ادریس رحمانی، تحلیلگر سیاسی فغانستان، در گفتوگو با ایراف، با اشاره به تشدید فشارهای امنیتی و اجتماعی در افغانستان گفت: «این گروه برای حفظ اقتدار خود به هر اقدامی که لازم باشد دست خواهد زد». او هشدار داد که ادامهٔ بحران اقتصادی، مقابله با زنان و فقدان مشروعیت بینالمللی میتواند افغانستان را به سمت بیثباتیهای گستردهتر سوق دهد.
نگرانی روسیه از بیثباتی افغانستان و قدرتگیری داعش
رحمانی با اشاره به روند مذاکرات طالبان و روسیه اظهار کرد: روسها نگران هستند که در صورت تضعیف یا سقوط طالبان، گروههای رادیکالتری مانند داعش خراسان جایگزین این گروه شوند. به گفتهٔ وی، همین نگرانیها موجب شده است که مسکو به دنبال تسریع روند گفتوگوها و همکاریهای خود با طالبان باشد.
وی افزود که برخی نگرانیها دربارهٔ احتمال تلاش پاکستان برای ایجاد بیثباتی در افغانستان نیز مطرح است و همین موضوع بر معادلات منطقهای تأثیر گذاشته است.
پاکستان از موضع قدرت سخن میگوید
این تحلیلگر سیاسی افغانستان دربارهٔ اهداف حملات اخیر پاکستان به مواضع داخل افغانستان گفت: پاکستانیها خود را ناچار میبینند که از موضع قدرت با تهدیدات امنیتی برخورد کنند، زیرا گروههایی از داخل افغانستان به سمت خاک پاکستان حرکت کرده و به پاسگاهها و نیروهای امنیتی این کشور حمله میکنند.
به باور رحمانی، اسلامآباد تلاش میکند با عملیات نظامی و اقدامات سختگیرانه، پیام بازدارندگی به گروههای مسلح ارسال کند تا دامنهٔ تهدیدات امنیتی علیه این کشور گسترش پیدا نکند.
بحران اقتصادی؛ عامل پنهان گسترش اعتراضات
رحمانی در ادامه با اشاره به تحولات اخیر در هرات و بازداشت زنان توسط طالبان گفت: اگر اعتراضات صرفاً از زاویهٔ حقوق زنان و محرومیت آنان از تحصیل و اشتغال بررسی شود، تصویر کاملی از واقعیت افغانستان به دست نخواهد آمد.
وی تأکید کرد که افغانستان به تدریج در حال تجربهٔ یک فروپاشی اقتصادی عمیق است و هر روز بر تعداد شهروندانی که با گرسنگی و کمبود شدید مواد غذایی مواجه هستند افزوده میشود.
این تحلیلگر سیاسی افزود: «در بسیاری از جوامع، زمانی که فشار اقتصادی به اوج میرسد، مردم دیگر از زندان، سرکوب یا حتی کشته شدن هراس کمتری دارند؛ زیرا گرسنگی و فقر برای آنان به معضلی بزرگتر تبدیل شده است.»
ادریس رحمانی هشدار داد که با تشدید مشکلات معیشتی، احتمال افزایش اعتراضات مردمی در نقاط مختلف افغانستان وجود دارد و طالبان ممکن است با موج گستردهتری از نارضایتی عمومی روبهرو شود.
بازداشت زنان؛ نمایش اولویت قدرت بر مطالبات اجتماعی
وی دربارهٔ پیام و پیامد بازداشت زنان در افغانستان اظهار کرد: اقدام طالبان نشان میدهد که این گروه تصمیمات خود را بر اساس مطالبات جامعه اتخاذ نمیکند و حفظ قدرت و اقتدار سیاسی همچنان در اولویت نخست آن قرار دارد.
رحمانی تصریح کرد که طالبان برای حفظ حاکمیت خود حاضر است از ابزارهای مختلف امنیتی و محدودکننده استفاده کند؛ حتی اگر این اقدامات با انتقادهای گستردهٔ داخلی و خارجی مواجه شود.
به گفتهٔ او، ادامهٔ محدودیتها علیه زنان و دختران نه تنها شکاف میان حکومت و جامعه را عمیقتر میکند، بلکه مانع مهمی در مسیر عادیسازی روابط طالبان با جهان خواهد بود.
وی افزود که فشارهای بینالمللی تاکنون نتوانسته طالبان را به تغییر اساسی در سیاستهای خود دربارهٔ آموزش دختران و اشتغال زنان وادار کند.
آیندهٔ غیرقابل پیشبینی افغانستان
رحمانی دربارهٔ چشمانداز سیاسی افغانستان گفت: «با رویکرد کنونی طالبان، آیندهٔ افغانستان به شدت غیرقابل پیشبینی و بیثبات خواهد بود.»
وی توضیح داد که شکلگیری یک آیندهٔ باثبات، نیازمند جامعهای برخوردار از ثبات اقتصادی، اجتماعی و سیاسی است؛ در حالی که روندهای موجود در افغانستان در مسیر معکوس حرکت میکنند.
این تحلیلگر سیاسی همچنین معتقد است که ادامهٔ این وضعیت میتواند افغانستان را به سمت تنشهای گستردهتر و حتی درگیریهای منطقهای سوق دهد.
رحمانی تأکید کرد که آیندهٔ افغانستان در شرایط کنونی شباهتهای زیادی با دوران پیش از حضور ۲۰ سالهٔ غرب در این کشور پیدا کرده است.
چرا حکومت طالبان به رسمیت شناخته نشده است؟
وی با اشاره به موانع شناسایی رسمی طالبان از سوی جامعهٔ جهانی گفت که مشروعیت دولتها در نظام بینالملل بر اساس مجموعهای از شاخصها ارزیابی میشود و رعایت حقوق شهروندان تنها یکی از این معیارهاست.
رحمانی اظهار کرد که طالبان اگرچه کنترل سیاسی و نظامی افغانستان را در اختیار دارد، اما در بسیاری از شاخصهای مهم حکمرانی مدرن (از جمله ارائهٔ خدمات عمومی، تعاملات رسمی بینالمللی، تبادل دیپلماتیک و کسب مشروعیت جهانی) با چالش جدی مواجه است.
او افزود: «طالبان تنها بخشی از مشروعیت خود را از بسترهای مذهبی کسب میکند، اما در بسیاری از معیارهای مورد قبول جامعهٔ جهانی هنوز فاصلهٔ زیادی با استانداردهای لازم دارد.»
این تحلیلگر سیاسی در پایان تأکید کرد که به همین دلیل، مسئلهٔ به رسمیت شناخته نشدن طالبان صرفاً به موضوع حقوق زنان یا حقوق شهروندی محدود نمیشود و مجموعهای از عوامل سیاسی، حقوقی و بینالمللی در این زمینه نقش دارند.
گفتنی است که افغانستان در حالی به پنجمین سال حاکمیت طالبان نزدیک میشود که این کشور همچنان با چالشهای متعددی از جمله فقر گسترده، محدودیتهای شدید علیه زنان، نبود مشروعیت بینالمللی و تهدیدات امنیتی روبهرو است. همزمان، تحرکات گروههای مسلح در مرزهای افغانستان و تنشهای فزاینده میان طالبان و پاکستان، نگرانی کشورهای منطقه از جمله روسیه را افزایش داده است. در چنین شرایطی، تحلیل روندهای سیاسی و امنیتی افغانستان بیش از گذشته اهمیت یافته است.
