به گزارش ایراف، اندیشکده آمریکایی «مرکز سیاست بین‌الملل» (CIP) مستقر در واشنگتن، روز یکشنبه، ۲۴ آبان، در گزارشی با اشاره به تغییر معادلات داخلی و منطقه‌ای پس از جنگ آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، تأکید کرد که ادامه یا ازسرگیری درگیری نظامی، اکنون با موانع و هزینه‌های فزاینده‌ای برای دولت دونالد ترامپ مواجه است.
این گزارش می‌افزاید مجموعه‌ای از تحولات در آمریکا، سرزمین‌های اشغالی و منطقه غرب آسیا، محاسبات واشنگتن درباره احتمال حمله مجدد به ایران را تغییر داده است.
به نوشته این اندیشکده، ترامپ و اعضای دولتش در روزهای اخیر لحن ملایم‌تری درباره احتمال عملیات نظامی اتخاذ کرده‌اند و مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، نیز اعلام کرده است که در شرایط کنونی ضرورتی برای انجام عملیات نظامی گسترده وجود ندارد. با این حال، هنوز مشخص نیست این تغییر موضع نشانه تمایل واقعی واشنگتن به حل‌وفصل دیپلماتیک اختلافات است یا صرفاً وقفه‌ای تاکتیکی در روند تقابل با ایران.
این گزارش پنج تحول مهم را در افزایش هزینه‌های سیاسی و نظامی تشدید درگیری برای دولت آمریکا مؤثر می‌داند.
شکست انتخاباتی جمهوری‌خواهان و افزایش هزینه‌های جنگ
نخستین عامل، شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره آمریکاست؛ انتخاباتی که به نوشته این اندیشکده، تا اندازه زیادی به فرصتی برای اعلام مخالفت عمومی با سیاست‌های جنگ‌طلبانه دولت ترامپ تبدیل شد.
بر اساس نظرسنجی‌های مورد اشاره در گزارش، ۵۹ درصد آمریکایی‌ها در ماه مارس تصمیم دولت آمریکا برای حمله به ایران را اشتباه می‌دانستند و تا ماه اوت نیز میزان حمایت از جنگ به ۳۱ درصد کاهش یافته بود.
افزایش هزینه‌های انرژی، پیامدهای اقتصادی درگیری و نارضایتی از سیاست‌های دولت ترامپ، از جمله عواملی بود که به تضعیف موقعیت جمهوری‌خواهان در انتخابات کمک کرد.
این اندیشکده به اظهارات ترامپ درباره نقش جنگ در شکست حزب جمهوری‌خواه و همچنین موضع جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، اشاره می‌کند که در شبکه اجتماعی ایکس، جنگ را یکی از دلایل اصلی ناکامی انتخاباتی جمهوری‌خواهان دانسته بود.
در این گزارش آمده است که ایران با ایجاد اختلال در تردد دریایی از طریق تنگه راهبردی هرمز، هزینه‌های اقتصادی جنگ را به بازارهای جهانی انرژی و مصرف‌کنندگان آمریکایی نیز منتقل کرده است؛ مسئله‌ای که به باور نویسنده گزارش، در محاسبات سیاسی تهران از میزان فشار واردشده بر دولت آمریکا اهمیت دارد.
تقویت جریان ضدجنگ در کنگره آمریکا
دومین تحول، افزایش قدرت سیاسی دموکرات‌ها و تقویت جریان‌های مخالف جنگ در ساختار سیاسی آمریکاست.
به نوشته این اندیشکده، پیروزی دموکرات‌ها در انتخابات میان‌دوره‌ای، زمینه را برای افزایش مخالفت‌های سیاسی و قانونی با ادامه جنگ فراهم کرده و این حزب از ژانویه آینده کنترل کنگره را در اختیار خواهد گرفت.
در همین زمینه، حکیم جفریز، رهبر دموکرات‌های مجلس نمایندگان، پس از انتخابات موضع صریح‌تری علیه ادامه جنگ اتخاذ کرده و از تغییر رویکرد خود درباره استیضاح پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، نیز خبر داده است.
این گزارش تأکید می‌کند که دموکرات‌ها به‌تنهایی قادر به متوقف کردن جنگ نیستند، اما با استفاده از اختیارات کنگره، به‌ویژه در زمینه تصویب و تخصیص بودجه نظامی، می‌توانند ادامه عملیات علیه ایران را با دشواری جدی مواجه کنند.
