حسن هانی‌زاده، کارشناس ژئوپلیتیک جهان عرب، در گفت‌وگو با ایراف با اشاره به تشدید تنش‌ها میان پاکستان و طالبان گفت: اختلافات دوطرف ریشه‌های طایفه‌ای، قبایلی و منطقه‌ای دارد و دخالت برخی قدرت‌های منطقه‌ای نیز می‌تواند به پیچیده‌تر شدن این وضعیت منجر شود. وی هشدار داد که در صورت تبدیل این تنش‌ها به جنگ گسترده، احتمال سرایت ناامنی‌ها به مرزهای ایران و ورود صدها هزار نفر از مردم افغانستان و پاکستان به سمت مرزهای کشور وجود دارد.
ریشه اختلافات پاکستان و طالبان
حسن هانی‌زاده درباره ریشه‌های افزایش تنش میان پاکستان و طالبان اظهار کرد: بخشی از این اختلافات به وجود رگه‌های طایفه‌ای و قبایلی میان پشتون‌های افغانستان و پاکستان بازمی‌گردد. این مجموعه در واقع یک‌سری روابط و پیوندهایی دارند که با سیاست‌های دولت پاکستان همخوانی ندارد.
وی افزود: به همین دلیل، یک‌سری تحرکات از سوی طالبان برای استفاده ابزاری از پشتون‌های پاکستان وجود دارد. بسیاری از اتفاقاتی که در پاکستان رخ داده و انفجارهایی که در این کشور روی داده، طبیعتاً از نگاه دولت پاکستان جنبه مذهبی و طایفه‌ای دارد و دولت پاکستان معتقد است این انفجارها با تحریک طالبان انجام می‌شود.
این کارشناس ژئوپلیتیک جهان عرب ادامه داد: در حال حاضر پای قدرت‌های دیگری نیز ممکن است در تشدید اختلافات میان طالبان و دولت پاکستان در میان باشد. برای مثال، شاید به نفع هند باشد که این اختلافات گسترش پیدا کند.
هانی‌زاده تصریح کرد: به همین دلیل به نظر می‌رسد وضعیت روابط پاکستان و افغانستان کاملاً پیچیده و ریشه‌دار است و به سادگی قابل حل نیست.
وی افزود: پاکستان دارای یک‌سری امتدادها و رگ‌های ارتباطی با افغانستان است و افغانستان و برخی طوایف موجود در این کشور نیز نفوذ فوق‌العاده‌ای در پاکستان دارند. بنابراین، مسئله صرفاً به روابط میان دو دولت محدود نمی‌شود و پیوندهای قومی، طایفه‌ای و مذهبی در دو سوی مرز نیز بر این مناسبات تأثیرگذار است.
هانی‌زاده گفت: افغانستان به لحاظ راهبردی در حدی نیست که بتواند یک رقیب توانمند برای پاکستان تلقی شود، اما به دلیل مسائل مذهبی و طایفه‌ای و همچنین دخالت برخی کشورهای منطقه در مسائل داخلی دو کشور، این درگیری‌ها همچنان ادامه دارد.
وی افزود: این شرایط حتی ممکن است به یک جنگ گسترده میان دو کشور منجر شود.
«پیمان مکه» و معادلات امنیتی منطقه
هانی‌زاده درباره توافق دفاعی میان عربستان، پاکستان و ترکیه و اینکه این پیمان چه تغییری در معادلات امنیتی منطقه ایجاد می‌کند، اظهار کرد: توافقنامه دفاع مشترک عربستان، پاکستان و ترکیه اگرچه به هر حال میان سه کشور وجود دارد، اما نمی‌تواند به‌تنهایی به عنوان عاملی برای تغییر معادلات میدانی به نفع عربستان یا هر یک از این سه کشور تلقی شود.
وی افزود: عربستان در گذشته نیز یک ائتلاف منطقه‌ای و جهانی علیه انصارالله در یمن تشکیل داد و پس از هفت سال جنگ و هزینه‌کرد بیش از ۳۵۰ میلیارد دلار، با وجود تشکیل یک ائتلاف بزرگ جهانی، موفق به تغییر وضعیت میدانی نشد.
