دکتر فؤاد ایزدی، استاد مطالعات جهان در دانشگاه تهران، در گفتگو با ایراف میگوید در چنین شرایطی باید محاسبه متفاوتی درباره حضور رئیسجمهور ایران در آمریکا صورت میگرفت. او ضمن انتقاد از اصل سفر، مسئله تأمین امنیت هیئت ایرانی توسط دولت آمریکا، محدودیتهای اعمالشده علیه هیئت ایرانی، تحریمهای هوایی و همچنین پیام سیاسی این سفر برای واشنگتن را مورد توجه قرار میدهد.
دکتر ایزدی با اشاره به تفاوت شرایط امسال با سال گذشته، سفر رئیسجمهور ایران به نیویورک برای شرکت در مجمع عمومی سازمان ملل را تصمیمی نادرست دانست و گفت: اگر جای رئیسجمهور بودم، به نیویورک نمیرفتم؛ چرا که این سفر در شرایط فعلی پیام مناسبی منتقل نمیکند و حتی میتواند به آمریکا برای کاهش قیمت نفت و ادامه سیاستهای فعلی علیه ایران کمک کند.
او درباره تفاوت شرایط امسال مجمع عمومی سازمان ملل با سال گذشته گفت: تفاوت امسال با سال گذشته بسیار زیاد است. در فاصله یک سال گذشته، رهبر ایران به شهادت رسیده، بیش از پنج هزار غیرنظامی شهید شدهاند، فرماندهان نظامی و سران سیاسی کشور به شهادت رسیدهاند و یک حمله گسترده علیه ایران انجام شده است.
او در عین حال، تاکید کرد: در شرایط عادی، معمولاً حضور رئیسجمهور در نشست سالانه سازمان ملل میتواند فرصت خوبی برای دیپلماسی عمومی باشد. رئیسجمهور میتواند با سران کشورهای مختلف دیدار کند، مواضع کشور را برای افکار عمومی جهان توضیح دهد و از این فرصت برای ارتباط مستقیم با دیگر کشورها استفاده کند.
با این حال گفت: اما مسئله این است که شرایط امسال عادی نیست و باید این تفاوت در تصمیمگیری درباره سفر مورد توجه قرار میگرفت.
این استاد دانشگاه تهران تصریح کرد: اگر من جای آقای رئیسجمهور بودم، به نیویورک نمیرفتم.
او درباره دلیل این باور گفت: دلیلش این است که در شرایط فعلی پیام خوبی از این سفر دریافت نمیشود.
ایزدی ادامه داد: وقتی در دولت آمریکا رهبر یک کشور را کشتهاید، اینکه رئیسجمهور آن کشور چند ماه بعد به همان کشور برود و امنیت خودش را به دولت آمریکا بسپارد، پیام مناسبی نیست.
او گفت: ممکن است گفته شود رئیسجمهور برای سخنرانی در سازمان ملل به نیویورک میرود، اما باید توجه داشت که تأمین امنیت هیئتهایی که وارد آمریکا میشوند، در نهایت با دولت آمریکا است، نه با سازمان ملل متحد.
امنیت هیئت ایرانی در لایه حفاظت آمریکا است؟!
ایزدی درباره سازوکار امنیتی سفر مقامهای ایرانی گفت: وقتی وارد ساختمان سازمان ملل میشوید، طبیعتاً آنجا نیروهای امنیتی و نگهبانان سازمان ملل حضور دارند، اما این موضوع با امنیت هیئت در خاک آمریکا متفاوت است.
او افزود: شما اگر تصاویر حضور آقای عراقچی را نگاه کنید، میبینید که پشت سر ایشان نیروی امنیتی آمریکایی حضور دارد. خود آقای عراقچی هم محافظ ایرانی دارد، اما محافظ ایرانی عقبتر قرار گرفته است.
ایزدی ادامه داد: چرا محافظ ایرانی عقبتر قرار گرفته است؟ چون لایه اول حفاظتی در اختیار نیروهای آمریکایی است.
این استاد مطالعات جهان دانشگاه تهران این وضعیت را مسئلهای قابل توجه دانست و گفت: اینکه یک مقام ایرانی در شرایط فعلی وارد آمریکا شود و بخش اول تأمین امنیت او در اختیار نیروهای آمریکایی باشد، اصلاً چیز خوبی نیست.
