به گزارش ایراف و به نقل از روزنامه «هندو» (The Hindu)، این سفر که نخستین حضور یک مقام ارشد پاکستانی در هند از سال ۱۴۰۲ (۲۰۲۳ میلادی) به شمار میرود، با انتقاد شدید رهبران اپوزیسیون هند روبهرو شده است. با این حال، مقامهای وزارت خارجه هند تصریح کردند که در جریان این رویداد سهروزه در قلعه کهنه دهلینو، هیچگونه دیدار دوجانبه یا خصوصی میان مقامهای دو کشور انجام نشده است.
در این نشست که با حضور وزرای شش کشور از جمله ایران، پاکستان، تاجیکستان، نپال، جمهوری آذربایجان و قرقیزستان و معاونان وزرای هشت کشور دیگر برگزار شد، نارندرا مودی، نخستوزیر هند، در سخنرانی افتتاحیه خود گفت که در حالی که امپراتوریها نقشهها را تغییر دادهاند، چنین گفتوگوهایی اندیشه جهانی را غنی ساخته است.
چشمانداز نشستهای سال آینده شانگهای در پاکستان
منابع دولتی هند اظهار داشتند که برگزاری این نشست در سالی که پاکستان ریاست دورهای سازمان همکاری شانگهای را بر عهده دارد، به دهلینو اجازه میدهد تا در هدایت این سازمان از تمرکز صرف امنیتی به سمت پیوندهای فرهنگی، مردمی و جنوب آسیا نقشآفرینی کند. به گفته این منابع، حفظ فضای مثبت در رویدادهای چندجانبه و دور نگه داشتن آن از تنشهای دوجانبه، میتواند گزینههای هند را برای حضور در نشستهای سال آینده شانگهای به میزبانی پاکستان باز نگه دارد.
قرار است سال آینده اس. جایشانکار، وزیر خارجه، آجیت دووال، مشاور امنیت ملی و راجنات سینگ، وزیر دفاع هند برای نشستهای مختلف شانگهای به پاکستان دعوت شوند و نارندرا مودی نیز برای شرکت در نشست سران که در سهماهه سوم سال ۱۴۰۶ (۲۰۲۷ میلادی) برگزار میشود، دعوت خواهد شد. مقامهای هندی اعلام کردند که هنوز برای تصمیمگیری درباره حضور در این نشستها زود است، اما باز نگه داشتن گزینهها در مقطع فعلی ضروری است.
دیدگاه دیپلماتهای پیشین و انتقاد اپوزیسیون
تی.
سی. ای. راگاوان، سفیر پیشین هند در اسلامآباد (۲۰۱۳ تا ۲۰۱۵)، ضمن هشدار درباره اینکه نباید از این نشست انتظار گشایش دوجانبه داشت، گفت که با توجه به وضعیت شکننده روابط دهلینو و اسلامآباد، چنین تعاملی در یک چارچوب چندجانبه میتواند نشانهای از نزاکت متقابل و ایجادکننده فرصتهای تازه باشد. آجی بیساریا، آخرین سفیر هند در اسلامآباد پیش از کاهش سطح روابط در سال ۲۰۱۹، نیز این سفر را «فراتر از یک تشریفات اما کمتر از یک یخزدایی» توصیف کرد و افزود که توپ در زمین پاکستان است تا با کاهش تنشهای لفظی و امنیتی، زمینه سفر رهبران هند در سال آینده و حتی احیای روند متوقفشده اتحادیه همکاریهای منطقهای جنوب آسیا (سارک) را فراهم کند.در مقابل، رهبران احزاب مخالف هند از جمله سلمان خورشید و مانیش تیواری، با اشاره به تصاویر حضور مشترک مودی و وزیر پاکستانی در ردیف نخست نشست و گفتوگوی وزیر فرهنگ هند با او، دولت را به «تناقضگویی» در سیاستهایش متهم کردند. راندیر جیسوال، سخنگوی وزارت خارجه هند، در پاسخ به این انتقادها تأکید کرد که دعوت از همه اعضای شانگهای در چارچوب تعهدات چندجانبه انجام شده و موضع هند درباره مسائل دوجانبه، از جمله حمله تروریستی پهلگام و تعلیق معاهده آبهای سند، هیچ تغییری نکرده است.
روابط پرتنش هند و پاکستان، بنبست سارک و نقش سازمان همکاری شانگهای
انجماد روابط دوجانبه و تقابل بر سر مسائل امنیتی و آبی: روابط هند و پاکستان طی سالهای اخیر در پایینترین سطح خود قرار داشته است. پس از تشدید تنشها بر سر مسئله کشمیر در سال ۱۳۹۸ (۲۰۱۹ میلادی)، دو کشور سطح روابط دیپلماتیک خود را کاهش دادند و سفیران خود را فراخواندند. در ادامه، بروز حوادث امنیتی از جمله حمله مرگبار پهلگام و اختلافات بر سر نحوه اجرای «معاهده آبهای سند» (۱۹۶۰ میلادی)، فضای گفتوگوهای مستقیم میان دهلینو و اسلامآباد را بهطور کامل متوقف کرده است.
توقف سارک و کارکرد سازمان همکاری شانگهای به عنوان تنها کانال تماس: به دلیل اختلافات هند و پاکستان، نشستهای «اتحادیه همکاریهای منطقهای جنوب آسیا» (سارک) از سال ۱۳۹۵ (۲۰۱۶ میلادی) عملاً به حالت تعلیق درآمده و این نهاد منطقهای کارایی خود را از دست داده است. در چنین شرایطی، «سازمان همکاری شانگهای» که هند و پاکستان هر دو در سال ۱۳۹۶ (۲۰۱۷ میلادی) به عضویت کامل آن درآمدند، به معدود بسترهای چندجانبهای تبدیل شده که مقامهای دو کشور در چارچوب آن در نشستهای مشترک شرکت میکنند؛ نمونهای از این تعامل در سال ۱۴۰۳ (۲۰۲۴ میلادی) با سفر اس. جایشانکار، وزیر خارجه هند، به اسلامآباد برای شرکت در نشست نخستوزیران شانگهای رقم خورد.