به گزارش ایراف، محییالدین مهدی، نماینده پیشین پارلمان افغانستان، در یادداشتی با اشاره به جایگاه زبان فارسی در تاریخ اسلام و افغانستان نوشت که فارسی زبان مادری امام ابوحنیفه، پیشوای مذهب حنفی، بوده و او حتی فتوا داده است که میتوان نماز را به زبان فارسی برپا داشت.
وی افزود: فارسی افزون بر جایگاه تاریخی و دینی خود، زبان مادری بخش بزرگی از مردم افغانستان و زبان بینالاقوامی اکثریت مردم این کشور است و در طول تاریخ، نقش مهمی در گسترش فرهنگ و تمدن اسلامی داشته است.
فارسی و میراث علمی جهان اسلام
مهدی با اشاره به جایگاه فارسی در تاریخ اسلام، این زبان را زبان شماری از محدثان، عارفان، فیلسوفان، دانشمندان، مفسران و فقهای بزرگ دانست و گفت بسیاری از چهرههای برجسته تمدن اسلامی در حوزه خراسان و فراتر از آن با زبان فارسی سخن گفته یا آثار خود را به این زبان نوشتهاند.
وی از بایزید بسطامی، ابوالحسن خرقانی، خواجه عبدالله انصاری، علی هجویری، سنایی غزنوی، شمس تبریزی، مولانا جلالالدین محمد بلخی و عبدالرحمن جامی بهعنوان شماری از بزرگان عرفان اسلامی یاد کرد که میراث آنان با زبان فارسی پیوند عمیقی دارد.
وی همچنین با اشاره به دانشمندانی چون ابوعلی سینا، ابوریحان بیرونی، محمد بن موسی خوارزمی و محمد زکریای رازی، افزود که فارسی در شکلگیری و انتقال بخش مهمی از میراث علمی و فکری جهان اسلام نقش داشته است.
انتقاد از سیاست زبانی طالبان
مهدی با بیان اینکه فارسی در افغانستان علاوه بر یک زبان، بخشی از میراث تاریخی و فرهنگی این کشور است، سیاستهای زبانی طالبان را مورد انتقاد قرار داد و مدعی شد این گروه در سالهای اخیر در حوزه اداره، لوایح و نامگذاری برخی مکانهای تاریخی، استفاده از زبان پشتو را گسترش داده است.
وی با اشاره به تغییر نام برخی محلات و اماکن تاریخی در کابل و دیگر مناطق افغانستان، به نمونهای از تغییر عنوان «کوچه خرابات» اشاره کرد و نوشت که در تابلوی این محل، عنوان پشتوی «د خرابات کوڅه» درج شده است.
مهدی همچنین سیاست استفاده از عنوان «دری» برای زبان فارسی افغانستان را مورد انتقاد قرار داد و گفت این رویکرد، به باور او، با هدف جداکردن فارسیزبانان افغانستان از پیشینه تاریخی و فرهنگی آنان و محرومکردن این جامعه از مزایای همزبانی با فارسیزبانان سایر کشورها دنبال میشود.
اصالت واژگان فارسی در افغانستان
وی با اشاره به جلوگیری از کاربرد برخی واژههای فارسی، «دانشگاه» و «دانشکده» را نمونهای از این رویکرد دانست و گفت این واژهها برخلاف ادعاهای مطرحشده، در متون قدیمی فارسی نیز سابقه دارند.
مهدی افزود که خود نیز پیشتر با استناد به صفحات کتاب «آیین اکبری» نوشته ابوالفضل علامی، کاربرد واژههای «دانشگاه» و «دانشکده» را در متون تاریخی نشان داده است.
وی با بیان اینکه چنین واژههایی بخشی از ظرفیت درونی زبان فارسی هستند، مدعی شد مخالفت با آنها بیشتر از آنکه ریشه علمی داشته باشد، ناشی از تعصب و رویکردهای زبانی و قومی است.
«کارگاه» یا «ورکشاپ»؟
مهدی در بخش دیگری از یادداشت خود به اقدام وزارت اطلاعات و فرهنگ طالبان برای تدوین لایحه «یکسانسازی روش املای زبانهای پشتو و دری» اشاره کرد و گفت در عنوان نشست مربوط به این روند از واژه انگلیسی «ورکشاپ» استفاده شده است.
وی افزود در حالی که واژه «کارگاه» سابقهای طولانی در زبان فارسی دارد، استفاده از واژه «ورکشاپ» برای چنین برنامهای، به گفته او، نشاندهنده تناقض در سیاستی است که از یکسو مدعی اصلاح و یکسانسازی زبان است و از سوی دیگر از معادلهای فارسی موجود استفاده نمیکند.
مهدی با استناد به نمونههایی از متون تاریخی و اشعار منوچهری، کاربرد واژه «کارگاه» در زبان فارسی را دارای سابقهای چندصدساله دانست و تأکید کرد که این واژه تنها یک معادل جدید و ساختهشده برای «ورکشاپ» نیست.
«اگر تعصب را کنار بگذارند»
وی در پایان نوشت که اگر در سیاستگذاری زبانی تعصب کنار گذاشته شود، عنوان چنین برنامهای باید بهجای «ورکشاپ پنجروزه»، «کارگاه پنجروزه اصلاح و یکسانسازی املای زبانهای فارسی و پشتو» باشد.
مهدی در نهایت با طرح دوباره پرسش درباره نسبت طالبان با مذهب حنفی، برخورد این گروه با زبان فارسی را یکی از نشانههایی دانست که به باور او باید در ارزیابی ادعای طالبان درباره پایبندی به میراث حنفی مورد توجه قرار گیرد.