نویسنده گزارش با اشاره به تجربه جنگ ویتنام و تصمیم کنگره آمریکا در سال ۱۹۷۳ برای قطع بودجه عملیات نظامی، احتمال می‌دهد دموکرات‌ها از ابزارهای مشابه برای جلوگیری از تأمین مالی جنگ با ایران استفاده کنند.
همچنین، برگزاری جلسات علنی و احضار مقام‌های سیاسی و نظامی دولت ترامپ برای پاسخ‌گویی درباره ابعاد جنگ، تلفات غیرنظامیان و حمله به مدرسه میناب، از دیگر ابزارهایی است که می‌تواند فشار سیاسی بر کاخ سفید را افزایش دهد.
نانسی اوکِیل، رئیس مرکز سیاست بین‌الملل، نیز در گفت‌وگو با رسانه «نیوعرب» تأکید کرده است که دموکرات‌ها باید اجرای قوانین محدودکننده انتقال تسلیحات به طرف‌های ناقض حقوق بشر را در دستور کار قرار دهند و به‌جای اقدامات نمایشی، برای احیای مسیر مذاکرات جدی تلاش کنند.
تضعیف موقعیت نتانیاهو و تغییر معادلات سیاسی تل‌آویو
سومین عامل، تضعیف موقعیت بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی، در پی تحولات سیاسی اخیر عنوان شده است.
بر اساس این گزارش، نتانیاهو از بازیگران اصلی شکل‌گیری دو مرحله از درگیری نظامی با ایران بوده است؛ نخست حملات ژوئن ۲۰۲۵ که آمریکا در ادامه به آن پیوست و سپس عملیات مشترک واشنگتن و تل‌آویو در فوریه ۲۰۲۶.
با این حال، نتایج انتخابات پارلمانی اکتبر، موقعیت سیاسی نتانیاهو را تضعیف کرده و او اکثریت خود در کنست را از دست داده است. در همین حال، گادی آیزنکوت، رقیب سیاسی وی، مأمور تشکیل دولت شده است.
اندیشکده مرکز سیاست بین‌الملل معتقد است هرچند هنوز سرنوشت انتقال قدرت و سیاست‌های دولت احتمالی آینده در قبال ایران مشخص نیست، اما تضعیف نتانیاهو می‌تواند یکی از مهم‌ترین شرکای منطقه‌ای ترامپ در پیشبرد سیاست تقابل با تهران را با محدودیت مواجه کند.
این گزارش در عین حال تأکید می‌کند که تغییر دولت در تل‌آویو لزوماً به معنای اتخاذ رویکردی کم‌تنش‌تر در قبال ایران نخواهد بود.
افزایش تحرکات دیپلماتیک برای جلوگیری از جنگ جدید
چهارمین تحول، گسترش تلاش‌های دیپلماتیک کشورهای منطقه و قدرت‌های بین‌المللی برای جلوگیری از بازگشت درگیری نظامی است.
در این گزارش از قطر به‌عنوان یکی از میانجی‌های اصلی میان تهران و واشنگتن نام برده شده است. شیخ محمد بن عبدالرحمن آل‌ثانی، نخست‌وزیر قطر، در تماس با مقام‌های ایرانی و آمریکایی، از جمله ترامپ و ونس، برای کاهش اختلافات دو طرف درباره آتش‌بس، تردد دریایی در تنگه هرمز و امتیازهای متقابل تلاش کرده است.
عمان نیز با توجه به سابقه میانجیگری میان ایران و آمریکا، همچنان در مسیر کاهش تنش و دستیابی به توافق‌هایی درباره تردد دریایی فعالیت می‌کند.
همچنین عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان با هماهنگی بیشتر در عرصه دیپلماسی منطقه‌ای، تلاش‌هایی را برای جلوگیری از گسترش درگیری آغاز کرده‌اند و سفر مقام‌های ارشد این کشورها به تهران نیز در همین چارچوب ارزیابی شده است.
روسیه و چین نیز ضمن مخالفت با حملات مجدد، رایزنی‌های خود با ایران و کشورهای منطقه را افزایش داده‌اند.
به نوشته این اندیشکده، نگرانی از پیامدهای اقتصادی و امنیتی یک رویارویی تازه، به‌ویژه برای کشورهای وابسته به امنیت مسیرهای انتقال انرژی، انگیزه قدرت‌های منطقه‌ای را برای جلوگیری از تشدید بحران افزایش داده است.
