز مهاجر، مدرسه نباید محلی باشد که دسترسی به آموزش به توانایی خانواده برای پرداخت پول یا تأمین تجهیزات مدرسه گره بخورد؛ به‌ویژه آنکه مقررات رسمی، میان دانش‌آموز ایرانی و دانش‌آموز اتباع دارای شرایط، در موضوع مشارکت‌های مردمی تفاوتی قائل نشده است.
