به گزارش ایراف، دکتر شاهزیب خان در یادداشتی که یکم نوامبر ۲۰۲۶ در «اوراسیا ریویو» منتشر شد، با استناد به آمار شاخص جهانی تروریسم (GTI) تصریح کرد که پاکستان در سال ۲۰۲۵ با یک‌هزار و ۱۳۹ کشته، آسیب‌دیده‌ترین کشور جهان از تروریسم بوده است.
او این آمار را «زندگی‌هایی که کوتاه شده‌اند، نه معامله‌ای در بازار سیاست» توصیف کرد.
حمایت طالبان از تی‌تی‌پی
این کارشناس روابط بین‌الملل با استناد به گزارش نظارتی سازمان ملل متحد در اوت ۲۰۲۶ نوشت که طالبان همچنان از گروه تحریک طالبان پاکستان(تی‌تی‌پی) حمایت می‌کند و این گروه فعالیت‌های فرامرزی خود را تشدید کرده است.
به نوشته شاهزیب خان، کابل این اتهامات را رد کرده است، اما به تأکید او «انکار باید در عمل راستی‌آزمایی شود» و مسئله اصلی برای مقامات افغانستان این است که آیا می‌توانند قلمرو خود را برای حملات به پاکستان ناامن کنند یا خیر.
تی‌تی‌پی؛ برگ برنده چانه‌زنی کابل
دکتر شاهزیب خان در ادامه با اشاره به ارزیابی مؤسسه بین‌المللی مطالعات استراتژیک (IISS) نوشت که تی‌تی‌پی برای کابل یک «برگ برنده چانه‌زنی» است.
او همچنین با استناد به ارزیابی مرکز مطالعات استراتژیک و بین‌المللی (CSIS) هشدار داد که فشار بیش از حد بر این گروه ممکن است آنان را به سمت شاخه منطقه‌ای داعش سوق دهد.
به نوشته این استاد دانشگاه، نیروهای امنیتی افغانستان حدود دو هزار جنگجوی تی‌تی‌پی و خانواده‌هایشان را از نزدیکی مرز پاکستان دور کرده‌اند و گفته می‌شود رهبر عالی طالبان تهدید کرده است که رهبران تی‌تی‌پی را در صورت هرگونه حمله بیشتر مجازات خواهد کرد.
اما به تأکید او، «این فقط یک توقف کوتاه است، نه توقف کامل»؛ زیرا جنگجویان خلع سلاح نشده‌اند، تأمین مالی‌شان محدود نشده و کسانی که خشونت را هدایت می‌کنند محاکمه نشده‌اند.
ادعاهای تأیید نشده و خطر سپر انسانی
شاهزیب خان با اشاره به گزارش‌هایی درباره انتقال قطعات بلااستفاده هواپیما از کابل به شیندند هرات و مزار شریف و خرید صد کانتینر برای ذخیره‌سازی نوشت که این اطلاعات «تأیید نشده و باید به‌عنوان ادعا تلقی شود.»
او همچنین درباره ادعای پناه گرفتن نورمحمد در کنار نور ولی محسود، رئیس تی‌تی‌پی، در بلوک‌های مسکونی کابل و اقامت گل بهادر در ساختمانی دیگر در پایتخت افغانستان تصریح کرد که این مکان‌ها هنوز به‌طور رسمی تأیید نشده‌اند و «هیچ‌کس نمی‌تواند مجموعه‌ای از اتهامات را صرفاً با تکرار آنها به اطلاعات هدف‌گیری تبدیل کند.»
به نوشته این تحلیلگر، استقرار کارخانه‌های مهمات و پهپاد در میان خانه‌های غیرنظامی به‌ویژه نگران‌کننده است، زیرا استفاده از غیرنظامیان به‌عنوان سپر انسانی ممنوع است.
او در عین حال تأکید کرد که صرف نزدیک بودن این تأسیسات به مناطق مسکونی به معنای قصد استفاده از سپر انسانی نیست، اما کابل مسئولیت دارد اطمینان حاصل کند که حضور افراد مسلح تا حد امکان در مناطق غیرنظامی نباشد.