او تأکید کرد: مسئله فقط حضور در ساختمان سازمان ملل نیست؛ مسئله این است که از لحظه ورود هیئت ایرانی به خاک آمریکا، امنیت آن در محیطی قرار میگیرد که دولت آمریکا مسئول آن است.
انتقال پیام رئیسجمهور از طریق ویدئوکنفرانس
دکتر ایزدی در پاسخ به این پرسش که آیا سخنرانی رئیسجمهور میتواند این ملاحظات را پوشش دهد، گفت: آقای رئیسجمهور میتواند در سخنرانی خود درباره جنایاتی که علیه مردم ایران اتفاق افتاده صحبت کند؛ مثلاً درباره حمله به مردم میناب و اتفاقاتی که در جریان حملات رخ داده است؛ اما مسئله این است که این حرفها موضوع جدیدی برای دنیا نیست. هر کسی که اندکی اخبار روز را دنبال کند، میداند که آمریکاییها به ایران حمله کردهاند.
ایزدی گفت: از نگاه ما این حمله غیرقانونی بوده و جنایت جنگی اتفاق افتاده است، اما برای افکار عمومی جهان، اصل اینکه چنین حملهای صورت گرفته، موضوع ناشناختهای نیست؛ بنابراین اگر قرار باشد همین پیامها بیان شود، امکان استفاده از ویدئوکنفرانس هم وجود دارد و لزوماً نیازی نیست رئیسجمهور برای بیان این مطالب شخصاً وارد خاک آمریکا شود.
سفر رئیسجمهور و کاهش قیمت نفت
فؤاد ایزدی یکی دیگر از تبعات سفر پزشکیان به نیویورک را تأثیر آن بر محاسبات اقتصادی آمریکا دانست و گفت: این سفر از یک جهت به آمریکا برای کاهش قیمت نفت کمک میکند.
او توضیح داد: ترامپ میتواند این برداشت را داشته باشد که ما رهبر ایران را میکشیم، به ایران حمله میکنیم و چند ماه بعد رئیسجمهور ایران به نیویورک میآید!
ایزدی افزود: این مسئله میتواند این پیام را به طرف آمریکایی منتقل کند که اقدامات انجامشده علیه ایران هزینهای در سطح رفتار سیاسی طرف مقابل ایجاد نکرده است. از این جهت، به نظر من ضرر این سفر قطعاً بیشتر است.
تحریم هوایی؛ رئیسجمهور برای برگشت باید مجوز سوخت بگیرد؟
استاد دانشگاه تهران در ادامه به موضوع تحریمهای هوایی آمریکا علیه ایران اشاره کرد و گفت: اکنون وزیر خزانهداری آمریکا اعلام کرده که از اول مهر هواپیمای ایرانی نباید سوخت بگیرد.
او افزود: بنابراین در زمان بازگشت، برای سوخت هواپیمای رئیسجمهور ایران باید مجوز ویژه صادر شود. یعنی وزیر خزانهداری آمریکا باید مجوز ویژهای بدهد تا هواپیمای رئیسجمهور ایران بتواند سوختگیری کند. انشاءالله این مجوز را بدهند، اما اصل چنین وضعیتی نشان میدهد که تصمیم برای انجام این سفر محل سؤال است.
حضور در نیویورک در شرایط تحریم هوایی
این استاد مطالعات جهان دانشگاه تهران تأکید کرد: از یک طرف ایران با تحریم هوایی مواجه است و از طرف دیگر رئیسجمهور ایران به آمریکا میرود و در همان کشوری که علیه ایران تحریم اعمال کرده، برای رفتوبرگشت خود به مجوز نیاز دارد.
ایزدی گفت: این وضعیت میتواند بهعنوان نوعی عقبنشینی از مواضع جمهوری اسلامی ایران تعبیر شود.
او افزود: وقتی رئیسجمهور ایران به کشوری میرود که علیه ایران تحریم اعمال کرده و حتی مسئله سوخت هواپیمای او نیازمند مجوز مقامات همان کشور است، طرف آمریکایی میتواند احساس کند که همچنان در حال مدیریت شرایط است.
