به گزارش ایراف، به نقل از اندیشکده اقبال، بر اساس اعلام وزارت دفاع قطر، علاوه بر وزارتخانه‌های دفاع چهار کشور، اداره تولیدات دفاعی پاکستان و نهاد صنایع دفاعی ترکیه نیز در توافق بدر حضور دارند.
این تفاهمنامه شامل تولید مشترک، تحقیق و توسعه، آموزش فنی و انتقال فناوری است تا ظرفیت‌های صنعتی و دفاعی کشورهای عضو ارتقا یابد.
کارشناسان معتقدند دامنه این توافق صرفاً به حوزه صنایع دفاعی محدود می‌شود و ماهیت حقوقی آن نرم‌تر از یک پیمان الزام‌آور است.
پیمان مکه؛ چارچوب امنیتی و دفاع جمعی
پیمان دفاعی مکه میان پاکستان، ترکیه و عربستان سعودی یک ائتلاف دفاعی تمام‌عیار است که تعهد دفاع متقابل را بر دوش اعضا می‌گذارد.
این پیمان علاوه بر همکاری‌های نظامی، تبادل اطلاعات امنیتی و تقویت صنعت دفاعی، چارچوبی مشابه مدل ناتو برای دفاع جمعی ایجاد می‌کند.
سخنگوی وزارت خارجه پاکستان تأیید کرده که مراحل تصویب این پیمان در اسلام‌آباد و ریاض تکمیل شده و در ترکیه نیز برای تصویب نهایی به پارلمان ارائه شده است.
تفاوت بنیادین؛ تعهد راهبردی در برابر یادداشت تفاهم
مصطفی جانیر، استاد دانشگاه ساکاریا، تأکید کرده که پیمان مکه یک توافق دفاعی الزام‌آور است، در حالی که بدر صرفاً یک یادداشت تفاهم مقدماتی محسوب می‌شود.
عمر کریم، تحلیلگر امور خاورمیانه، نیز یادآور شده که روابط میان اعضای بدر یکدست نیست؛ روابط اندونزی و پاکستان محدود است و جکارتا مناسبات نزدیکی با هند دارد، همچنین روابط قطر و پاکستان گاه تحت تأثیر اختلاف‌نظرها پیرامون افغانستان قرار گرفته است.
اهداف متفاوت؛ امنیت جمعی در برابر همکاری صنعتی
جیمز ام. دورسی، پژوهشگر ارشد در سنگاپور، تفاوت اصلی این دو توافق را در اهدافشان دانسته است: پیمان مکه چارچوبی برای دفاع جمعی مشابه ناتو ایجاد می‌کند، اما بدر بر همکاری‌های صنعتی و زنجیره تأمین تجهیزات دفاعی تمرکز دارد.
بتول دوغان آکاش نیز معتقد است که تفاهمنامه بدر به قطر امکان می‌دهد همکاری منطقه‌ای داشته باشد بدون آنکه استقلال سیاست خارجی خود را زیر سایه ریاض قرار دهد.
جایگاه عربستان؛ غیبت معنادار در بدر
کارشناسان می‌گویند عربستان سعودی به دلیل روابط نزدیک دوجانبه با پاکستان و ترکیه، نیازی فوری به حضور در تفاهمنامه بدر احساس نکرده و تمرکز دیپلماتیک خود را بر اولویت‌های دیگر از جمله بحران یمن قرار داده است.
این غیبت نشان می‌دهد که ریاض ترجیح داده نقش خود را در قالب پیمان مکه حفظ کند و وارد چارچوب صنعتی تازه نشود.
در مجموع، تفاهمنامه بدر بیشتر به عنوان یک پلتفرم صنعتی و فناورانه برای همکاری‌های دفاعی شناخته می‌شود، در حالی که پیمان مکه یک ائتلاف امنیتی الزام‌آور با تعهدات دفاع جمعی است. این دو توافق اگرچه مکمل یکدیگرند، اما از نظر دامنه و ماهیت حقوقی تفاوت‌های بنیادین دارند.