این کارشناس ژئوپلیتیک جهان عرب ادامه داد: عربستان سرانجام تسلیم شد و یک توافقنامه آتش‌بس نیز با انصارالله امضا کرد.
هانی‌زاده گفت: بنابراین، صرف شکل‌گیری توافق دفاعی میان عربستان، پاکستان و ترکیه نمی‌تواند به معنای تغییر وضعیت میدانی و منطقه‌ای باشد.
ملاحظات داخلی پاکستان درباره ورود به درگیری‌های منطقه
وی درباره احتمال ورود پاکستان به درگیری‌های منطقه‌ای اظهار کرد: از یک سو، اگر پاکستان در مسائل داخلی منطقه، به‌ویژه در دفاع از عربستان، دخالت کند، ممکن است این مسئله باعث ایجاد نارضایتی در داخل پاکستان شود.
هانی‌زاده افزود: بیش از ۵۰ میلیون نفر از مردم پاکستان پیرو مذهب تشیع هستند و ورود ارتش پاکستان به نفع عربستان علیه حوثی‌ها و انصارالله طبیعتاً می‌تواند خشم شیعیان پاکستان را برانگیزد.
وی ادامه داد: بنابراین پاکستان تلاش می‌کند تنش‌ها در منطقه کاهش پیدا کند و از ورود مستقیم به چنین درگیری‌هایی جلوگیری شود.
نقش ترکیه و محدودیت‌های ناشی از عضویت در ناتو
هانی‌زاده درباره نقش ترکیه در این توافق نیز گفت: ترکیه به دلیل وابستگی به ناتو و عضویت در این سازمان نمی‌تواند خارج از چارچوب ناتو عمل کند و نیرو برای دفاع از عربستان اعزام کند.
وی تصریح کرد: بنابراین این توافقنامه تغییری در وضعیت میدانی و منطقه‌ای ایجاد نخواهد کرد و صرفاً برای این است که عربستان بتواند از چتر حمایتی پاکستان و ترکیه استفاده کند.
احتمال گسترش ناامنی‌ها در نزدیکی مرز ایران
این کارشناس ژئوپلیتیک جهان عرب درباره ناامنی‌های مرزی پاکستان و نقش گروه‌های مسلح فعال در بلوچستان و تحریک طالبان پاکستان و اینکه تشدید تنش اسلام‌آباد و کابل می‌تواند زمینه فعالیت بیشتر این گروه‌ها را در نزدیکی مرز ایران فراهم کند، اظهار کرد: با توجه به شرایط موجود، برتری نظامی و میدانی، به‌ویژه در حوزه نیروی هوایی، در حال حاضر به نفع پاکستان است و ابتکار عمل نظامی در اختیار این کشور قرار دارد.
وی افزود: با این حال، طالبان و بلوچ‌های پاکستان با دولت شهباز شریف یک‌سری اختلافات دارند که این اختلافات نیز ریشه‌ای و طایفه‌ای است.
هانی‌زاده ادامه داد: تشدید اختلافات طایفه‌ای، اختلاف میان طالبان و دولت پاکستان و استفاده طالبان از طوایف مختلف پاکستان ممکن است یک جنگ فراگیر میان دو کشور ایجاد کند.
وی هشدار داد: این جنگ می‌تواند به مرزهای ایران نیز کشیده شود.
نگرانی از ورود صدها هزار نفر به مرزهای ایران
هانی‌زاده گفت: نگرانی‌هایی وجود دارد که اگر جنگ میان پاکستان و افغانستان جدی شود، صدها هزار نفر از مردم پاکستان و افغانستان به سوی مرزهای ایران سرازیر شوند.
وی افزود: چنین وضعیتی می‌تواند مشکلاتی برای ایران ایجاد کند و پیامدهای آن برای مناطق مرزی کشور قابل توجه خواهد بود.
این کارشناس مسائل منطقه تصریح کرد: بنابراین ایران تلاش می‌کند تنش‌ها کاهش پیدا کند و دو کشور به سمت حل ریشه‌ای بحران‌های موجود حرکت کنند.
