به گزارش ایراف، سازمان پزشکان بدون مرز (MSF) با هشدار درباره وخامت وضعیت تغذیه کودکان در افغانستان اعلام کرد شمار کودکان مبتلا به سوءتغذیه حاد شدید که در مراکز درمانی تحت حمایت این سازمان بستری شدهاند، طی هشت ماه نخست سال ۲۰۲۶ بیش از ۲۸ درصد افزایش یافته است.
بر اساس آمار این سازمان، از ژانویه تا اوت ۲۰۲۶ در مجموع ۸ هزار و ۴۸۷ کودک مبتلا به سوءتغذیه حاد شدید در مراکز تغذیه درمانی پزشکان بدون مرز در ولایتهای هرات، هلمند و قندهار پذیرش شدهاند. این رقم در مقایسه با مدت مشابه سال ۲۰۲۵، افزایش ۲۸.۲۴ درصدی را نشان میدهد.
همچنین شمار نوزادان زیر شش ماه بستریشده در این مراکز طی همین دوره ۳۱.۵ درصد افزایش یافته است.
نوزادان این گروه سنی بین ۲۶.۵ تا ۳۵.۷ درصد از مجموع موارد بستری در سه ولایت را تشکیل میدهند.
پزشکان بدون مرز، گسترش فقر و کاهش دسترسی خانوادهها به خدمات درمانی و مواد غذایی را از عوامل اصلی افزایش موارد سوءتغذیه میداند.
به گفته این سازمان، بسیاری از خانوادههای آسیبپذیر حتی پس از ترخیص فرزندانشان از بیمارستان نیز توانایی تأمین غذای کافی و ادامه روند درمان را ندارند.
ناتوانی خانوادهها در تأمین ابتداییترین نیازهای غذایی
گزارش پزشکان بدون مرز از شرایط دشوار خانوادههایی حکایت دارد که فقر و بیکاری، دسترسی آنها به ابتداییترین مواد غذایی را نیز محدود کرده است.
در ولایت قندهار، زنی به نام نازیه که مادر پنج فرزند است و ششمین فرزند خود را باردار است، پسر ۱۸ ماههاش احمد را به دلیل ابتلا به سوءتغذیه حاد شدید و اسهال به یکی از مراکز درمانی این سازمان منتقل کرده است.
به گفته نازیه، پسرش از زمان تولد با ضعف جسمانی و کمبود وزن مواجه بوده است. او به دلیل ناتوانی در شیردهی و مشکلات مالی، حتی برای تأمین غذای مورد نیاز خود نیز با دشواری روبهرو بوده و ناچار شده است به فرزندش نان خیسشده در چای یا سوپ لوبیا بدهد.
این مادر درباره شرایط اقتصادی خانوادهاش گفته است: «حتی پول خرید شکر برای چای را هم نداشتم.»
وضعیت احمد پس از شش روز درمان رو به بهبود گذاشته، اما مادرش همچنان نگران سلامت فرزندان خود و تولد نوزاد جدید است.
نازیه میگوید پیشتر همسرش برای کار از خانه خارج میشد و با درآمد خود مواد غذایی تهیه میکرد، اما اکنون ممکن است دو تا سه هفته به دنبال کار بگردد و بدون درآمد به خانه بازگردد.
او با اشاره به شرایط معیشتی خانواده میگوید: «در خانه غذای مناسبی نداریم. پیش از این شوهرم برای کار بیرون میرفت و چیزی برای خوردن میآورد. حالا دو یا سه هفته به دنبال کار میگردد، اما دست خالی به خانه برمیگردد.»
نگرانی مادری که پیشتر یکی از فرزندانش را بر اثر سوءتغذیه از دست داده است
شرایط در ولایت هلمند نیز به همین اندازه نگرانکننده گزارش شده است. پروانه، مادر هفت فرزند که در ماه هشتم بارداری قرار دارد، با مشکلات جدی در تأمین غذای خانواده مواجه است.
دختر پنجساله او، روبینا، تاکنون سه بار به دلیل سوءتغذیه حاد شدید و عوارض ناشی از آن در مرکز درمانی بیمارستان بست بستری شده است.
