امانالله پیمان، نماینده سابق پارلمان افغانستان در دوره جمهوری در گفتوگو با ایراف درباره پیامدهای نبود نمایندگان طالبان در مجمع عمومی، جایگاه این گروه در مناسبات منطقهای، وضعیت حقوق زنان و آموزش دختران، ظرفیت مخالفان طالبان برای ایجاد یک آلترناتیو سیاسی و همچنین روابط اقتصادی کشورهای منطقه با افغانستان سخن گفت.
امانالله پیمان با اشاره به وضعیت نمایندگی این کشور در مجمع عمومی سازمان ملل گفت: نبود حضور رسمی طالبان در نشست امسال، بار دیگر مسئله نمایندگی افغانستان و چگونگی شنیدهشدن دیدگاههای مختلف درباره آینده این کشور را مطرح کرده است و جامعه جهانی باید در کنار تعاملات خود، صدای مردم افغانستان و جریانهای سیاسی مختلف را نیز بشنود.
جایگاه افغانستان در مجمع عمومی و مسئله نمایندگی
پیمان درباره نبود نمایندگان طالبان در مجمع عمومی سازمان ملل گفت: نبود حضور یک ملت در مجامع بینالمللی موضوع مهمی است، اما در مورد افغانستان باید میان «مردم افغانستان» و «حاکمیت فعلی کشور» تفاوت قائل شد.
وی افزود: از نظر من، طالبان نماینده همه مردم افغانستان نیستند. آنها به قدرت رسیدهاند و امروز واقعیت عملی و سیاسی افغانستان را در اختیار دارند، اما این مسئله لزوماً به معنای آن نیست که همه مردم افغانستان آنها را نماینده خود میدانند.
نماینده سابق پارلمان افغانستان ادامه داد: طالبان با عنوان «امارت اسلامی افغانستان» حکومت میکنند و نوع ساختار سیاسی و رویکردشان با بسیاری از دیدگاهها و مطالبات مردم افغانستان فاصله دارد. بنابراین، نبود حضور طالبان در چنین نشستی را میتوان از زاویه دیگری نیز نگاه کرد؛ اینکه فرصت برای شنیدهشدن صداهای دیگر افغانستان فراهم شود.
او تأکید کرد: مردم افغانستان باید بتوانند درباره آینده کشور خود حرف بزنند و جامعه جهانی نباید تنها به یک طرف ماجرا توجه کند.
نقش طالبان در معادلات دیپلماتیک افغانستان
پیمان در پاسخ به این پرسش که بدون حضور طالبان آیا کشورهای دیگر میتوانند درباره آینده افغانستان تصمیم بگیرند، گفت: امروز کشورهای مختلف با طالبان روابط و تعاملات متفاوتی دارند. برخی کشورها با آنها ارتباط سیاسی دارند، برخی تعامل اقتصادی دارند و بعضی نیز در سطحی از مناسبات دیپلماتیک با طالبان پیش رفتهاند.
وی افزود: آمریکا با طالبان تعاملاتی داشته و روسیه نیز بهعنوان یکی از قدرتهای بزرگ جهان، رویکرد متفاوتی نسبت به این گروه اتخاذ کرده است. با این حال، از نظر من طالبان در نهایت باید در چارچوب واقعیتهای جامعه افغانستان و مطالبات مردم این کشور مورد ارزیابی قرار گیرند.
پیمان گفت: مسئله این است که تعامل با یک حکومت یا گروه سیاسی نباید به معنای کنار گذاشتن مردم افغانستان باشد. اگر جامعه جهانی با طالبان گفتوگو میکند، همزمان باید با گروهها، شخصیتها و جریانهای مختلف افغانستان نیز ارتباط داشته باشد.
وی ادامه داد: انتظار ما از جامعه جهانی و کشورهای منطقه این است که در موضوع افغانستان، مردم این کشور را فراموش نکنند و برای شنیدن دیدگاههای مختلف، بهویژه افغانهایی که خارج از کشور حضور دارند، فرصت بیشتری ایجاد کنند.
نتیجه ۵ سال تعامل با طالبان
پیمان درباره ارزیابی خود از تعامل کشورهای جهان با طالبان طی سالهای گذشته گفت: در پنج سال گذشته شاهد تعاملات مختلفی با طالبان بودهایم، اما سؤال این است که حاصل این تعاملات برای مردم افغانستان چه بوده است.
