به گزارش ایراف، این حادثه حوالی ساعت ۱۵:۰۰ روز جمعه در منطقهٔ «قبرزون» یا «دهمیری» شهرستان انجیل ولایت هرات رخ داد. این منطقه دارای زیارتگاه شیعیان به نام «سید محمد آقا» است که مردم به ویژه در روزهای تعطیل برای تفریح و زیارت به آنجا میروند. روز جمعه به دلیل هوای آفتابی پس از بارندگیهای شدید، جمعیت زیادی در این منطقه حضور داشتند.
نحوهٔ وقوع کشتار
بر اساس گزارشهای معتبر، چهار فرد مسلح سوار بر دو موتورسیکلت وارد منطقه شدند. منابع محلی به رسانهها گفتهاند که مهاجمان ابتدا مردان را از میان جمعیت جدا کرده و در مقابل زنان و کودکانشان به ضرب گلوله کشتند. هنگامی که زنان و کودکان تلاش به فرار کردند، آنها نیز هدف تیراندازی قرار گرفتند.
یک ساکن هرات که برای اهدای خون به بیمارستان مراجعه کرده بود، به نقل از زخمیان این حادثه گفت: «افراد مسلح ابتدا تلفنهای همراه مردم را جمعآوری کردند، سپس مردان را جدا کرده و در مقابل زنان و کودکانشان به ضرب گلوله کشتند.»
یکی دیگر از ساکنان هرات گفت: «افراد مسلح به هر کسی که سر راهشان قرار میگرفت شلیک میکردند. به احتمال قوی این افراد خود طالبان هستند، زیرا آنها در نزدیکی منطقه حضور داشتند، اما با وجود صدای گلوله و فریاد مردم، مدت طولانی به محل حادثه نیامدند.»
جزئیات تکاندهنده از قربانیان
بر اساس گزارشها، ارباب احمد، کلانتر روستای دهمیری، پس از اطلاع از حضور افراد مسلح در منطقه، تصور کرد که آنها ممکن است وابسته به یک ایست بازرسی طالبان باشند و برای صحبت به سمت آنها رفت، اما هدف گلوله قرار گرفت و کشته شد.
در میان قربانیان، یک مادر و دختر که تازه مراسم عروسی دختر برگزار شده بود، کشته شدند. دختر سه ماه پیش صاحب یک نوزاد شده بود. همسر برادر این مادر نیز تازه ازدواج کرده بود و یک فرزند معلول دارد؛ او تنها بازماندهٔ این خانواده است. خواهر کوچکتر و پدر هر دو در کما به سر میبرند.
در تصاویر منتشر شده از قربانیان، نوجوانان نیز دیده میشوند. از جمله عکسی در شبکههای اجتماعی منتشر شده که «امیرعلی رسولی» را نشان میدهد؛ دانشآموز ممتازی که به همراه خواهر و مادرش کشته شده و پدرش زخمی شده است. گزارش شده که این کودک قاری قرآن نیز بوده است.
تناقض شدید آمارها
در خصوص تعداد کشتهها و زخمیهای این حادثه، تناقض شدیدی بین آمار رسمی طالبان و منابع محلی وجود دارد.
وزارت کشور طالبان ابتدا ۷ کشته و سپس ۱۳ کشته را تأیید کرده است.
احمدالله متقی، رئیس اطلاعات و فرهنگ طالبان در هرات هم آمار قربانیان را ۱۵ نفر اعلام کرده است.
با این حال، منابع محلی جان باختن ۳۵ نفر و ساکنان محلی و منابع بیمارستانی، ۲۰ تا ۲۵ نفر را اعلام کرده اند.
منابع محلی به رسانهها گفتهاند که به دلیل ازدحام جمعیت در منطقهٔ تفریحی و زیارتگاه، آمار تلفات واقعی احتمالاً بیشتر از ارقام اعلام شده توسط طالبان است. یکی از ساکنان هرات گفت: «از ساعت سه بعدازظهر تا شش عصر، آمبولانسها به طور مداوم در رفتوآمد بودند.»
تمامی منابع تأیید کردهاند که قربانیان این حمله، مسلمانان شیعه عمدتاً از قوم هزاره بودند. دکتر یکی از بیمارستانهای هرات به بیبیسی گفت که قربانیان برای تفریح به یک زیارتگاه محلی رفته بودند.
