به گزارش ایراف، طالبان در روزهای منتهی به ماه محرم و عاشورا با بستن مجموعه خاتمالنبیین و توقف فعالیت تلویزیون اسلامی تمدن، گستردهترین اقدام خود علیه یکی از مهمترین مراکز مذهبی، آموزشی و رسانهای شیعیان افغانستان از زمان بازگشت به قدرت در سال ۲۰۲۱ را رقم زد؛ اقدامی که با واکنش گسترده شخصیتهای مذهبی، نهادهای شیعی و فعالان رسانهای همراه شده است.
آغاز اختلاف بر سر مالکیت املاک
ریشه این پرونده به ادعای وزارت عدلیه طالبان درباره مالکیت زمینها و ساختمانهای وابسته به مجموعه خاتمالنبیین بازمیگردد. این وزارت مدعی است بخشی از املاک این مجموعه بر اراضی دولتی احداث شده و باید در اختیار دولت قرار گیرد.
در مقابل، هیئت امنای حوزه خاتمالنبیین اعلام کردهاند تمامی اسناد شرعی و قانونی مالکیت در اختیار مراجع ذیصلاح قرار گرفته و پرونده همچنان در محکمه ویژهای که به دستور رئیسالوزرای طالبان تشکیل شده، در حال رسیدگی است.
بر اساس بیانیه جواد محسنی، رئیس تلویزیون اسلامی تمدن، وزارت عدلیه نخستین بار در ۱۵ جوزای ۱۴۰۳ این ادعا را مطرح کرد. پس از ارائه اسناد مالکیت، ملا محمد حسن آخند دستور داد اسناد در محکمه خاص بررسی شود و در صورت تأیید اصالت آنها، فعالیت مراکز ادامه یابد.
به گفته وی، تاکنون هیچ حکم نهایی و رسمی از سوی محکمه صادر نشده و مسئولان محکمه نیز در جریان رسیدگی، به صورت شفاهی اعلام کردهاند اسناد ارائهشده مشکل اساسی ندارد. با این حال، وزارت عدلیه پس از دریافت پاسخ دفتر رهبر طالبان مبنی بر «مطابق قانون اجراات کنید»، طی مکاتباتی خواستار تعلیق فعالیت مراکز وابسته به خاتمالنبیین شد.
بستن حوزه، تعطیلی تلویزیون و بازداشت مدیران
با وجود ادامه روند قضایی، نیروهای وابسته به وزارت عدلیه طالبان مجموعه خاتمالنبیین را مهر و موم کردند. بر اساس اعلام هیئت امنای این مجموعه، حوزه علمیه برادران، حوزه علمیه خواهران، مسجد، حسینیه، کتابخانه و ساختمانهای آموزشی همگی تعطیل شدهاند.
تقریباً همزمان، نیروهای طالبان وارد ساختمان مرکزی تلویزیون اسلامی تمدن شدند و پخش برنامههای این شبکه را نیز متوقف کردند.
مسئولان تلویزیون اعلام کردند ساختمان شبکه در اختیار نیروهای طالبان قرار گرفته، تجهیزات و اسناد ضبط شده و کارکنان از محل خارج شدهاند.
در ادامه این اقدامات، محمد رحمتی، مدیرمسئول تلویزیون تمدن، و محمدرضا احسانی، از کارکنان این رسانه، بازداشت شدند. به گفته مسئولان شبکه، تاکنون هیچ اتهام رسمی علیه این افراد اعلام نشده، حکم محکمهای ارائه نشده و آنان چندین روز را در سلول انفرادی سپری کردهاند. در همین خصوص گفته میشود که محمد رحمتی وضعیت جسمی مناسبی نداشته و تحمل شرایط زندان و انفرادی را ندارد، با اینحال طالبان تاکنون نسبت به آزادی این فرد اقدامی انجام ندادهاند.
از سوی دیگر، مسئولان تلویزیون تمدن از انتقال تجهیزات و اموال این رسانه پس از تعطیلی خبر داده و این اقدام را نوعی مصادره عملی داراییهای شبکه توصیف کردهاند. طالبان تاکنون جزئیات روشنی درباره وضعیت این تجهیزات منتشر نکردهاند.
واکنش شورای علمای شیعه و فعالان سیاسی
در پی این تحولات، شورای علمای شیعه افغانستان با انتشار بیانیهای ضمن ابراز نگرانی عمیق از پلمب حوزه علمیه خاتمالنبیین و توقف فعالیت تلویزیون تمدن، این دو مرکز را از مهمترین نهادهای دینی، علمی و فرهنگی شیعیان افغانستان توصیف کرد.
این شورا تأکید کرد که موضوع مالکیت املاک همچنان در مرجع قضایی در حال رسیدگی است و تا پیش از صدور حکم نهایی، هرگونه اقدام اجرایی میتواند موجب نگرانی افکار عمومی و آسیب به وحدت و همزیستی مذهبی در کشور شود.