وی افزود: از نظر من، نتیجه آن در بخشهایی با افزایش فقر، مشکلات آموزشی، محدودیتهای اجتماعی و فشار بر زنان و مردان افغانستان همراه بوده است. آینده یک نسل تحت تأثیر این شرایط قرار گرفته و دخترانی که باید دانشگاه را به پایان میرساندند یا تحصیلات خود را ادامه میدادند، از ادامه آموزش محروم شدهاند.
نماینده سابق پارلمان افغانستان گفت: مسئله فقط امروز نیست؛ وقتی یک دختر چند سال از مدرسه و دانشگاه دور بماند، آثار آن در آینده علمی، فرهنگی و اقتصادی افغانستان دیده خواهد شد.
پیمان تأکید کرد: جامعه انسانی در برابر یکدیگر مسئولیت دارد و دنیا نمیتواند نسبت به شرایط مردم افغانستان بیتفاوت باشد.
حقوق زنان و آموزش دختران؛ آیا فشار بینالمللی نتیجه میدهد؟
پیمان درباره اینکه آیا طرح موضوع حقوق زنان، آموزش دختران و حقوق بشر در حاشیه مجمع عمومی میتواند بر سیاستهای طالبان تأثیر بگذارد، گفت: طالبان بر اساس تفکرات و برداشت خودشان عمل میکنند و به نظر من، تاکنون فشارها و تعاملات بینالمللی نتوانسته تغییر جدی در سیاستهای آنها ایجاد کند.
وی افزود: طالبان شرایط منطقه و جهان را آنگونه که جامعه جهانی انتظار دارد در نظر نمیگیرند و به همین دلیل، صرفاً گفتوگو و تعامل بدون ایجاد سازوکارهای مؤثر، نمیتواند کافی باشد.
پیمان گفت: دختران افغانستان در سالهای گذشته از تحصیل محروم شدهاند و بسیاری از آنها در شرایطی قرار گرفتهاند که امکان ادامه تحصیل و ساختن آینده علمی خود را ندارند. این مسئله تنها مسئله زنان نیست؛ مسئله آینده علمی و فرهنگی کل افغانستان است.
او ادامه داد: اگر جامعه جهانی امروز در برابر وضعیت مردم افغانستان سکوت کند، ممکن است پیامدهای این بحران در آینده تنها محدود به افغانستان نباشد و کشورهای منطقه و حتی سایر کشورها نیز تحت تأثیر قرار بگیرند.
نقش مخالفان طالبان و امکان شکلگیری آلترناتیو سیاسی
نماینده سابق پارلمان افغانستان درباره اینکه آیا مخالفان طالبان میتوانند از فضای حاشیه مجمع عمومی برای مطرح کردن یک آلترناتیو سیاسی استفاده کنند، گفت: مخالفان طالبان در سالهای گذشته نشستهایی در تهران، اسلامآباد و برخی کشورهای دیگر داشتهاند و تلاش کردهاند درباره آینده افغانستان گفتوگو کنند.
وی افزود: ما بارها گفتهایم که نباید تمام ظرفیت سیاسی و فکری افغانستان صرف بحث درباره طالبان شود. نیروهای سیاسی و مخالفان طالبان آمادگی دارند درباره آینده کشور کار کنند، اما جامعه جهانی تاکنون فرصت کافی در اختیار این جریانها قرار نداده است.
پیمان ادامه داد: اگر قرار باشد درباره آینده افغانستان تصمیم گرفته شود، باید از ظرفیت نیروهای سیاسی، اجتماعی و فکری مختلف افغانستان استفاده شود. مخالفان طالبان در خارج از افغانستان نیز بخشی از این ظرفیت هستند.
وی گفت: مسئولیت ما این است که درباره آینده افغانستان فکر کنیم و مسئولیت جامعه جهانی نیز این است که حداقل درباره حقوق بشر، حقوق زنان و آینده مردم افغانستان، وظیفه خود را انجام دهد.
پیمان اضافه کرد: حتی اگر کشورهای مختلف با طالبان تعامل دارند، این تعامل نباید باعث شود سایر جریانهای سیاسی افغانستان از معادلات کنار گذاشته شوند.
