در سخنان مقامهای عربستان سعودی بار دیگر همان کلیدواژههای آشنا تکرار شد؛ اتهامزنی به ایران، متهم کردن جریانهایی مانند حزبالله، انصارالله یمن و حشد الشعبی عراق، و در مقابل توجیه حضور نظامی آمریکا در منطقه با عنوان حفظ امنیت و مبارزه با داعش. این ادبیات سالهاست تکرار میشود، اما نتیجه آن نه کاهش تنش بوده و نه افزایش ثبات؛ بلکه تنها وابستگی بیشتر برخی دولتهای عربی به بازیگران خارجی را نشان داده است.
واقعیت این است که اگر این کشورها به توان خود و به گفتوگوی واقعی منطقهای اعتماد داشتند، نیازی به پناه بردن به قدرتهای بیرونی و تشکیل نشستهای نمایشی علیه یک کشور همسایه نبود. تکرار این مواضع بیش از آنکه نشانه قدرت باشد، نشانه نگرانی و احساس ضعف در برابر تحولات منطقه است.
نکته قابل توجه در این میان، تلاش برای همراه کردن کشورهایی مانند پاکستان در این صفبندی سیاسی است. حضور یا همراهی اسلامآباد در چنین نشستهایی برای برخی دولتهای عربی اهمیت نمادین دارد؛ زیرا میکوشند اختلافات سیاسی خود را به عنوان اجماع جهان اسلام معرفی کنند، در حالی که واقعیت این است که بسیاری از این اختلافات ریشه در رقابتهای ژئوپلیتیکی و نگرانی از نفوذ منطقهای ایران دارد، نه در دفاع از وحدت اسلامی.
از همین رو، کشاندن پاکستان به این معادله را میتوان تلاشی برای جبران کمبود مشروعیت و وزن سیاسی دانست. برخی دولتهای عربی به خوبی میدانند که بدون همراهی کشورهای بزرگ اسلامی، ادعای رهبری جهان اسلام با تردید جدی روبهرو میشود و به همین دلیل میکوشند با ابزارهای اقتصادی، سیاسی و امنیتی دیگران را در کنار خود قرار دهند.
با این حال، واقعیت مهمی که در چنین نشستهایی نادیده گرفته میشود این است که صدور بیانیههای تند و تشکیل ائتلافهای سیاسی، اراده ایران برای دفاع از خود را تغییر نمیدهد. تجربه سالهای گذشته نشان داده است که تهران در برابر تهدیدات امنیتی، بهویژه زمانی که منشأ آن خارج از مرزهایش باشد، رویکرد بازدارنده و پاسخمحور را در پیش میگیرد و بارها نیز بهصورت رسمی اعلام کرده که هر نقطهای که مبدأ اقدام نظامی علیه ایران باشد، میتواند در چارچوب حق دفاع مشروع هدف پاسخ قرار گیرد.
در چنین شرایطی، برگزاری نشستهایی از این دست نه تنها موجب کاهش تنش نمیشود، بلکه این خطر را افزایش میدهد که برخی کشورها ناخواسته خود را در موقعیتی قرار دهند که به صحنه درگیریهای بزرگتر تبدیل شوند. اگر دولتهای منطقه واقعاً به دنبال ثبات هستند، راه آن از مسیر بیانیههای تند و صفبندیهای سیاسی نمیگذرد، بلکه از مسیر گفتوگوی مستقیم، پذیرش واقعیتهای قدرت در منطقه و پرهیز از تبدیل خاک خود به پایگاه فشار علیه دیگران عبور میکند.
نشست ریاض شاید بتواند یک نمایش سیاسی از همصدایی علیه ایران ارائه دهد، اما بعید است بتواند معادلات واقعی امنیتی منطقه را تغییر دهد؛ معادلاتی که در آن هرگونه اقدام از خاک یک کشور علیه ایران، میتواند همان کشور را در معرض پاسخ مستقیم قرار دهد.
بیشتر بخوانید:
هشدار جدی چین: تداوم جنگ در خاورمیانه امنیت انرژی و تجارت جهان را تهدید میکند
سپاه: یک جنگنده راهبردی f۳۵ ارتش آمریکا در آسمان مرکزی ایران مورد اصابت و آسیب قرار گرفت
عراقچی هشدار داد | اگر حمله به زیرساختهای ما تکرار شود دیگر هیچ خویشتنداری وجود نخواهد داشت
