به گزارش ایراف، سخنان ماریا سلطان، استراتژیست دفاعی پاکستانی، که در مصاحبه اخیر خود گفته است: شاید در آینده کشوری به نام افغانستان وجود نداشته باشد، در فضای مجازی افغانستان واکنشبرانگیز شده است. بسیاری از کاربران در برابر این سخنان موضع گرفته و ماریا سلطان را جاسوس آیاسآی دانستهاند.
ماریا سلطان کیست و چه گفته است؟
ماریا سلطان، رئیس انستیتوت ثبات راهبردی جنوب آسیا (SSASI) و یکی از استراتژیستهای دفاعی ارشد پاکستان، در مصاحبهای با حسن خان، خبرنگار مطرح پاکستانی، گفته است که افغانستان در محیط نوظهور منطقهای ممکن است «جغرافیای خود را از دست بدهد» و شاید در آینده کشوری با این شکل و ساختار وجود نداشته باشد.
سلطان که پیشتر به عنوان استراتژیست دفاعی غیرنظامی با وزارت دفاع پاکستان همکاری داشته و سوابق آکادمیک در دانشگاه دفاع ملی پاکستان و مرکز تحقیقات خلع سلاح دانشگاه برادفورد بریتانیا دارد، تأکید کرده که برای درک شرایط کنونی باید نگاه به افغانستان تغییر کند، زیرا این کشور «یک دولت متمرکز نیست». (اشاره او به وضعیت ناپایدار سیاسی و جزایر قدرت در افغانستان است).
به گفته او، افغانستان بیشتر «مجموعهای از مناطق مرزی» است که شریانهای حیاتی آنها به کشورهای همسایه گره خورده است. او افزوده که ولایات هممرز با ایران، پاکستان و کشورهای آسیای مرکزی، روابط و وابستگیهای تجاری بیشتری با این همسایگان دارند تا با حکومت مرکزی.
رئیس انستیتوت ثبات راهبردی جنوب آسیا که این نهاد به عنوان یکی از بازوهای فکری نزدیک به ارتش پاکستان شناخته میشود، خاطرنشان کرده که در شرایط کنونی «نشانههایی از وجود ملیگرایی قدرتمندی که بتواند بر شکافهای ساختاری غلبه کند، دیده نمیشود».
این سخنان در حالی بیان میشود که روابط طالبان با پاکستان در ماههای اخیر به شدت تنشزا و همراه با درگیری مستقیم نظامی بوده است. پاکستان، طالبان را به حمایت از تیتیپی متهم میکند و در تلاش است تا با حملات هوایی و حمایت از مخالفان طالبان، عرصه را بر این گروه تنگ کند. اکنون با سخنان ماریا سلطان، زمزمههایی درباره عزم پاکستان برای براندازی طالبان به گوش میرسد.
واکنشهای گسترده به اظهارات ماریا سلطان
اظهارات سلطان با واکنشهای گسترده و متنوعی از سوی چهرههای سیاسی، تحلیلگران و فعالان افغانستان در شبکههای اجتماعی روبهرو شده است.
حامد کرزی، رییسجمهور اسبق افغانستان در واکنش به سخنان سلطان هشدار داده که مناطق مرزی افغانستان با فشارهای فزاینده پاکستان روبهرو هستند. او گفته برخی روستاهای نزدیک خط دیورند مجبور میشوند مشکلات خود را از طریق نهادهای پاکستانی حل کنند و اسلامآباد را متهم کرده که از توافقهای محلی برای مشروعیتبخشی به این خط استفاده میکند.
از سوی دیگر، کریم خرم (عضو پیشین نظام جمهوریت) نیز سخنان ماریا سلطان درباره نبود هویت ملی در افغانستان را بخشی از «تهاجم سیاسی و تبلیغاتی» پاکستان تحت هدایت آیاسآی دانسته است.
وی تأکید کرده افغانستان کشوری برخاسته از دل تاریخ است، در حالی که پاکستان را «پروژهای سیاسی» ساخته دست چرچیل و دیگر مقامات استعماری بریتانیا توصیف کرده که با شکافهای داخلی روبهرو است.
