به گزارش ایراف، همزمان با ۲۸ سپتامبر، مراسم روز جهانی دسترسی همگانی به اطلاعات، در کابل از سوی کمیته مصونیت خبرنگاران افغانستان با حضور مقامهای حکومت طالبان، مدیران رسانه و خبرنگاران برگزار شد.
جمیل وقار، مسئول این کمیته، اعلام کرد که طی سال جاری در ۲۴ ولایت برنامههایی درباره حق دسترسی به اطلاعات اجرا شده و مشکلات و پیشنهادهای خبرنگاران گردآوری شده است.
به گفته او، خبرنگاران در این برنامهها از تأخیر در ارائه اطلاعات، پاسخندادن سخنگویان، نبود اطلاعات دقیق و کامل، کمبود نشستهای خبری، محدودیت دسترسی به مقامها، محدودیتهای بیشتر برای خبرنگاران زن، محدودیت تصویربرداری و حتی جلوگیری از ورود موبایل به برخی ادارات دولتی شکایت کردهاند.
وقار افزود که خبرنگاران خواستار ایجاد سازکار روشن برای دسترسی بهتر به اطلاعات، برگزاری دورههای آموزشی برای سخنگویان، همکاری ادارات در تهیه گزارشهای تحقیقی و تسهیل دسترسی خبرنگاران زن هستند.
دیدگاه مدیران رسانه
عبدالقدیر منصف، مدیرمسئول آژانس خبری پژواک، با اشاره به بهبود نسبی تعامل میان رسانهها و سخنگویان گفت که هنوز برخی ادارات حتی در موضوعات عادی نیز پاسخگویی بهموقع ندارند و این مشکل در شماری از ولایتها جدیتر است.
او تأکید کرد که دسترسی بهموقع به اطلاعات، نیاز مشترک رسانهها، حکومت و مردم است؛ زیرا نبود اطلاعات رسمی و دقیق، زمینه را برای شایعات، گمانهزنی و انتشار گزارشهای تأییدنشده فراهم میکند.
حجتالله مجددی، رئیس اتحادیه ژورنالیستان آزاد افغانستان، نیز گفت که دسترسی به اطلاعات پایه اصلی کار حرفهای رسانهها است و میتواند از گسترش شایعات جلوگیری کند.
او افزود که گاهی اطلاعات مربوط به سفرها یا برنامههای مهم مقامها پیش از رسانههای داخلی، از منابع بیرونی منتشر میشود و این مسئله اعتبار رسانههای داخلی را تحت تأثیر قرار میدهد.
مجیبالرحمن بهیر، رئیس تلویزیون آریانا نیوز، نیز رسانهها را پل ارتباطی میان مردم و حکومت دانست و گفت که تأخیر در پاسخگویی، ارائه اطلاعات ناقص و محدودیت حضور زنان در برخی نشستها همچنان از چالشهای جدی است.
مقامهای حکومت طالبان چه میگویند؟
حیاتالله مهاجر فراهی، معاون پخش وزارت اطلاعات و فرهنگ طالبان، گفت که خواستهها و تعهدات باید با واقعیتهای موجود جامعه هماهنگ باشد.
او تأکید کرد که رسانهها مانند سایر بخشها با مشکلات مختلف روبهرو هستند و این مسائل بارها با مقامها مطرح شده است.
فراهی افزود که تلاشها برای فراهمکردن سهولتهای بیشتر برای رسانهها ادامه دارد و باید اطلاعات مورد نیاز خبرنگاران از سوی وزارتهای مربوطه در اختیار آنان قرار گیرد.
نعیمالحق حقانی، رئیس مرکز اطلاعات و رسانههای حکومت طالبان، نیز وعده داد که نهادهای مربوطه «موضوعات را جدی میگیرند» و در راستای شریکساختن اطلاعات لازم با رسانهها همکاری خواهند کرد.
عبدالحق حماد، مشاور امور پخش وزارت اطلاعات و فرهنگ طالبان، نیز گفت که در سالهای اخیر پیشرفتهایی در روند دسترسی به اطلاعات صورت گرفته و اکنون میان رسانهها و حکومت «فضای صمیمانهتری» ایجاد شده است.
او تأکید کرد که نکات مطرحشده از سوی کمیته مصونیت خبرنگاران ثبت شده و برای حل آن اقدام خواهد شد.
تعطیلی رسانهها؛ روندی پیوسته با تصمیمهای وزارت دادگستری طالبان
این مراسم در کابل در حالی برگزار میشود که در ماههای اخیر، روند تعطیلی رسانهها در افغانستان با تصمیمهای پیاپی وزارت دادگستری طالبان شدت گرفته و چندین رسانه و مرکز فرهنگی وابسته به جامعه شیعه بدون ارائه توضیح روشن بسته شدهاند.
تلویزیون تمدن ابتدا از سوی وزارت دادگستری طالبان متوقف و دفتر آن پلمپ شد؛ سپس شبکه راه فردا در دو نوبت تعطیل شد و در آخرین مورد، دفتر این رسانه بسته و مالک آن، سلمان اخلاقی، بازداشت شد.
خبرگزاری صدای افغان (آوا) و مرکز فرهنگی ـ علمی تبیان نیز در ادامه همین روند بسته شدند و شماری از کارکنان آوا تحت پیگرد استخبارات طالبان قرار گرفتند.
علاوه بر رسانهها، برخی مراکز آموزشی و فرهنگی وابسته به جامعه شیعه مانند دانشگاه و حوزه خاتمالنبیین و مجتمع خاتمالانبیا نیز با محدودیتهای شدید یا تعطیلی کامل روبهرو شدهاند.
روز جهانی دسترسی همگانی به اطلاعات که در سال ۲۰۱۵ از سوی یونسکو نامگذاری و از سال ۲۰۱۶ گرامی داشته میشود، در سال ۲۰۱۹ نیز از سوی مجمع عمومی سازمان ملل متحد بهعنوان یک روز جهانی به رسمیت شناخته شد.
با این حال، سازمان ملل متحد نیز با انتشار بیانیهای بر اهمیت دسترسی برابر و همگانی به اطلاعات تاکید کرد.
سازمان ملل متحد میگوید که دسترسی به اطلاعات برای ترویج حقوقبشر، حفظ کرامت انسانی، ریشهکنکردن ناداری و ایجاد جوامع فراگیر اهمیت ویژه دارد.
این نهاد میافزاید: «دسترسی برابر و همگانی به اطلاعات برای ترویج حقوقبشر، کرامت انسانی، ریشهکن ساختن فقر و ساخت جوامع دانشمحورِ فراگیر، ضروری و بنیادین است.»
یونسکو یا سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی سازمان ملل متحد میگوید که با افزایش حجم اطلاعات، تشخیص منابع قابل اعتماد بیش از هر زمان دیگر اهمیت یافتهاست.
این سازمان میگوید: «در دنیایی سرشار از اطلاعات بیپایان، دانستن اینکه به چی چیزی اعتماد کنیم، بیش از هر زمان دیگری اهمیت دارد.
در روز دوشنبه و همزمان با روز جهانی دسترسی به اطلاعات، یونسکو بر اهمیت حق دسترسی به اطلاعات بهعنوان یکی از ارکان سلامت و یکپارچهگی اطلاعات تاکید میکند.»
سازمان ملل متحد میگوید که دسترسی به اطلاعات، تنها به معنای شنیدن یک خبر نیست؛ بل حق مردم برای دانستن، پرسیدن، دریافت اطلاعات از منابع گونهگون و تصمیمگیری آگاهانه است.