با این حال، اختلافات درباره تحریم‌ها، محاصره دریایی ادعایی آمریکا، محدودیت‌های هسته‌ای و تضمین‌های امنیتی همچنان از موانع اصلی دستیابی به توافق به شمار می‌روند.
دیپلماسی و بازدارندگی؛ دو محور راهبرد ایران
پنجمین عامل، رویکرد ایران در پیگیری هم‌زمان دیپلماسی و تقویت توان بازدارندگی در برابر تهدیدهای نظامی عنوان شده است.
بر اساس این گزارش، تهران در کنار حفظ مواضع اصولی خود در مذاکرات، بر ضرورت تقویت بازدارندگی نظامی نیز تأکید دارد و معتقد است هرگونه حمله مجدد آمریکا با واکنشی شدیدتر از گذشته مواجه خواهد شد.
اندیشکده آمریکایی مدعی است ایران در پیشنهادهای تازه خود، مهلت بازگشایی تنگه هرمز را از هفت روز به دو روز کاهش داده و از طریق قطر نیز پیشنهاد جدیدی در زمینه هسته‌ای به طرف آمریکایی منتقل کرده است.
به نوشته این گزارش، این تحرکات نشان‌دهنده تمایل تهران به استفاده از ظرفیت دیپلماسی برای حل‌وفصل اختلافات، بدون عقب‌نشینی از مطالبات اصلی خود است.
در همین زمینه، کیهان برزگر، رئیس دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران، در گفت‌وگو با «نیوعرب» گفته است که ایران حتی پیش از انتخابات آمریکا نیز به این جمع‌بندی رسیده بود که توازن قوا و معادلات بازدارندگی تغییر کرده است.
وی تأکید کرده است که نتایج انتخابات آمریکا، عزم تهران برای ایستادگی در برابر فشارهای سیاسی و تهدیدهای نظامی را تقویت کرده و در میان بخش‌های مختلف سیاسی و امنیتی ایران، حمایت گسترده‌ای از پاسخ قاطع به هرگونه حمله مجدد وجود دارد.
برزگر همچنین هشدار داده است که تهران معتقد است اکنون توانایی مؤثرتری برای پاسخ به حملات احتمالی دارد و هرگونه تشدید نظامی از سوی آمریکا می‌تواند با واکنشی گسترده‌تر علیه منافع واشنگتن و متحدانش در منطقه همراه شود.
این کارشناس، ترکیب دیپلماسی و بازدارندگی را دو مؤلفه مکمل در راهبرد ایران دانسته است؛ به این معنا که مذاکرات می‌تواند مسیر خروج از بحران را فراهم کند و در مقابل، توان پاسخ‌گویی نظامی مانع از محاسبه اشتباه طرف مقابل شود.
افزایش هزینه تقابل برای واشنگتن
اندیشکده مرکز سیاست بین‌الملل در جمع‌بندی گزارش خود تأکید می‌کند که تحولات اخیر به معنای منتفی شدن احتمال حمله مجدد آمریکا به ایران نیست و تغییر لحن ترامپ نیز لزوماً نشان‌دهنده تصمیم قطعی واشنگتن برای کنار گذاشتن گزینه نظامی نخواهد بود.
با این حال، شرایط سیاسی و منطقه‌ای نسبت به گذشته تغییر کرده است؛ مخالفت افکار عمومی آمریکا با جنگ، شکست انتخاباتی جمهوری‌خواهان، افزایش قدرت دموکرات‌ها در کنگره، تضعیف موقعیت نتانیاهو، تلاش‌های دیپلماتیک کشورهای منطقه و هشدارهای ایران درباره پاسخ شدیدتر، همگی هزینه تصمیم برای تشدید دوباره درگیری را افزایش داده‌اند.
این اندیشکده در پایان نتیجه می‌گیرد که اکنون تصمیم‌گیری درباره ادامه مسیر تقابل یا حرکت به سمت راه‌حل دیپلماتیک بر عهده ترامپ است؛ زیرا اگرچه احتمال تشدید درگیری همچنان وجود دارد، اما بهای سیاسی، اقتصادی و امنیتی چنین تصمیمی برای رئیس‌جمهور آمریکا به‌شدت افزایش یافته است.
