به گزارش ایراف، کتاب «دختران بی‌سرزمین» (The Landless Girls) مجموعه ۱۲ روایت داستان‌گونه از زنان تحصیل‌کرده مهاجر افغانستانی است که تجربه‌های زیسته خود در عالم مهاجرت را به رشته تحریر درآورده‌اند. این اثر به موضوعاتی همچون ترک وطن، مهاجرت، محدودیت‌های اجتماعی، بیگانگی فرهنگی، سازگاری با جامعه میزبان و شکل‌گیری هویت در میان فرهنگ‌های متفاوت می‌پردازد.
نویسندگان این کتاب تجربه‌های خود را از زندگی در افغانستان و کشورهای مقصد مهاجرت، از جمله ایران، آلمان، فنلاند، استرالیا و کانادا، روایت کرده‌اند. روایت‌هایی از مواجهه با دشواری‌های زیست زنان مهاجر و تلاش برای رسیدن به اهداف و اولویت‌های زندگی در بستری جدید.
این اثر افزون بر روایت‌های فردی، با تحلیل‌های انسان‌شناختی و فرهنگی دو استاد دانشگاه از آکسفورد همراه شده و از همین رو، در کنار جنبه روایی، رویکردی نیمه‌آکادمیک نیز دارد. نویسندگان در این اثر تلاش کرده‌اند بخشهای پنهان زندگی زنان مهاجر را به تصویر بکشند، بخشهایی که در روایت کلی مهاجران، کمتر مورد توجه قرار گرفته است.
مهاجرت؛ فرصتی برای ساختن دوباره زندگی
زینب سجادی، یک تن از نویسندگان این کتاب، «دختران بی‌سرزمین» را فرصتی برای بازتاب قصه زنانی دانسته است که از سرزمین خود دور شده‌اند، اما رؤیاها و امیدهایشان را با خود به کشورهای دیگر برده‌اند.
او با اشاره به تجربه‌های مشترک نویسندگان از مهاجرت، تحصیل، مادر بودن و زندگی در محیط‌های فرهنگی متفاوت، نوشته است که این کتاب به موضوعاتی چون دشواری‌های تحصیل برای دختران افغانستانی، موانع مهاجرت، بیگانگی فرهنگی و سردرگمی میان فرهنگ‌ها و هویت‌های مختلف می‌پردازد.
از سوی دیگر، رعنا امیری، یکی دیگر از نویسندگان، در معرفی این اثر تأکید کرده است که «دختران بی‌سرزمین» صرفاً مجموعه‌ای از روایت‌های دشواری‌های مهاجرت نیست، بلکه داستان زنانی است که با وجود موانع متعدد، برای ساختن آینده‌ای بهتر تلاش کرده‌اند، رشد کرده‌اند و به بخشی از اهداف خود دست یافته‌اند.
امیری با اشاره به حضور ۱۲ زن تحصیل‌کرده افغانستانی از کشورهای مختلف در این مجموعه، آن را دریچه‌ای تازه برای شناخت تجربه زنان در جامعه مهاجر دانسته و گفته است که این کتاب می‌تواند برای زنانی که در جست‌وجوی امید و انگیزه برای ادامه مسیر هستند، الهام‌بخش باشد.
در همین حال، فاطمه سجادی، مدیر مدرسه خودگردان مهاجرین و از نویسندگان کتاب نیز نوشته است که زندگی در مهاجرت سرشار از چالش، تلاش و کوشش مداوم است و نویسندگان این مجموعه کوشیده‌اند از دشواری‌ها و دستاوردهای این مسیر بنویسند.
وی تأکید کرده است که زنان مهاجر، با وجود محدودیت‌ها و سختی‌ها، همچنان رؤیا دارند و برای رسیدن به اهداف خود تلاش می‌کنند. به گفته او، این روایت‌ها تلاشی برای ثبت تجربه زنانی است که در یکی از دوره‌های دشوار تاریخ افغانستان، همچنان به حرکت و ساختن آینده امیدوارند.
در همین حال، ام‌البنین میرزایی، از نویسندگان کتاب، با اشاره به چند سال همراهی و گفت‌وگو برای شکل‌گیری این مجموعه، گفته است که تجربه‌های فردی زنان مهاجر از فراز و نشیب‌های زندگی در مهاجرت و دور از وطن، در قالب این اثر با مخاطبان به اشتراک گذاشته شده است.
میرزایی این کتاب را مجموعه‌ای از روایت‌های واقعی و شخصی دانسته که با رویکردی نیمه‌آکادمیک تکمیل شده است. او همچنین ابراز امیدواری کرده است که خوانندگان بتوانند بخشی از تجربه‌های خود را در میان روایت‌های این زنان پیدا کنند.
تأکید بر اهمیت روایت تجربه زنان افغانستانی
سیدنادر احمدی، شاعر و نویسنده افغانستانی، در واکنش به انتشار این کتاب، آن را اثری ارزشمند توصیف کرده و به سه ویژگی اصلی آن اشاره کرده است.
احمدی نخستین ویژگی این مجموعه را زنانه بودن تمام روایت‌ها دانسته و گفته است که کتاب از منظر تجربه زنان در جامعه‌ای به‌شدت مردسالار به مسائل می‌پردازد؛ جامعه‌ای که به باور او، زنان در آن از بسیاری از حقوق و فرصت‌های اجتماعی، فرهنگی، سیاسی، اقتصادی و آموزشی محروم مانده‌اند.
او تحصیلات و تجربه‌های آموزشی و کاری نویسندگان را دومین ویژگی مهم کتاب برشمرده و معتقد است آشنایی آنان با شرایط جامعه سنتی و بسته افغانستان، به روایت‌ها جنبه مستندتر و واقع‌گرایانه‌تری بخشیده است.
این شاعر و نویسنده، تجربه مستقیم مهاجرت، ناامنی، بی‌پناهی و دوری از وطن را سومین ویژگی این اثر دانسته و تأکید کرده است که همین تجربه زیسته، به روایت‌های کتاب عمق انسانی و عاطفی بیشتری بخشیده است.
احمدی همچنین با اشاره به اینکه روایت‌های این مجموعه ابتدا به زبان فارسی نوشته شده‌اند، یادآور شده است که این اثر پس از ترجمه به انگلیسی و افزوده شدن مقدمه‌ها و تحلیل‌های استادان دانشگاه، منتشر شده است.
زینب سجادی، ام‌البنین میرزایی، رعنا امیری، شکردخت جعفری، شریفه حقجو، فاطمه سجادی، حدیث کریمی، فاطمه معصومی، رقیه معصومی، ربابه محمدی، زهرا توکلی و زهرا حلیمی نویسندگان این کتاب هستند.
انتشار «دختران بی‌سرزمین» در شرایطی صورت گرفته است که تجربه مهاجرت و مسائل زنان افغانستانی، از جمله محدودیت‌های آموزشی و اجتماعی، کمتر از دریچه روایت‌های شخصی و تجربه زیسته خود آنان در سطح بین‌المللی بازتاب یافته است. این اثر در شرایطی منتشر شده است که زنان افغانستان بیش از هر زمان دیگری با محدودیت‌های شدید اجتماعی در داخل کشور روبرو هستند.
