به گزارش ایراف، نیروهای وابسته به وزارت عدلیه طالبان روز شنبه، ۱۴ سنبله/شهریور حوزه علمیه خاتمالنبیین در کابل را محاصره و از مسئولان و طلاب خواستند این مرکز را تخلیه کنند. گزارشها حاکی است نیروهای طالبان با تجهیزات نظامی در اطراف حوزه مستقر شده و برای ورود به این مرکز اقدام کردند، اقدامی که با مقاومت طلاب و اساتید این حوزه مواجه شد و در نهایت در تاریکی شب به بازداشت دستکم ۱۲ تن از اساتید حوزه انجامید.
محمدجواد محسنی، مدیر حوزه علمیه خاتمالنبیین، اعلام کرد که ۱۲ تن از استادان حوزه علمیه خاتمالنبیین توسط نیروهای طالبان بازداشت شدهاند. برخی گزارشهای دیگر شمار بازداشتشدگان، شامل استادان، طلاب و افراد مرتبط با حوزه، را ۲۸ نفر اعلام کردهاند.
انتقاد از مبنای حقوقی اقدام طالبان
سیدمحمد هاشمی، فعال سیاسی، با انتقاد از تصمیم وزارت عدلیه طالبان درباره این مجموعه، گفت بستن نهادهای فرهنگی و علمی در صلاحیت این وزارت نیست.
وی اظهار کرد که اطلاعیه وزارت عدلیه طالبان درباره توقف فعالیت تلویزیون تمدن، مدرسه خاتمالنبیین و دانشگاه خاتمالنبیین به دلیل ادعای وابستگی به حزب سیاسی و ساخت این نهادها در زمینهای دولتی، «هیچگونه توجیه حقوقی و قانونی» ندارد.
هاشمی افزود که این سه نهاد مطابق قوانین موجود مراحل ثبت و جواز فعالیت را طی کرده و سالها فعالیت داشتهاند و اگر در عملکرد آنها تخلفی وجود داشته باشد، نهادهای دولتی ذیربط باید مطابق سازوکارهای قانونی موضوع را بررسی کنند.
وی گفت اگر ادعای غصب ملکیت دولتی مطرح است، وزارت عدلیه میتواند موضوع را پیگیری و به نهادهای عدلی و قضایی ارجاع کند، اما این وزارت صلاحیت توقف فعالیت این نهادها را ندارد.
«تعرض به خاتمالنبیین، تعرض به هویت شیعیان است»
از سوی دیگر، محمدتقی مصباح، از دیگر کنشگران در فیسبوک، حوزه علمیه خاتمالنبیین را بخشی از هویت مذهبی شیعیان افغانستان دانست. وی اظهار کرد: «حوزه علمیه خاتمالنبیین با هویت مذهبی شیعیان افغانستان گره خورده است» و هرگونه تعرض به این حوزه، به معنای تعرض به هویت مذهبی تمام شیعیان است.
در همین حال، محمدابراهیم بشارتی نیز از علمای جهان اسلام و آزاداندیشان خواست نسبت به وضعیت این حوزه واکنش نشان دهند. وی افزود: «دفاع از خاتمالنبیین، وظیفه انسانی و اسلامی است» و تأکید کرد که نباید اجازه داد اختلافات و دشمنیهای مذهبی و سیاسی به هدف قرار گرفتن این مرکز منجر شود.
هشدار درباره «اختلافافکنی» در میان شیعیان و هزارهها
بخش دیگری از واکنشها به مواضع افرادی اختصاص دارد که درباره اهمیت وحدت و انسجام اجتماعی در میان جامعه شیعیان و هزارهها ابراز نظر کردهاند. اغلب این افراد خواهان حفظ وحدت و دوری از نفاق در شرایط حساس کنونی شدهاند.
