به گزارش ایراف، تفاهمنامه خرید گاز پروژه تاپی میان شرکت دولتی «گاز افغان» و شرکت «ترکمنگاز» ترکمنستان با حضور ملا عبدالغنی برادر، معاون اقتصادی نخست وزیر طالبان و قربانقلی بردیمحمدوف، رهبر ملی ترکمنستان در گذرگاه مرزی تورغندی ولایت هرات به امضا رسید. بر اساس این تفاهمنامه، چارچوبهای فنی مربوط به تعیین قیمت گاز، میزان حجم مورد نیاز افغانستان و مکانیسمهای شبکه توزیع مشخص شده است.
آمادگی عشقآباد برای احداث شبکه توزیع گاز هرات و آغاز «پروژه تاپ»
رهبر ملی ترکمنستان در این نشست با تأکید بر توسعه همکاریهای انرژی اعلام کرد عشقآباد آمادگی دارد علاوه بر تمدید خط لوله گاز تا هرات، در احداث شبکه توزیع گاز شهری این ولایت و آغاز عملیات اجرایی پروژه انتقال برق «تاپ» (ترکمنستان-افغانستان-پاکستان) مشارکت فعال داشته باشد.
بردیمحمدوف همچنین اظهار داشت که کشورش تمامی تسهیلات لازم را در بندر «ترکمنباشی» برای تسهیل و افزایش حجم ترانزیت کالا و مبادلات تجاری افغانستان فراهم خواهد کرد.
تشکیل کمیته فنی چهارگانه و احیای مسیر ترانزیتی «لاجورد»
بخش دیگری از توافقات دو کشور به تقویت خطوط مواصلاتی و شبکه فیبر نوری اختصاص داشت. رهبر ملی ترکمنستان اطمینان داد که تمامی پروژههای ریلی و ساختمانی در دست اجرا در خاک افغانستان، بر اساس جدول زمانبندی و با سرعت تکمیل خواهد شد.
همچنین طرفین بر لزوم تلاشهای مشترک جهت فعالسازی مجدد کریدور ترانزیتی «مسیر لاجورد» با هدف توسعه تجارت منطقهای تأکید کردند. تشکیل کمیته مشترک فنی جهت پیگیری، نظارت و اجرای همزمان ۴ پروژه راهبردی شامل «تاپی» (گاز)، «تاپ» (برق)، توسعه «فیبر نوری» و اتصال «خط آهن» از مهمترین دستاوردهای این نشست اعلام شده است.
گرهگشایی از بنبست سه دههای خط لوله تاپی و حق ترانزیت کابل
پروژه خط لوله گاز تاپی (Turkmenistan–Afghanistan–Pakistan–India) با طول تقریبی ۱۸۱۴ کیلومتر، برای انتقال سالانه ۳۳ میلیارد متر مکعب گاز طبیعی از میدان گالکینیش ترکمنستان به جنوب آسیا طراحی شده است. ایده اولیه این کلانپروژه به دهه ۱۹۹۰ میلادی بازمیگردد، اما به دلیل مناقشات امنیتی و خلاء سرمایهگذاری متوقف مانده بود. طالبان پس از تسلط دوباره بر کابل، احیای تاپی را در اولویت دیپلماسی اقتصادی خود قرار دادند؛ چرا که علاوه بر تأمین نیاز داخلی، سالانه بین ۴۰۰ تا ۵۰۰ میلیون دلار درآمد ترانزیتی نصیب افغانستان میکند.
دور زدن مسیرهای ترانزیتی منطقه از طریق کریدور لاجورد
کریدور ترانزیتی لاجورد (Lapis Lazuli) با عبور از ترکمنستان، آذربایجان و گرجستان در دریای خزر، افغانستان را مستقیماً به ترکیه و بازارهای اروپایی متصل میسازد. فعالسازی مجدد این مسیر، وابستگی راهبردی ترانزیتی کابل به بنادر و پایانههای منطقه را کاهش میدهد. از سوی دیگر، عشقآباد به عنوان صاحب چهارمین ذخایر بزرگ گاز جهان، با پیشبرد دیپلماسی فعال انرژی در قبال کابل تلاش میکند تا سهم خود را در ترانزیت انرژی به جنوب آسیا تثبیت کند.
موانع فنی و ریسکهای مالی؛ چالش تأمین ۱۰ میلیارد دلار سرمایه
با وجود امضای این تفاهمنامهها، احداث خط لوله تاپی و پروژههای جانبی با موانع سنگین مالی و فنی روبرو است. برآوردهای مالی هزینه ساخت تاپی را نزدیک به ۱۰ میلیارد دلار تخمین میزنند؛ مبلغی که بانک جهانی، بانک توسعه آسیایی و مؤسسات مالی بینالمللی به دلیل عدم شناسایی رسمی حکومت طالبان و تحریمهای بانکی بینالمللی، از تأمین اعتبار یا ارائه تسهیلات به آن امتناع میورزند. علاوه بر این، عبور خط لوله از عوارض پیچیده جغرافیایی در جنوب افغانستان و نبود زیرساختهای استاندارد مهندسی در داخل این کشور، اجرای فنی پروژه را کند و پرهزینه ساخته است.
تهدیدات امنیتی و تنشهای ژئوپلیتیک میان اعضای تاپی
بزرگترین چالش کلانپروژههای تاپی و لاجورد، ابهامات عمیق امنیتی در طول مسیر است. بخش عمده خط لوله تاپی باید از ولایتهای ناامن جنوب افغانستان و ایالت بلوچستان پاکستان عبور کند که بستری فعال برای گروههای جداییطلب و شبهنظامی به شمار میروند و لولههای انرژی را به اهدافی آسان برای تخریب تبدیل میکنند. از طرف دیگر، اختلافات عمیق سیاسی و مرزی میان هند و پاکستان همواره مانع از تحقق یک اراده مشترک برای خرید گاز از این خط شده است؛ موضوعی که در کنار رقابت مستقیم این مسیرها با طرحهای ترانزیتی و انرژی رقیب در منطقه (مانند خط لوله صلح و کریدورهای ترانزیتی همجوار)، تحقق کامل آن را در هالهای از ابهام قرار میدهد.