مسئولیت پاکستان و تلفات غیرنظامی
دکتر شاهزیب خان در بخش دیگری از این یادداشت با اشاره به اصول حقوق بشردوستانه بین‌المللی نوشت که بر اساس قاعده تفکیک، طرف‌ها موظفند میان غیرنظامیان و اهداف نظامی تمایز قائل شوند و اصل تناسب اجازه حملاتی را که احتمالاً «آسیب جانبی» بیش‌ازحد ایجاد کنند نمی‌دهد.
او با استناد به گزارش یوناما از تأیید ۱۰ تلفات غیرنظامی، عمدتاً کودکان، در حملات اول اکتبر داخل افغانستان نوشت که این نتایج نیازمند بررسی است و «حفاظت از غیرنظامیان پاکستانی به قیمت غیرنظامیان افغان نیست.»
هشدار درباره دستکاری رسانه‌ای
این کارشناس روابط بین‌الملل همچنین با اشاره به ادعای آماده‌سازی بیانیه‌ها و استفاده از تصاویر قدیمی توسط مقامات طالبان برای القای هدف قرار گرفتن بازارهای غیرنظامی در حملات آینده نوشت که اگر این ادعا اثبات شود، «تلاشی برای فریب افکار عمومی» خواهد بود، اما آمار واقعی تلفات غیرنظامی را نباید بر اساس چنین ادعاهایی نادیده گرفت.
به نوشته او، راهنمایی یونسکو درباره راستی‌آزمایی تصاویر — بررسی منابع، تطبیق شواهد و روشن کردن ابهام — بهترین اصل در این زمینه است.
افزایش تلفات غیرنظامیان
شاهزیب خان در ادامه با مقایسه آمار نوشت که در جریان درگیری‌های فوریه و مارس، تنها در یک هفته ۱۸۵ غیرنظامی در افغانستان کشته شدند، در حالی که یوناما در تمام سال ۲۰۰۵ تنها ۱۰۱ تلفات غیرنظامی را مستند کرده بود.
او تأکید کرد که وقتی مردم رنج می‌برند، نمی‌توان آن را «عملیات اطلاعاتی طرف دیگر» خواند و ادعاهای خصمانه نیز نباید بدون چالش منتشر شوند.
حمله خمپاره‌ای اخیر و ضرورت راستی‌آزمایی
به نوشته این تحلیلگر، به گفته یک مقام محلی که به خبرگزاری آسوشیتدپرس گفته است، طالبان در ۲۸ اکتبر با حمله خمپاره‌ای در روستای انگور اده یک غیرنظامی پاکستانی را کشتند و پنج نفر دیگر را زخمی کردند.
شاهزیب خان با اشاره به اینکه پاکستان بار دیگر خواستار اقدام علیه شبه‌نظامیان مستقر در افغانستان شده است، نوشت که پاکستان بهترین پرونده خود را با ارائه شواهد معتبر از وجود تأسیسات شبه‌نظامی — بدون به خطر انداختن منابع اطلاعاتی — و اجازه دادن به بررسی جدی حوادث مورد مناقشه ارائه خواهد کرد؛ رویکردی که به نوشته او «آنچه را تبلیغات بیشتر به آن نیاز دارد از بین می‌برد: ابهام.»
چارچوب دیپلماتیک و خلأ اجرا
دکتر شاهزیب خان در پایان با اشاره به مذاکرات سال ۲۰۲۵ به میزبانی ترکیه و توافق بر گنجاندن اقدامات نظارتی و راستی‌آزمایی در یک بیانیه مشترک، و همچنین تأکید دوباره پاکستان در اکتبر ۲۰۲۶ بر اقدام مشخص به‌عنوان پایه پیشرفت نوشت که «آنچه غایب است اجراست.»
به تأکید او، کابل باید فاش کند چه کسانی را خلع سلاح و بازداشت کرده و چگونه از نفوذ به کشور جلوگیری خواهد کرد و اسلام‌آباد نیز باید سیستم‌های شفافی برای ارائه شواهد و بررسی حوادث مورد مناقشه ایجاد کند.