اسدالله محسنی در واکنش به اینکه برخی افراد میگویند مشکل حوزه علمیه خاتمالنبیین ربطی به جامعه شیعه و هزاره ندارد، آن را «همدستی ناخواسته با سرکوب» خواند و گفت برخی اظهارات درباره یورش به حوزه خاتمالنبیین نگرانکننده است.
وی اظهار کرد کسانی که میگویند این مسئله به «ما» مربوط نمیشود، باید توجه داشته باشند که چنین نگاه تفکیکگرایانهای در نهایت همه را در برابر سرنوشت مشترک تنها میگذارد.
محسنی افزود که اگر روند کنونی ادامه پیدا کند، مراکز و داراییهای دیگری از جمله شهرک حاجینبی، تلویزیون تمدن، مجموعه خاتمالنبیین، بامیان و شهرک جبریل هرات نیز ممکن است در معرض تهدید قرار گیرند. وی با هشدار نسبت به پیامدهای اختلافات داخلی گفت: «همدست نابودی خود نشویم و شمشیر زورگویی را تیزتر نکنیم.»
محمد رجایی نیز در واکنشی مشابه، نوشت: در حالیکه طالبان به هر طریق ممکن بدنبال محدود کردن شیعیان است، دامن زدن به اختلافات گذشته به ضرر کل جامعه شیعه و هزاره ختم میشود. در این شرایط همگی باید در یک صف واحد رو در روی ظلم بایستیم.
از سوی دیگر، رضا احسان با انتقاد از کاربرانی که خاتمالنبیین را متعلق به گروه یا جریان خاصی معرفی میکنند، گفت چنین مواضعی به جای حمایت از مردم، به افزایش دشمنی و جسارت مخالفان منجر میشود.
وی افزود کسانی که امروز تصور میکنند بستهشدن یا تصاحب مجموعه خاتمالنبیین ارتباطی با آنها ندارد، باید در نظر داشته باشند که اگر این اقدام بدون مقاومت اجتماعی موفق شود، ممکن است در آینده مراکز و مجموعههای دیگری نیز با وضعیت مشابه روبهرو شوند.
احسان تأکید کرد که حتی اگر میان گروههای مختلف اختلاف و کینه وجود داشته باشد، نباید این اختلافات در چنین شرایطی به حمایت از اقدامات سرکوبگرانه یا خوشحالی از آسیب دیدن دیگری تبدیل شود.
درخواست برای واکنش علمای جهان اسلام
خداداد فقیهی، کاربر فیسبوک نیز حوزه خاتمالنبیین را «هویت یک بخش بزرگ از مردم افغانستان» و یکی از مراکز مهم اسلامی کشور دانست. وی اقدام نیروهای طالبان برای محاصره این مرکز را نشانهای از تبعیض دانست و گفت اگر رهبری طالبان در برابر اقدامات وزارت عدلیه ایستادگی نکند، این رویداد میتواند «فتح باب» فشارهای بیشتر علیه شیعیان باشد.
فقیهی افزود که جامعه جهانی و کشورهای اسلامی باید در برابر آنچه وی «بستن یک مرکز مهم علمی و مذهبی» خواند، موضع بگیرند و از ادامه این روند جلوگیری کنند.
تأکید بر حرمت مراکز دینی
سیدسجاد سادات حسینی نیز در واکنش به این رویداد گفت حمله به مراکز دینی و مذهبی، حمله به حرمت، ایمان و آرامش جامعه است. وی اظهار کرد کسانی که به جای گفتوگو و استدلال، راه خشونت را انتخاب میکنند، نه از حق دفاع میکنند و نه به انسانیت خدمت.
سادات حسینی افزود که مدرسه، دانشگاه، مسجد، حسینیه و زیارتگاه، فارغ از تفاوتهای مذهبی، باید محل امنیت و عبادت مردم باشند، نه میدان زورآزمایی و خشونت.