پروانه پیشتر یکی دیگر از فرزندانش را بر اثر سوءتغذیه از دست داده و اکنون علاوه بر نگرانی درباره وضعیت دخترش، نگران سلامت نوزادی است که بهزودی متولد خواهد شد.
او درباره وضعیت خانوادهاش گفته است: «توانایی تهیه غذا برای فرزندانم را ندارم و حالا نگران کودکی هستم که قرار است به دنیا بیاورم.»
پزشکان بدون مرز هشدار داده است که تغذیه ناکافی زنان در دوران بارداری میتواند احتمال تولد نوزادان کموزن را افزایش دهد. این نوزادان نیز در ادامه زندگی بیشتر در معرض ابتلا به سوءتغذیه و بیماریهای مختلف قرار میگیرند.
بازگشت دوباره کودکان به مراکز درمانی
یکی از ابعاد نگرانکننده بحران سوءتغذیه در افغانستان، بازگشت مکرر کودکانی است که پیشتر دوره درمان خود را در بیمارستان پشت سر گذاشتهاند.
آنا باندا، هماهنگکننده بخش پزشکی پزشکان بدون مرز در افغانستان، میگوید برخی کودکان به دلیل ناتوانی خانوادههایشان در تأمین غذای کافی، چندین بار به مراکز تغذیه درمانی بازگردانده میشوند.
او با اشاره به تجربه کارکنان این سازمان گفته است: «مادرانی را در مراکز تغذیه درمانی میبینیم که فرزندان مبتلا به سوءتغذیه خود را دو یا سه بار برای درمان به این مراکز میآورند.»
باندا تأکید کرده است که اگرچه کادر درمان میتواند کودکان مبتلا به سوءتغذیه حاد شدید را درمان کند، اما بسیاری از خانوادهها پس از بازگشت فرزندانشان به خانه همچنان با همان مشکلات اقتصادی و معیشتی گذشته مواجهاند.
به گفته پزشکان بدون مرز، درمان سوءتغذیه شدید تنها به بستری شدن در بیمارستان محدود نمیشود. کودکانی که وضعیت جسمانی آنها تثبیت شده و عوارض بیماری در آنها کنترل میشود، معمولاً برای تکمیل روند بهبودی به درمان و مراقبتهای سرپایی نیاز دارند.
با این حال، فقر، فاصله زیاد محل سکونت تا مراکز درمانی، محدودیتهای رفتوآمد و دسترسی ناکافی به مواد غذایی مغذی، ادامه درمان را برای بسیاری از خانوادهها دشوار میکند.
این سازمان هشدار داده است که ناتمام ماندن دوره درمان، احتمال بازگشت سوءتغذیه را افزایش میدهد. علاوه بر این، ضعف سیستم ایمنی ناشی از سوءتغذیه، کودکان را در برابر بیماریهای عفونی آسیبپذیرتر میکند.
تعطیلی ۲۹۵ مرکز درمانی در افغانستان به دلیل کمبود بودجه
افزایش موارد سوءتغذیه کودکان در شرایطی گزارش شده که نظام سلامت افغانستان نیز با بحران جدی تأمین مالی روبهرو است.
پزشکان بدون مرز با استناد به آمار سازمان جهانی بهداشت اعلام کرده است که تا ژوئن ۲۰۲۶ تنها ۱۹ درصد از بودجه مورد نیاز برای پاسخ به نیازهای بشردوستانه در بخش سلامت افغانستان تأمین شده بود.
کمبود منابع مالی، فعالیت شمار زیادی از مراکز درمانی در نقاط مختلف این کشور را متوقف کرده است.
بر اساس آمار ارائهشده، از ژانویه تا ژوئن ۲۰۲۶ فعالیت ۲۹۵ مرکز درمانی در افغانستان به دلیل کمبود بودجه متوقف شده یا این مراکز بهطور کامل تعطیل شدهاند.
این وضعیت دسترسی حدود دو میلیون و ۱۷۰ هزار نفر به خدمات بهداشتی و درمانی را تحت تأثیر قرار داده است.
از مجموع مراکز تعطیلشده یا غیرفعال، ۵۳ مرکز در ولایتهای هلمند و قندهار و ۱۹ مرکز در ولایت هرات قرار داشتهاند؛ مناطقی که همزمان با افزایش موارد سوءتغذیه کودکان مواجهاند.