پیشنهاد تشکیل کمیته سه‌جانبه ایران، پاکستان و افغانستان
هانی‌زاده درباره سیاستی که ایران باید در برابر شکل‌گیری چنین آرایش امنیتی در شرق خود دنبال کند، اظهار کرد: ایران با توجه به سیاست‌های کاملاً بی‌طرفانه‌ای که میان پاکستان و افغانستان دارد، باید تلاش کند از ظرفیت‌های دیپلماتیک خود برای کاهش تنش استفاده کند.
وی پیشنهاد کرد: ایران می‌تواند یک کمیته مشترک سه‌جانبه با شرکت پاکستان، افغانستان و ایران برای حل اختلافات به صورت ریشه‌ای تشکیل دهد تا از گسترش جنگ جلوگیری شود.
هانی‌زاده افزود: چنین سازوکاری می‌تواند زمینه را برای حل اختلافات از طریق گفت‌وگو فراهم کند و مانع از آن شود که دو کشور به سمت راهکارهای نظامی حرکت کنند.
احتمال نقش آمریکا در اختلافات پاکستان و افغانستان
وی در ادامه گفت: ممکن است آمریکا پشت تحرکات و اختلافات میان پاکستان و افغانستان باشد تا بتواند ایران را در مرزهای شرقی خود درگیر یک جنگ میان همسایگانش کند.
هانی‌زاده افزود: این مسئله طبیعتاً می‌تواند اثر مستقیمی بر مناطق جنوب شرق ایران داشته باشد.
وی تصریح کرد: به همین دلیل، ایران به طور کلی باید به دنبال ایجاد یک راه‌حل میانه میان پاکستان و افغانستان باشد تا تنش‌ها به مرزهای ایران کشیده نشود.
راهکار سیاسی برای جلوگیری از تشدید بحران
هانی‌زاده در جمع‌بندی اظهار کرد: درگیری مرزی و درگیری داخلی میان افغانستان و پاکستان، به عنوان دو کشور اسلامی، طبیعتاً می‌تواند آثار و پیامدهایی داشته باشد و شرایط را بحرانی‌تر کند.
وی افزود: به نظر می‌رسد به مصلحت هر دو کشور، یعنی پاکستان و افغانستان، است که از شیوه‌های جنگی، نظامی و تهاجمی استفاده نکنند و به سمت راه‌حل‌های سیاسی حرکت کنند.
این کارشناس ژئوپلیتیک جهان عرب گفت: دو کشور می‌توانند با کمک گرفتن از ایران به سمت حل اختلافات حرکت کنند.
هانی‌زاده تأکید کرد: در شرایط فعلی، حرکت به سمت راهکارهای سیاسی و گفت‌وگو می‌تواند از گسترش درگیری میان دو کشور و سرایت پیامدهای آن به کشورهای همسایه، به‌ویژه ایران، جلوگیری کند.
اختلافات پاکستان و طالبان در سال‌های اخیر عمدتاً حول مسائل مرزی، فعالیت تحریک طالبان پاکستان، اتهام اسلام‌آباد درباره حضور و فعالیت این گروه در خاک افغانستان و اختلافات مربوط به خط دیورند شکل گرفته است. در کنار این مسائل، پیوندهای قومی و قبایلی میان پشتون‌های دو سوی مرز و نقش بازیگران منطقه‌ای، روابط کابل و اسلام‌آباد را پیچیده‌تر کرده است.
از سوی دیگر، توافق دفاعی میان عربستان و پاکستان و ترتیبات امنیتی مرتبط با ترکیه، بحث‌هایی درباره پیامدهای این آرایش جدید بر معادلات منطقه ایجاد کرده است.
در چنین شرایطی، هرگونه تشدید درگیری میان پاکستان و افغانستان برای ایران نیز اهمیت ویژه‌ای دارد؛ چراکه ایران با هر دو کشور مرز مشترک دارد و گسترش ناامنی در این منطقه می‌تواند پیامدهای امنیتی، مرزی و مهاجرتی برای جنوب شرق کشور به همراه داشته باشد.