این سفر میتواند محاسبات آمریکا را تغییر دهد؛ اما در جهت منفی
ایزدی در پاسخ به این پرسش که آیا سفر مسعود پزشکیان به نیویورک میتواند باعث تغییر محاسبات آمریکا شود، گفت: مسئله این است که باید کاری کنیم سیاست آمریکا عوض شود، نه اینکه کاری کنیم آنها احساس کنند سیاست فعلیشان نتیجه داده است.
او ادامه داد: ما باید کاری کنیم که سیاست حمله آمریکا تغییر کند. باید محاسبات آمریکاییها تغییر کند، نه اینکه شرایط به شکلی پیش برود که آنها تصور کنند مقامات ایران همچنان قابل مدیریت هستند.
ایزدی افزود: اگر طرف آمریکایی احساس کند که با وجود حمله به ایران و اقدامات مختلف، رئیسجمهور ایران چند ماه بعد به نیویورک میآید و در چارچوب شرایط تعیینشده توسط آمریکا فعالیت میکند، طبیعی است که ممکن است به این نتیجه برسد که همین سیاست را ادامه دهد.
با دوستان مروت با دشمنان مدارا؟
دکتر ایزدی درباره محتوای سخنرانی رئیسجمهور در نشست مجمع عمومی سازمان ملل هم گفت: حالا که آقای پزشکیان به نیویورک رفته، سؤال این است که آیا سخنرانی میتواند تا حدی این مسئله را جبران کند؟
او افزود: اگر قرار باشد همان مفاهیمی که آقای رئیسجمهور دوست دارد مطرح کند، مثلاً «با دوستان مروت، با دشمنان مدارا»، محور سخنرانی قرار گیرد، این هم میتواند مشکل دیگری ایجاد کند.
ایزدی تأکید کرد: مسئله اصلی این است که باید در طرف مقابل تغییر محاسبه ایجاد شود؛ یعنی آمریکاییها به این نتیجه برسند که سیاست حمله و فشار علیه ایران نتیجه مورد نظرشان را نمیدهد.
سازمان ملل توان مدیریت هیچ بحرانی را ندارد
دکتر فؤاد ایزدی در بخش دیگر صحبتهای خود با انتقاد از نقش سازمان ملل گفت: سازمان ملل چه کاری انجام داده است؟ آیا در این مدت توانسته بحران را مدیریت کند؟ آیا دبیرکل سازمان ملل اقدام خاصی انجام داده که بتوان گفت نتیجهای داشته است؟
این استاد دانشگاه تهران افزود: آمریکا در شورای امنیت حق وتو دارد و اگر شما بخواهید قطعنامهای را در شورای امنیت تصویب کنید، آمریکا میتواند آن را وتو کند. از این جهت، معطل سازمان ملل شدن و جدی گرفتن بیش از اندازه این سازمان یکی از اشتباهاتی بوده که کشور در گذشته انجام داده است. این اشتباه نباید دوباره تکرار شود.
شروط هفتگانه ایران برای مذاکره عملاً زیر سؤال میرود
او درباره شروط ایران برای مذاکره و اینکه این شروط با سفر رئیسجمهور به نیویورک چه سرنوشتی پیدا میکنند، گفت: قطعاً این شروط هفتگانه ایران برای مذاکره عملاً ذیل همین سفر قرار میگیرد.
او افزود: بعد از چنین سفری، دیگر نمیتوان امید چندانی داشت که آن شروط اجرا شوند.
ایزدی ادامه داد: از ابتدا هم مشخص بود که قرار نیست این شروط از سوی طرف مقابل اجرا شود و متأسفانه در حوزه سیاست خارجی مشکل وجود دارد.
مذاکره اگر واقعاً مذاکره باشد، میتواند مفید باشد
ایزدی درباره اصل مذاکره با آمریکا گفت: من با مذاکره مخالف نیستم؛ اما مذاکره باید واقعاً مذاکره باشد، نه عملیات فریب.
ایزدی توضیح داد: اگر قرار باشد وسط مذاکره به ایران حمله شود، یا طرف مقابل وانمود کند که مذاکره در جریان است تا ایران اقدامات جدی انجام ندهد، این دیگر مذاکره نیست. مذاکره اگر واقعاً مذاکره باشد، بعضی وقتها میتواند خوب باشد.