تعطیلی این مراکز، دسترسی خانوادهها به خدمات درمانی، مراقبتهای مادر و کودک و برنامههای تغذیهای را بیش از پیش محدود کرده است.
پزشکان بدون مرز همچنین اعلام کرده است که گروههای درمانی این سازمان پس از ماه اوت نیز با شمار غیرمعمولی از کودکان مبتلا به سوءتغذیه شدید در ولایتهای هلمند و هرات مواجه بودهاند.
این روند از آن جهت نگرانکننده است که معمولاً انتظار میرود با عبور از اوج تابستان، تعداد موارد بستری ناشی از سوءتغذیه کاهش پیدا کند؛ اما آمار امسال از تداوم بحران حکایت دارد.
پیشبینی نیاز بیش از چهار میلیون کودک به درمان سوءتغذیه در سال ۲۰۲۷
چشمانداز وضعیت تغذیه کودکان در افغانستان برای سال آینده نیز نگرانکننده ارزیابی شده است.
بر اساس تحلیلی که در اکتبر ۲۰۲۶ از سوی سامانه طبقهبندی یکپارچه مراحل امنیت غذایی (IPC) منتشر شده، پیشبینی میشود حدود چهار میلیون و ۴۰ هزار کودک افغان در گروه سنی شش ماه تا پنج سال، طی سال ۲۰۲۷ به درمان سوءتغذیه حاد نیاز داشته باشند.
از این تعداد، حدود یک میلیون و ۱۰۰ هزار کودک احتمالاً به سوءتغذیه حاد شدید مبتلا خواهند شد. این رقم در مقایسه با برآورد سال ۲۰۲۶، افزایشی ۱۶ درصدی را نشان میدهد.
همچنین پیشبینی شده است که یک میلیون و ۲۷۰ هزار زن باردار و شیرده در افغانستان به خدمات درمانی و مراقبتهای تغذیهای نیاز داشته باشند.
این برآوردها نشان میدهد که بحران تغذیه در افغانستان ممکن است در سال آینده نیز تشدید شود؛ بهویژه اگر روند کاهش کمکهای بشردوستانه و محدودیت دسترسی به خدمات درمانی ادامه پیدا کند.
درخواست پزشکان بدون مرز برای افزایش کمکهای بینالمللی
پزشکان بدون مرز در واکنش به تشدید بحران سوءتغذیه در افغانستان، از کمککنندگان بینالمللی، مسئولان حوزه سلامت و سازمانهای بشردوستانه خواسته است تأمین مالی برنامههای تغذیهای و خدمات ضروری درمانی را در اولویت قرار دهند.
آنا باندا، هماهنگکننده بخش پزشکی این سازمان در افغانستان، با تأکید بر افزایش شمار کودکانی که به مراقبتهای تخصصی نیاز دارند، گفته است حفظ دسترسی به خدمات تغذیهای و مراقبتهای ضروری سلامت اهمیتی حیاتی دارد.
او همچنین تأکید کرده است که درمان بیمارستانی بهتنهایی نمیتواند به بهبود پایدار کودکان منجر شود؛ بهویژه زمانی که خانوادهها پس از ترخیص همچنان قادر به تهیه غذای کافی نیستند.
گزارش پزشکان بدون مرز نشان میدهد بحران سوءتغذیه در افغانستان تنها یک مسئله درمانی نیست، بلکه با مجموعهای از مشکلات اقتصادی، اجتماعی و زیرساختی ارتباط دارد.
فقر و بیکاری، کاهش کمکهای بینالمللی، تعطیلی مراکز درمانی و ناتوانی خانوادهها در تأمین مواد غذایی، شرایطی ایجاد کرده است که کودکان بیشتری را در معرض خطر قرار میدهد.
بر این اساس، مقابله با بحران علاوه بر درمان کودکان مبتلا، به حمایت مستمر از خانوادههای آسیبپذیر، تأمین غذای کافی برای مادران و کودکان و تقویت دسترسی مردم به خدمات بهداشتی، درمانی و تغذیهای نیاز دارد.





