به گزارش ایراف، میدان فردوسی در شهر مزارشریف که در دوره حکومت سابق ساخته شده بود، شامل سازهای چندوجهی و تندیسهایی با تصویر و اشعاری از ابوالقاسم فردوسی، شاعر نامدار فارسیزبان و خالق شاهنامه، بود. طالبان این سازه را که در وسط میدان فردوسی قرار داشت، تخریب کرده و به جای آن سازهای جدید ساختهاند؛ با این تفاوت که در شکل جدید میدان، خبری از فردوسی و شاهنامه نیست. همچنین در گزارشهای شهرداری مزارشریف، این میدان با نام «چوک سلطانزاده» معرفی شده است.
سلطانزاده گروپ، یکی از مجموعههای تجاری و اقتصادی است که به گفته منابع محلی، در بازسازی میدان فردوسی همکاری داشته یا بودجه آن را پرداخت کرده است.
پروژه احداث منار ۳۵ متری در میدان فردوسی مزارشریف، پیشتر در مراسمی با حضور نورالهادی ابوادریس، معاون والی بلخ، و حافظ عبدالرحمن همت، شهردار مزارشریف، آغاز شده بود. شهردار مزارشریف در آن مراسم اعلام کرده بود که این پروژه «با همکاری مجتمع رهایشی سلطانزاده» اجرا میشود و شامل بازسازی چهارراهی، نصب کتارههای فلزی، موزائیککاری پیادهروها و تزئین چهارراهی است.
واکنش فرهنگیان: حمله به حافظهٔ تاریخی
تخریب تندیس و میدانی که به یادواره فردوسی نیز شهرت داشت، واکنشهای گستردهای را از سوی فرهنگیان و اهالی شعر و ادب مزارشریف به همراه داشته است. فرهنگیان معتقدند که تغییر میدان فردوسی و ساخت سازهای جدید، تنها یک اقدام ساختمانی شهری نیست و میتواند به حافظه فرهنگی شهر ضربه بزند.
عبیدالله احمدی، خبرنگار و فعال فرهنگی، در این باره نوشت: فردوسی تنها یک شاعر نیست، بلکه یکی از بزرگترین چهرههای ادبیات فارسی و «شاهنامه» بخشی ماندگار از میراث فرهنگی فارسیزبانان است.
وی افزود: با تخریب یک یادواره نمیتوان فردوسی را از تاریخ حذف کرد؛ همانگونه که نمیتوان نام و جایگاه شاعران و اندیشمندان فارسیزبان را از حافظه مردم پاک کرد.
احمدی با تأکید بر اینکه میراث فرهنگی متعلق به یک حکومت یا جریان سیاسی نیست، اظهار داشت: بهعنوان یک خبرنگار فارسیزبان و شهروند افغانستان، باور دارم این میراث متعلق به مردم و نسلهای آینده است.
وی گفت: افغانستان تاریخ و حافظه دارد و این حافظه را نمیتوان با تغییر نامها و تخریب یادمانها از میان برد.
عدهای از فرهنگیان نیز این اقدام را نوعی «فارسیستیزی» تعبیر کرده و معتقدند که حکومت طالبان به دنبال از بین بردن هر چیزی است که نام و اثری از فارسی در آن وجود داشته باشد.
بخشی دیگر از کاربران نیز با اشاره به تخریب میدان، قطع درختان در محدوده این میدان را اشتباه دیگری از سوی شهرداری مزارشریف دانسته و به آن اعتراض کردهاند. محمد مودودی نوشته است: در هیچ جای دنیا مرسوم نیست که برای ساخت یک منار آهنی، درختانی با عمر بیش از ده، بیست سال را قطع کنند. حیف آن درختان زیبا که قطع کردند تا چنین چیزی بسازند.
از سوی دیگر، عبدالله ولیزاده، با اشاره به تخریب میدان فردوسی سابق توسط گروه تجاری سلطانزاده، نوشت: این اقدامِ هویتزدایانه با حمایت و تمویل شرکت تجارتی «سلطانزاده» و در سایه بیتفاوتی و خشنودی طالبان انجام گرفته تا یکی دیگر از نمادهای زبان و تمدن فارسی در شمال کشور نابود شود.
وی افزود: طالبان از زمان تسلط دوباره بر کشور، با تغییر نامها، حذف واژههای فارسی از لوحههای رسمی و تخریب یادمانهای فرهنگی، سیاستِ آشکاری را برای تضعیف حافظهٔ تاریخی و هویت فرهنگی جامعه روی دست گرفتهاند.
وی تأکید کرد: فردوسی تنها یک نام نیست، بلکه ستون فقرات زبان و هویت فارسی است و سکوت در برابر تخریب نمادهای او، راه را برای نابودی کامل میراث تمدنی کشور هموارتر میکند.
سلطانزاده یا فردوسی؟
از سوی دیگر، مجتمع رهایشی سلطانزاده که در حوالی میدان فردوسی موقعیت دارد نیز با انتشار ویدیوهای تبلیغاتی، از ساخت منار چهلمتری با همکاری شهرداری مزارشریف خبر داده است.
در همین راستا، برخی منابع محلی در مزارشریف میگویند که مالک سلطانزاده گروپ با هزینه ۱۲.۵ میلیون افغانی، بودجه ساخت منار جدید را پرداخت کرده است؛ مناری که هیچ شباهتی به سازه قبلی ندارد و همچنین اثری از نام فردوسی در آن دیده نمیشود.
برخی کاربران نیز ۱۲.۵ میلیون افغانی را هزینهای بالا برای ساخت یک منار فلزی دانسته و به آن انتقاد کردهاند. جواد جابر با اشاره به هزینه ساخت این منار نوشته است: بهتر نبود بهجای ساخت میدانی که پیش از این، بهترش وجود داشت، یک کار نیک میکردند و کارخانه میساختند تا چند نفر بتوانند کار کنند؟ در افغانستانی که مردم نان خوردن خود را ندارند، چرا باید میلیونها افغانی خرج ساخت چنین چیزی شود؟
سکوت مقامات و ابهام در سرنوشت نام میدان فردوسی
اگرچه منار جدید و بازسازی اطراف میدان فردوسی هنوز بهطور رسمی رونمایی و افتتاح نشده است، با این حال منتقدان از نبود هویت فرهنگی این میدان در سازه جدید شکایت دارند.
منتقدان میگویند بازسازی یک میدان به این معناست که با حفاظت از هویت فرهنگی و تاریخی بنای قبلی، تغییرات لازم در آن ایجاد شود، نه اینکه بنای پیشین بهطور کامل حذف و سازهای جایگزین آن شود. همچنین منار جدید هیچ سنخیتی با فردوسی، شاهنامه یا زبان فارسی ندارد؛ در حالی که ولایت بلخ، یکی از شهرهای خراسان تاریخی و زادگاه مولانا است.
با وجود اعتراضات و واکنشهای فعالان فرهنگی، مقامات رسمی طالبان و شهرداری مزارشریف توضیح رسمی درباره تغییر نام میدان فردوسی و دلیل استفاده از عنوان «چوک سلطانزاده» ارائه نکردهاند.