سیدآیت جوادی نیز با ابراز تأسف از برخورد نیروهای طالبان با حوزه خاتمالنبیین، خواستار انتخاب مسیر گفتوگو شد. وی گفت امیدوار است مسئولان با سعهصدر و احترام، به جای برخورد، راه مذاکره را انتخاب کنند و افزود که حرمت مراکز دینی و رعایت حقوق همه شهروندان میتواند ضامن آرامش و وحدت افغانستان باشد.
«چرا و به چه جرمی؟»
برخی کاربران نیز با لحنی تندتر به بازداشت استادان و طلاب واکنش نشان دادهاند. مهران سادات با طرح این پرسش که «چرا و به چه جرمی؟» نوشته است که اگر آموزش علوم دینی جرم باشد، ادعای طالبان درباره اهمیت تحصیل علوم دینی با عملکرد آنان در تضاد قرار میگیرد.
وی همچنین از سکوت جامعه جهانی در برابر این رویداد انتقاد کرده و پرسیده است که آیا نهاد یا سازمانی برای جلوگیری از چنین برخوردهایی وجود ندارد.
علی قانونی نیز خواستار واکنش گستردهتر حوزههای علمیه شیعیان در افغانستان شده است. وی اظهار کرد که در برابر محدودیتهای اعمالشده بر آموزش دختران، وضعیت مذهبی و زبانی افغانستان اعتراض کافی صورت نگرفت و اکنون تعطیلی مراکز علمی و دینی نیز نباید بدون واکنش باقی بماند.
آغاز دوباره فعالیت تلویزیون تمدن
در پی این رویداد، تلویزیون تمدن اعلام کرد که پس از ماهها توقف، فعالیت خود را با تمرکز بر فضای مجازی از سر میگیرد. این رسانه گفته است که پیش از این، به توصیه علما و بزرگان و با هدف حل مسالمتآمیز اختلافات، از ادامه فعالیت خودداری کرده بود.
تلویزیون تمدن اعلام کرده است که در ادامه، اسناد، مکاتبات، مذاکرات و تعهدات میان این رسانه و وزارت عدلیه طالبان را منتشر خواهد کرد تا افکار عمومی درباره روند مناقشه قضاوت کند.
این رسانه پیش از این در ماه سرطان، به دستور وزارت عدلیه طالبان تعطیل شده بود. وزارت عدلیه دلیل این اقدام را وابستگی به یک حزب سیاسی و استفاده از زمین دولتی عنوان کرده بود؛ ادعایی که تلویزیون تمدن آن را رد کرده است.
مناقشهای فراتر از یک ملک
حوزه علمیه خاتمالنبیین از مراکز شناختهشده آموزش علوم دینی شیعیان در کابل است که در سال ۱۳۸۶ خورشیدی به ابتکار محمدآصف محسنی تأسیس شد و در کنار آموزشهای حوزوی، فعالیتهای علمی، پژوهشی و فرهنگی نیز داشته است.
وزارت عدلیه طالبان در ماههای اخیر فعالیت چند نهاد مرتبط با این مجموعه را متوقف کرده و در همین چارچوب، موضوع مالکیت زمین و ادعای وابستگی برخی نهادها به جریانهای سیاسی را مطرح کرده است. در تیرماه نیز هیأت امنای حوزه اعلام کرده بود که مسجد، حسینیه، کتابخانه و مدارس برادران و خواهران این مجموعه مسدود و مهر و لاک شدهاند.
اکنون با محاصره حوزه، بازداشت استادان و طلاب و ازسرگیری فعالیت تلویزیون تمدن، مناقشه میان طالبان و مجموعه خاتمالنبیین وارد مرحله تازهای شده است؛ مرحلهای که واکنشهای گسترده در میان کاربران افغانستانی نشان میدهد موضوع دیگر تنها به اختلاف بر سر مالکیت یک مجموعه محدود نمیشود و به بحثی درباره آزادی مذهبی، امنیت مراکز علمی و جایگاه شیعیان در ساختار کنونی افغانستان تبدیل شده است.