در میان قربانیان، زنان و کودکان نیز حضور داشتند. مقامات طالبان تأیید کردهاند که دو زن در میان زخمیها هستند.
اظهارات مقامات طالبان
نوراحمد اسلامجار، والی طالبان در هرات، گفته است که عاملان این حمله «به طور قطعی شناسایی شدهاند» و به زودی به عدالت سپرده خواهند شد.
وی تأکید کرد که در تحقیقات هیچ سهلانگاری قابل قبول نیست.
وزارت کشور طالبان هم اعلام کرده که یک نفر در ارتباط با این حمله بازداشت شده است. مقامات امنیتی میگویند تحقیقات برای شناسایی و دستگیری سایر عاملان ادامه دارد.
با این حال، یکی از ساکنان هرات به رسانهها گفته است: «نیروهای طالبان در نزدیکی منطقه حضور داشتند، اما با وجود صدای گلوله و فریاد مردم، مدت طولانی به محل حادثه نیامدند.»
تاکنون هیچ فرد یا گروهی مسئولیت این حمله را بر عهده نگرفته است. این در حالی است که در گذشته، بیشتر حملات علیه شیعیان توسط گروه داعش (ISIS) ادعا میشد.
تحلیلگران گفتهاند که عدم ادعای مسئولیت در این حمله ممکن است نشاندهندهٔ ساختار عملیاتی پیچیده یا خشونت با انگیزههای محلی باشد.
واکنشهای داخلی
حامد کرزی، رئیسجمهور پیشین افغانستان با صدور اعلامیهای این حمله را «عملی غیرانسانی» خواند و به شدت محکوم کرد. وی با اشاره به حضور زنان و کودکان در میان قربانیان، این اقدام را تقبیح نمود و با خانوادههای داغدار ابراز همدردی کرد.
عبدالله عبدالله، رئیس پیشین شورای عالی مصالحهٔ ملی نیز این رویداد را «اقدام خشونتبار و غیرانسانی» توصیف کرد و از نهادهای مسئول خواست اقدامات جدی برای شناسایی و مجازات عاملین انجام دهند.
زلمی خلیلزاد، نمایندهٔ پیشین آمریکا در امور افغانستان با انتشار بیانیهای تنها به یک ابراز تاسف بسنده کرد و به خانوادههای قربانیان تسلیت گفت.
جبههٔ مقاومت ملی افغانستان هم با صدور بیانیهای این فاجعه را ادامهٔ «سیاست ترور و وحشت طالبان و گروههای همپیمان آنها» در دو دههٔ گذشته دانست و وقوع چنین جنایاتی را پیامد مستقیم خلأ امنیتی پس از تسلط طالبان بر کشور عنوان کرد. این جبهه از نهادهای حقوق بشری و سازمانهای بینالمللی خواستار اعزام هیأتهای حقیقتیاب برای بررسی همهجانبهٔ این رویداد شد.
جبههٔ آزادی افغانستان مدعی شد که این حملات با هماهنگی طالبان صورت گرفته و افغانستان تحت سلطهٔ آنها به «لانهٔ تروریستهای داخلی و خارجی» تبدیل شده است. در بیانیهٔ این جبهه آمده: «حمله به شیعیان در هرات بدون حمایت، تأمین مالی و تسهیل شبکههای تروریستی رادیکال که ریشههای آنها مستقیماً به دفتر والی موسوم طالبان در هرات میرسد، غیرممکن است.»
نصیراحمد فایق، سرپرست نمایندگی افغانستان در سازمان ملل متحد در واکنش نوشت: این حملات نشان میدهد افغانستان هنوز امن نیست و گروههای افراطی قادرند بدون هراس از پاسخگویی، حملات هدفمند و سازمانیافته انجام دهند.
فرید حمیدی، دادستان کل حکومت پیشین، با اشاره به مادهٔ هفتم اساسنامهٔ رم، این اقدام را «مصداق بارز جنایت علیه بشریت» خواند و گفت تبلیغ ملاهای وابسته به طالبان علیه سایر مذاهب، زمینهساز چنین جنایاتی شده است.
واکنش کاربران شبکههای اجتماعی
کاربران افغانستانی در شبکههای اجتماعی با ابراز تاسف گسترده، طالبان را مسئول تأمین امنیت مردم دانستهاند. برخی از کاربران به اظهارات والی هرات در کتابهایش علیه شیعیان اشاره کردهاند.