این استاد دانشگاه تهران با این حال تأکید کرد: اما در دوره دولت ترامپ، ما عملاً مذاکره واقعی نداشتهایم.
انتظار امتیاز گرفتن از ترامپ یک توهم است
ایزدی درباره تحلیلهایی که میگویند اکنون زمان امتیاز گرفتن از ترامپ است، گفت: اینکه گفته شود اکنون وقت امتیاز گرفتن از ترامپ است، تحلیل واقعبینانهای نیست.
او افزود: شما نباید انتظار داشته باشید که آمریکا در شرایط فعلی مثلاً تحریمها را بردارد یا ۳۰۰ میلیارد دلار در ایران سرمایهگذاری کند.
ایزدی این نوع انتظار را «توهم» دانست و گفت: در شرایط فعلی نباید محاسبات سیاست خارجی را بر اساس چنین انتظاراتی تنظیم کرد.
او تأکید کرد: سؤال اصلی این نیست که چگونه از ترامپ امتیاز بگیریم؛ سؤال اصلی این است که چگونه کاری کنیم دوباره به ایران حمله نشود. همین که کاری کنید که دوباره به ایران حمله نشود، خودش یک هدف مهم است.
او افزود: این در حالی است که برخی اقداماتی که در حال انجام است، نهتنها خطر حمله را کاهش نمیدهد، بلکه میتواند افزایش دهد؛ بنابراین نباید تصور کنیم که صرف مذاکره یا حضور در یک نشست بینالمللی میتواند بهصورت خودکار برای ایران امتیاز ایجاد کند.
او گفت: اگر طرف مقابل احساس کند که سیاست فشار و حمله برایش هزینه جدی ندارد، دلیلی برای تغییر این سیاست نخواهد داشت.
«در یک دور باطل میان مذاکره و حمله گرفتار شدهایم»
ایزدی در بخش پایانی سخنان خود با اشاره به تجربه جنگ گفت: ما دچار یک دور باطل شدهایم؛ دور باطلی میان مذاکره، تفاهمنامه و حمله.
او افزود: در اوایل جنگ گفته میشد باید چرخه «حمله، آتشبس، مذاکره و دوباره حمله» شکسته شود.
ایزدی ادامه داد: اما در عمل دوباره در همان چرخه افتادهایم.
او تأکید کرد: اگر مذاکره قرار است صرفاً مقدمهای برای یک حمله جدید یا ابزاری برای مدیریت رفتار ایران باشد، این مذاکره فایدهای ندارد.
وی در پایان گفت: مسئله اصلی این است که باید محاسبات آمریکا تغییر کند و سیاست حمله و فشار علیه ایران تغییر پیدا کند، نه اینکه اقداماتی انجام دهیم که طرف مقابل احساس کند سیاست فعلی همچنان قابل ادامه است.
مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، برای شرکت در هشتاد و یکمین نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد به نیویورک سفر کرده است. بر اساس برنامه اعلامشده، رئیسجمهور ایران علاوه بر سخنرانی در مجمع عمومی، با شماری از سران و مقامهای کشورهای حاضر دیدار و درباره مسائل مختلف رایزنی خواهد کرد.
این سفر در شرایطی انجام میشود که روابط تهران و واشنگتن پس از درگیریهای نظامی و تشدید فشارهای سیاسی و اقتصادی، وارد مرحلهای پرتنش شده است. همزمان آمریکا برای حضور هیئت ایرانی محدودیتهایی در نظر گرفته و گزارشها از محدودیتهای تردد و کاهش تعداد اعضای هیئت ایرانی نسبت به سال گذشته حکایت دارد.
پیش از سفر نیز درباره حضور یا عدم حضور رئیسجمهور ایران در نیویورک بحثهای گستردهای شکل گرفته بود و در داخل ایران، برخی جریانهای سیاسی و رسانهای نسبت به انجام این سفر در شرایط جنگی انتقاد کردهاند. در مقابل، دولت حضور در مجمع عمومی را فرصتی برای بیان مواضع ایران، تشریح ابعاد حملات و استفاده از ظرفیت دیپلماسی عمومی دانسته است.
