به گزارش ایراف، منابع محلی میگویند در یک ماه گذشته دستکم دو مورد درگیری میان کوچیها و ساکنان محلی در ولسوالیهای مختلف بامیان رخ داده است. ولسوالیهای پنجاب، شیبر و ورس از جمله مناطقی هستند که همهساله با منازعات مرتبط با استفاده از چراگاهها، زمینهای زراعتی و محل اتراق کوچیها مواجه میشوند.
یکی از ساکنان شهرستان پنجاب گفته است که در ۱۷ جوزا/خرداد گروهی از کوچیها از مسیر مناطق روستایی آبتوگگ، زرسنگ و کجوی وارد منطقه نوبریده شدند و در نزدیکی منازل مسکونی و مسیر رفتوآمد زنان خیمه برپا کردند. به گفته این منبع، اعتراض ساکنان محل به محل استقرار کوچیها با مخالفت آنان روبهرو شد و در نهایت به درگیری انجامید.
این منبع مدعی است در جریان این درگیری یک مرد سالخورده به همراه دو پسرش مورد ضربوشتم قرار گرفتند که در نتیجه آن قفسه سینه مرد سالمند شکسته و یکی از چشمانش نیز آسیب دیده است. همچنین چهار نفر دیگر نیز در حادثهای جداگانه مورد ضرب و شتم قرار گرفتهاند. به گفته وی، به یکی از افراد نیز با سلاح موسوم به «موشکش» شلیک شده و گلوله هنوز از بدن او خارج نشده است.
براساس این گزارشها، گلحیدر شفق، والی بامیان، پس از وقوع درگیری به شهرستان پنجاب سفر کرده و میان طرفین میانجیگری کرده است. با این حال برخی ساکنان محل از نحوه رسیدگی به این رویداد انتقاد کرده و گفتهاند که برای آسیبدیدگان هیچگونه غرامت یا دیهای در نظر گرفته نشده است.
تکرار این روند و طرفداری حکومت از کوچیها باعث شده تا آنها بدون هیچگونه نگرانی، به زمینها و مراتع روستائیان تعرض کنند.
اختلاف میان کوچیها و دهنشینها از قدیمیترین منازعات محلی در افغانستان به شمار میرود. محور اصلی این اختلافات بر سر مالکیت زمینها، حق استفاده از چراگاههای فصلی و محل استقرار کوچیها است.
کوچیها که معیشت آنان وابسته به دامداری است، هر ساله برای استفاده از مراتع تابستانی به مناطق مرکزی افغانستان از جمله بامیان، دایکندی و میدان وردک کوچ میکنند؛ روندی که در بسیاری از موارد با اعتراض ساکنان محلی همراه میشود.
هشدار بزرگان جامعه برای پیشگیری از وقوع درگیری
در هفتههای اخیر نگرانیها درباره افزایش تنشها در مناطق مرکزی افغانستان بالا گرفته است. آیتالله واعظزاده بهسودی، از مراجع شیعه افغانستان، با اشاره به شکایتهای متعدد از مناطق مرکزی، از حکومت طالبان خواسته است از ورود کوچیهای مسلح به این مناطق جلوگیری کرده و توافقهای پیشین میان کوچیها و دهنشینها را به اجرا بگذارد.
در همین حال، محمد اکبری، معاون شورای علمای شیعه افغانستان، نیز در دیدار با والی بامیان بر ضرورت حل و فصل مسالمتآمیز اختلافات میان کوچیها و دهنشینها تأکید کرده است. به گفته صبور فرزان سیغانی، سخنگوی والی بامیان، مقامهای محلی رسیدگی به این پروندهها را بر مبنای عدالت، بیطرفی و بررسی اسناد و شواهد معتبر دنبال میکنند.
ریشههای تاریخی منازعه کوچی و دهنشین
مناقشه میان کوچیها و دهنشینها سابقهای طولانی دارد و ریشههای آن به دههها و حتی سدههای گذشته بازمیگردد؛ جایی که اختلاف بر سر مالکیت زمینهای حاصلخیز و چراگاههای فصلی در مناطق مرکزی شکل گرفت. این اختلافات در دورههای مختلف سیاسی افغانستان نه تنها حل نشده، بلکه با تغییر حکومتها شکل تازهای به خود گرفته است.
برخی منابع تاریخی معتقدند این درگیریها از دوران عبدالرحمان خان آغاز شده و کوچیها از همان زمان مورد حمایت حاکمیت بودهاند.
تداوم ناکامی در حل پایدار
در دو سه دهه گذشته تلاشهای متعددی برای مدیریت این منازعه از طریق کمیسیونهای حکومتی و توافقهای محلی انجام شد، اما اغلب این توافقها دوام نیاورد.
نبود یک سازوکار حقوقی مورد پذیرش هر دو طرف، باعث شده این بحران به صورت فصلی و مقطعی بازتولید شود و هر سال با آغاز کوچ دامداران، دوباره به تنش تبدیل گردد.
با وجود توافقات گذشته و مشخص بودن محدوده چراگاهها، کوچیها وارد زمینهای زراعی شده و به محصولات روستاییان آسیب میزنند. آنچه بیش از همه باعث ادامه دار شدن این روند میشود، مسلح بودن کوچیها به سلاحهای سبک و از سوی دیگر حمایت مداوم حاکمیت از کوچیها است.
کارشناسان و چهرههای محلی هشدار میدهند که در صورت ادامه وضعیت فعلی، احتمال گسترش درگیریها به سایر شهرستانهای بامیان و ولایتهای همجوار وجود دارد. به باور آنان، ضعف در مدیریت زمین، نبود ثبت دقیق مالکیت و بیاعتمادی میان طرفین، زمینهساز تداوم این بحران شده است.
پرسش از نقش طالبان در مدیریت بحران
با تثبیت حاکمیت طالبان، نگاهها اکنون به سیاستهای این گروه در قبال منازعه کوچیها و دهنشینها دوخته شده است. هرچند مقامهای محلی از بیطرفی و رسیدگی بر اساس اسناد شرعی سخن میگویند، اما شکایتهای مکرر ساکنان مناطق مرکزی نشان میدهد که این رویکرد هنوز نتوانسته اعتماد عمومی را جلب کند.
در چنین شرایطی، این پرسش همچنان مطرح است که آیا طالبان قادر خواهند بود برای یکی از قدیمیترین منازعات اجتماعی افغانستان راهحل پایدار ارائه کنند یا خیر؟