داوود ناجی، فعال سیاسی، در واکنش نوشت: «۱. نورمحمد اسلامجار، والی طالبان در هرات، در کتاب خود مسلمانان شیعه را قبرپرست میداند و آنها را تکفیری خطاب میکند. ۲. رفتن به مناطق تفریحی توسط طالبان ممنوع اعلام شده و بارها تجمعات تفریحی را با چوب و کلوخ حمله کردهاند. ۳. قتلعام امروز در ده میری هرات در یک تجمع تفریحی در نزدیکی زیارتگاه رخ داد. طالبان عاملان مستقیم این قتلعام هستند.»
درویش، یکی دیگر از کاربران، نوشت: «طالبان! قدرت در دست شماست، با آن چه میکنید؟ گفتید امنیت میآورید، اما امنیت کجاست؟ این کار گروههای تکفیری مثل خودتان است، به خصوص وقتی کشتار انگیزهٔ مذهبی داشته باشد، بسیار خطرناک است. این یعنی مردم دیگر از نظر فیزیکی هم احساس امنیت نمیکنند.»
الگوی خشونتهای هدفمند علیه شیعیان در هرات
بر اساس گزارش رسانهها، حملهٔ انجیل در خلأ رخ نداده، بلکه بخشی از یک سری حملات هدفمند علیه غیرنظامیان در هرات در ماههای اخیر است:
· منطقهٔ گذره: در حملات جداگانه، شش تن از اعضای جامعهٔ شیعه (شامل دو عالم دینی، زنان و کودکان) توسط افراد مسلح ناشناس کشته شدند.
· منطقهٔ جبرئیل: دو عالم دینی شیعه توسط افراد مسلح موتورسوار هدف تیراندازی قرار گرفتند و کشته شدند.
· منطقهٔ محمدیه: یک فرد مسلح بر نمازگزاران شیعه تیراندازی کرد و پنج نفر از جمله یک زن و یک کودک را کشت.
الگوی مشترک حملات
تحلیلگران الگوهای زیر را در این حملات شناسایی کردهاند:
۱. هیچ گروهی مسئولیت حملات را بر عهده نمیگیرد
۲. قربانیان اغلب به یک جامعهٔ خاص تعلق دارند
۳. مهاجمان از موتورسیکلت و سلاحهای سبک استفاده میکنند و پیش از رسیدن نیروهای امنیتی متواری میشوند
این حادثه بار دیگر نگرانیها را دربارهٔ تأمین امنیت شهروندان، به ویژه اقلیتهای مذهبی، افزایش داده است. منتقدان به طالبان یادآوری میکنند که آنها متعهد شده بودند پس از تسلط بر کشور، امنیت را برای همهٔ شهروندان بدون توجه به قومیت و مذهب تأمین کنند.
تناقض قابل توجه در آمار تلفات نیز انتقاداتی را برانگیخته است. منتقدان میگویند طالبان سابقهٔ ارائهٔ آمار کمتر از واقع در حوادث امنیتی را دارند تا تهدیدات امنیتی را کماهمیت جلوه دهند.
والی طالبان در حالی وعدهٔ دستگیری سریع عاملان را داده که کاربران شبکههای اجتماعی به اظهارات ضدشیعی منتسب به او در کتابهایش اشاره کردهاند و همین موضوع باعث شده برخی گروهها و افراد، طالبان را مستقیماً مورد انتقاد قرار دهند و ادعاهای آنان درباره تأمین امنیت را به چالش بکشند.
تا زمان تنظیم این گزارش، تحقیقات دربارهٔ این حادثه ادامه دارد. یک مظنون بازداشت شده و مقامات وعدهٔ دستگیری سایر عاملان را دادهاند. مجروحان در بیمارستانهای هرات تحت درمان هستند و وضعیت برخی از آنها بحرانی گزارش شده است.
جامعهٔ جهانی و نهادهای حقوق بشری نیز خواستار تحقیقات شفاف و بیطرفانه در مورد این حادثه شدهاند.
بیشتر بخوانید:
سران پاکستان و انگلیس بر اهمیت تضمین تداوم آتشبس و شرایط لازم برای صلح تاکید کردند
نشست صندوق بینالمللی پول؛ وضعیت اقتصادی افغانستان و چند کشور دیگر بررسی شد