شورای علمای شیعه همچنین با اشاره به همزمانی این اقدام با ایام محرم، از مسئولان طالبان خواست ضمن رعایت روند قانونی، زمینه بازگشایی مراکز دینی و ازسرگیری فعالیت تلویزیون تمدن را فراهم کنند و نسبت به آزادی بازداشتشدگان و حلوفصل موضوع از مسیر قانون اقدام نمایند.
این در حالی است که در روزهای اخیر، موجی از واکنشها از سوی چهرههای سرشناس سیاسی، فرهنگی و مذهبی در خصوص تعطیل شدن مجموعه خاتمالنبیین و تلویزیون تمدن ایجاد شده است.
ادامه رایزنیها با مقامات طالبان
همزمان با افزایش واکنشها، یاسر محسنی نیز در گزارشی از روند پیگیریهای انجامشده اعلام کرد که پس از یورش به حوزه علمیه خاتمالنبیین و تلویزیون تمدن، هفت نشست فشرده شورای علما و بزرگان شیعه برگزار شده و در کنار محکوم کردن این اقدام، بر فعالسازی کانالهای ارتباطی با مقامات ارشد طالبان و مدیریت فضای تنش تأکید شده است.
به گفته وی، گروههای تماس وابسته به شورای علمای شیعه، کمیسیون عالی شیعیان و شماری از شخصیتهای بانفوذ، طی روزهای گذشته با مقامهای ارشد طالبان در کابل و قندهار گفتوگو کردهاند. وی افزود این رایزنیها که به دلیل تعطیلات تاسوعا و عاشورا با وقفه مواجه شده بود، همچنان ادامه دارد و قرار است تصمیم نهایی درباره این پرونده در روزهای آینده از سوی رهبری طالبان اعلام شود.
محسنی همچنین مدعی شد که در نشست با مسئولان ارشد استخبارات و وزارت داخله طالبان، به نمایندگان شورای علما اعلام شده است که تاکنون هیچگونه شواهدی مبنی بر فعالیت سیاسی یا امنیتی غیرقانونی این دو مرکز در اختیار نهادهای امنیتی وجود ندارد و همچنین ادعاهای مربوط به حزبی بودن مجموعه یا غصبی بودن زمین آن نیز از سوی مرجع قضایی به اثبات نرسیده است.
وی در پایان با اشاره به درخواست شورای علما از مردم برای حفظ آرامش، ابراز امیدواری کرد که از طریق ادامه گفتوگوها، موضوع در آینده نزدیک حلوفصل شده و زمینه بازگشایی حوزه علمیه خاتمالنبیین و ازسرگیری فعالیت تلویزیون تمدن فراهم شود.
دو روایت متفاوت از یک پرونده
طالبان تأکید دارند موضوع صرفاً به اختلاف حقوقی بر سر مالکیت املاک مربوط است و اقدامات انجامشده در چارچوب اجرای قانون و حفاظت از اموال صورت گرفته است. با این حال، تاکنون متن هیچ حکم قطعی قضایی درباره این پرونده منتشر نشده و توضیح رسمی درباره علت توقیف تلویزیون تمدن و اتهامات بازداشتشدگان نیز ارائه نشده است.
در مقابل، مسئولان مجموعه خاتمالنبیین میگویند پرونده هنوز در محکمه ویژه مختومه نشده، هیچ رأی قطعی صادر نشده و اقدام وزارت عدلیه خارج از روند جاری رسیدگی قضایی انجام شده است.
اهمیت پرونده برای جامعه شیعی افغانستان
مجموعه خاتمالنبیین که توسط مرحوم آیتالله محمدآصف محسنی بنیانگذاری شده، بزرگترین نهاد مذهبی، آموزشی و فرهنگی شیعیان افغانستان به شمار میرود و حوزههای علمیه، مدارس، مسجد، حسینیه، مراکز فرهنگی و تلویزیون اسلامی تمدن را دربر میگیرد.
از همین رو، تعطیلی همزمان این بخشها با واکنش گسترده علما، شخصیتهای مذهبی، نهادهای شیعی، فعالان رسانهای و کاربران شبکههای اجتماعی مواجه شده است.
همزمانی این اقدام با ایام محرم نیز بر حساسیت موضوع افزوده و بسیاری آن را فراتر از یک اختلاف صرفاً حقوقی ارزیابی کردهاند؛ برداشتی که طالبان آن را رد کرده و بر ماهیت حقوقی پرونده تأکید دارند.
رئیس تلویزیون تمدن در بیانیه خود ضمن تأکید بر معتبر بودن اسناد شرعی و قانونی این مراکز، آمادگی کامل مجموعه را برای ارائه همه مدارک به مسئولان امارت اسلامی، مراجع ذیصلاح و افکار عمومی اعلام کرده و خواستار ازسرگیری هرچه سریعتر فعالیت تلویزیون اسلامی تمدن شده است.
برخی تحلیلگران معتقدند که این اقدامات طالبان، با هدف محدود کردن هرچه بیشتر شیعیان در پایتخت و همچنین وارد کردن فشار بر بزرگترین مجموعه شیعی صورت گرفته است.
