دکتر شریفه حقجو، پزشک، متخصص گوش، حلق و بینی و فلوشیپ فوق تخصصی جراحی گوش و قاعده جمجمه در گفتگوی اختصاصی با ایراف، اظهار کرد: زنان افغانستان امروز با شدیدترین محدودیتها در زمینه آموزش، کار و آزادیهای فردی مواجهاند و دختران از تحصیل در دوره متوسطه و آموزش عالی محروم هستند. محدودیت در ورود زنان به دانشکدههای پزشکی و ادامه فعالیت حرفهای آنان، به کاهش شمار پزشکان، ماماها و پرستاران زن منجر شده و این روند میتواند در آینده شکاف بزرگی در ارائه خدمات درمانی به زنان ایجاد کند.
حقجو در ادامه افزود محدودیتهای اعمالشده بر زنان تنها پیامد اجتماعی و آموزشی ندارد، بلکه مستقیماً بر سلامت عمومی جامعه تأثیر گذاشته است.
او کمبود پزشکان و پرستاران زن، کاهش کیفیت خدمات درمانی، بهویژه در بخش زنان و زایمان، افزایش خطر مرگومیر مادران و نوزادان، رکود آموزشی و حرفهای و مهاجرت متخصصان را از مهمترین پیامدهای وضعیت کنونی دانست.
این پزشک متخصص هشدار داد که ادامه ممنوعیت تحصیل دختران در رشتههای پزشکی، افغانستان را در سالهای آینده با کمبود جدی پزشک و ماماهای زن مواجه خواهد کرد. به گفته او، اگر روند آموزش و تربیت نیروهای متخصص زن متوقف بماند، پیامدهای آن تنها در یک نسل محدود نخواهد ماند، بلکه میتواند ظرفیت نظام درمانی کشور برای ارائه خدمات به زنان و کودکان را برای سالهای طولانی تضعیف کند.
وی همچنین گفت محدودیتهای موجود، نابرابری در دسترسی به خدمات درمانی را تشدید کرده است.
دکتر حقجو توضیح داد که بخشی از زنان به دلایل فرهنگی و اجتماعی ترجیح میدهند نزد پزشک زن درمان شوند، اما از سوی دیگر شمار پزشکان زن برای پاسخگویی به نیازهای موجود کافی نیست. به گفته او، این وضعیت بهویژه برای زنان ساکن مناطق دورافتاده و خانوادههایی که دسترسی محدودی به مراکز درمانی دارند، دشوارتر است.
حقجو درباره وضعیت بیماران زن گفت برخی مراجعهکنندگان با افسردگی شدید و مشکلات روحی دستوپنجه نرم میکنند و محدودیتهای اجتماعی و دشواری دسترسی به مراکز درمانی، شرایط آنان را پیچیدهتر کرده است. او افزود تأخیر در مراجعه به پزشک، در برخی موارد موجب تشدید بیماری و افزایش خطرات ناشی از آن میشود.
او با اشاره به مشکلات رفتوآمد زنان گفت برخی بیماران برای رسیدن به بیمارستانهای کابل نیازمند همراهی محرم بودهاند و فراهم کردن چنین همراهی در مواردی دشوار و زمانبر بوده است. به گفته حقجو، این محدودیت میتواند روند مراجعه و دریافت خدمات درمانی را به تأخیر انداخته و در موارد بیماریهای حاد، پیامدهای جدی برای بیمار داشته باشد.
این پزشک متخصص همچنین از تجربه شخصی خود در محیط کاری گفت و افزود که از سمت معاونت بیمارستان و استادی دانشگاه برکنار شده و در محیط کاری خود با نبود امنیت و ثبات شغلی مواجه بوده است. او گفت در بسیاری از بیمارستانها تجهیزات و داروهای کافی وجود ندارد و امکانات پایه درمانی بسیار محدود است؛ به همین دلیل، در مواردی ناچار بوده با هزینه و تجهیزات شخصی خود بیماران را معاینه و جراحی کند.
حقجو ادامه داد که در دوره فعالیت دانشگاهی، رفتوآمد به محل کار و ارتباط با ادارات دانشگاهی نیز دشوار و گاه غیرممکن بوده است.
وی گفت مجموعه این مشکلات انگیزه و توان ادامه فعالیت حرفهای را کاهش داده و بارها او را به فکر مهاجرت انداخته است؛ با این حال، با وجود تمام دشواریها، هنوز در برخی موارد برای درمان بیماران نیازمند به فعالیت پزشکی ادامه میدهد.
وی مهاجرت متخصصان را یکی دیگر از چالشهای جدی نظام سلامت افغانستان دانست و گفت خروج پزشکان و کادر درمانی باتجربه، ظرفیت تخصصی کشور را بیش از گذشته کاهش داده است.
به گفته او، هنگامی که یک پزشک متخصص از کشور خارج میشود، تنها یک نیروی شغلی از دست نمیرود، بلکه بخشی از تجربه، دانش حرفهای و ظرفیت آموزش نسل بعدی پزشکان نیز از نظام سلامت خارج میشود.
حقجو همچنین وضعیت امکانات درمانی را نگرانکننده توصیف کرد و گفت کمبود تجهیزات و دارو در بسیاری از مراکز درمانی، پزشکان را در ارائه خدمات با دشواری مواجه کرده است. او افزود در چنین شرایطی، مسئولیت و فشار بیشتری بر پزشکان باقیمانده وارد میشود و آنان گاه مجبورند برای ادامه درمان بیماران، از امکانات و منابع شخصی خود استفاده کنند.
وی تأکید کرد که بحران نظام سلامت افغانستان را نمیتوان صرفاً با افزایش تعداد مراکز درمانی حل کرد، بلکه حفظ و تربیت نیروی انسانی متخصص، بهویژه پزشکان و ماماهای زن، نیز ضروری است. به گفته او، دسترسی زنان به آموزش پزشکی باید بخشی جداییناپذیر از برنامه بازسازی نظام سلامت کشور باشد.
حقجو در پایان گفت ادامه محدودیتها علیه زنان، تنها مسئلهای مربوط به آموزش یا حقوق اجتماعی آنان نیست، بلکه مستقیماً آینده نظام سلامت افغانستان را تحت تأثیر قرار میدهد. او هشدار داد که بدون حضور گسترده زنان در آموزش پزشکی و بازار کار، دسترسی میلیونها زن و کودک به خدمات درمانی دشوارتر خواهد شد و پیامدهای این وضعیت میتواند سالها بر سلامت جامعه افغانستان باقی بماند.