رنگین دادفر اسپنتا، وزیر خارجه پیشین افغانستان و از جمله افراد نزدیک به حامد کرزی، در یادداشتی در شبکه اجتماعی اکس، نوشت: «هرگاه نام و موجودیت افغانستان عزیز در خطر قرار گیرد، مردم ما پاسخ شایستهای به هر دشمن خواهند داد. هرگز در این مورد تردید نکنید.» اسپنتا تأکید کرده که افغانستان در دورههای مختلف تاریخ «ابرقدرتها» را شکست داده است، این پست او توسط بسیاری از جمله حامد کرزی بازنشر شده است.
همچنین لینا روزبه، خبرنگار و فعال سیاسی، در کنار بازنشر سخنان ماریا سلطان، با لحنی تند نوشته: «من مکررا گفتم و باز تکرار میکنم، برنامه طالبان اینبار در افغانستان، تجزیه و محو کردن افغانستان از روی نقشه زمین است.» او طالبان را عامل اصلی تهدیدها علیه تمامیت ارضی افغانستان دانسته است.
از سوی دیگر، نرگس نهان، فعال حقوق زنان، اظهارات سلطان را «بیدارکننده» توصیف کرده و نوشته: «تار و بافت اجتماعی افغانستان آنقدر ضعیف نیست که بیگانگان بتوانند آنرا به راحتی ببرند.» او از سیاستمداران خواسته از خودخواهی عبور کنند تا کشور از «بیکسی و بینظمی» نجات یابد. اشاره او به پراکندگی جریانهای سیاسی افغانستان و عدم اتحاد در راستای منافع ملی است.
همچنین، فهیم فطرت نیز با ادبیاتی ویژه نوشته: «کاری به سخنان این خانم پاکستانی ندارم اما واقعیت مسئله این است که پروژه افغانستان پایان یافته است. پنج سال میشود که چیزی به نام افغانستان در جهان رسمیت ندارد.» منظور او از این جملات، حاکمیت طالبان و سقوط دولت جمهوری است.
در ادامه این واکنشها، داوود ناجی، خبرنگار، هشدار داده که تمرکز بر سخنان سلطان نوعی «مسالهسازی غیرواقعی» است و تأکید کرده: «ملتی که از درون محکم باشد از بیرون نمیپاشد. فعلا این طالب است که مستمر تیشه به ریشه وطنداری میزند.» ناجی سخنان سلطان را موضوعی نهچندان جدی و یک مساله حاشیهای دانسته است.
طارق بصیر، یکی دیگر از کسانی است که به سخنان این استراتژیست پاکستانی، واکنش نشان داده است. وی با اشاره به تحولات اخیر، سخنان سلطان را نشانه «دستپاچگی فاشیستهای پشتونی از زوال رژیم طالب» دانسته است.
واکنش طالبان: «افغانستان، افغانستان باقی میماند»
در واکنش به این بحثها، محمد جمال، مشاور سراجالدین حقانی وزیر کشور طالبان، نوشته است: افغانستان «در یک دفتر استعماری ایجاد نشده و توسط قدرتهای امپریالیستی به وجود نیامده است.» او با اشاره به تاریخ این کشور تأکید کرده: «امپراتوریها آمدند و رفتند، اما افغانستان، افغانستان باقی ماند.» این مقام طالبان همچنین گفته است که مردم افغانستان «یک ملت باستانی با قرنها تاریخ، فرهنگ، فداکاری و مقاومت» هستند.
سخنان ماریا سلطان در حالی با موجی از واکنشها روبرو شده است که تنشها میان طالبان و پاکستان شدت گرفته است. در چند ماه گذشته، علاوه بر درگیریهای مرزی و حملات هوایی، بحثهای گستردهای در خصوص اختلافات ارضی دو کشور نیز در فضای مجازی مورد توجه بوده است.
بحث خط مرزی دیورند، قبایل پشتون در دو سوی این خط و همچنین حمایت طالبان از تیتیپی از جمله مسائلی است که در چند وقت اخیر مورد توجه کاربران افغانستانی بوده است. سخنان اخیر ماریا سلطان باعث شده تا روابط تیره و تار حکومت طالبان با پاکستان وارد مرحله جدیدی شود. مرحلهای بیبازگشت که احتمالا دو همسایه را برای مدتها مشغول نگه میدارد و از یکدیگر جدا میکند.