امنیت افغانستان و نگرانی منطقه
پیمان در بخش دیگری از این گفتوگو با اشاره به پیامدهای امنیتی تحولات افغانستان برای کشورهای منطقه گفت: افغانستان در یک جغرافیای محدود و در کنار کشورهای مختلف قرار دارد و هر تحولی در این کشور میتواند بر همسایگان آن تأثیر بگذارد.
وی افزود: امروز میبینیم که برخی کشورهای منطقه با تهدیدها و مشکلات امنیتی مرتبط با افغانستان مواجه هستند. پاکستان یکی از نمونههای مهم این مسئله است و تحولات امنیتی افغانستان بر روابط دو کشور نیز اثر گذاشته است.
پیمان تأکید کرد: اگر قرار باشد مسئله افغانستان صرفاً از زاویه سیاسی یا اقتصادی دیده شود، بخش مهمی از واقعیت این کشور نادیده گرفته خواهد شد؛ زیرا امنیت، اقتصاد، آموزش، حقوق بشر و وضعیت اجتماعی افغانستان به یکدیگر مرتبط هستند.
روابط اقتصادی طالبان با چین، روسیه و کشورهای منطقه
پیمان درباره تلاش طالبان برای توسعه روابط اقتصادی با کشورهایی مانند چین، روسیه و ایران گفت: کشورهای منطقه و جهان نباید در روابط خود با افغانستان تنها به مسائل اقتصادی توجه کنند و ارزشهای انسانی، فرهنگی و تاریخی را نادیده بگیرند.
وی افزود: اگر منافع اقتصادی باعث شود مسائل انسانی و اجتماعی کنار گذاشته شود، این موضوع قابل انتقاد است. روابط اقتصادی با افغانستان میتواند به مردم این کشور کمک کند، اما باید مشخص باشد که این همکاریها چه اثری بر زندگی مردم دارد.
پیمان درباره چین نیز گفت: در گذشته، زمانی که طالبان با مخالفان خود درگیر بودند، کشورهای مختلف نگرانیهای امنیتی خود را مطرح میکردند؛ اما امروز شاهد گسترش همکاریهای اقتصادی و فعالیتهای معدنی چین در افغانستان هستیم.
وی ادامه داد: اگر قرار است سرمایهگذاری و فعالیت اقتصادی در افغانستان صورت گیرد، باید به این سؤال نیز پاسخ داده شود که سهم مردم افغانستان از این روند چیست و آیا این فعالیتها میتواند به کاهش فقر و بهبود شرایط زندگی مردم کمک کند یا خیر.
روابط ایران و افغانستان و حادثه مزارشریف
پیمان با اشاره به روابط ایران و افغانستان گفت: مردم و مسئولان کشورهای منطقه نباید حوادث تاریخی را فراموش کنند.
وی با اشاره به کشتهشدن دیپلماتهای ایرانی در مزارشریف در سال ۱۳۷۷ افزود: این حادثه بخشی از حافظه تاریخی روابط ایران و افغانستان است و نمیتوان آن را نادیده گرفت.
پیمان ادامه داد: روابط میان دو کشور باید بر اساس منافع مشترک، تاریخ، فرهنگ و شرایط مردم دو طرف شکل بگیرد و در کنار مسائل اقتصادی، این مؤلفهها نیز مورد توجه قرار گیرد.
وضعیت شیعیان و مراکز فرهنگی افغانستان
نماینده سابق پارلمان افغانستان در ادامه به وضعیت شیعیان این کشور اشاره کرد و گفت: در افغانستان، نهادها و مراکز فرهنگی و اجتماعی مرتبط با شیعیان با محدودیتهایی مواجه شدهاند و این مسئله نیز باید مورد توجه قرار گیرد.
وی افزود: انتظار ما از کشورهای منطقه، بهویژه کشورهایی که با افغانستان روابط تاریخی، فرهنگی و اجتماعی دارند، این است که نسبت به این مسائل حساس باشند و تنها از زاویه روابط اقتصادی به افغانستان نگاه نکنند.
پیمان گفت: فرهنگ و تمدن مشترک میان مردم منطقه موضوعی نیست که بتوان آن را بهسادگی کنار گذاشت. روابط با افغانستان باید در کنار منافع اقتصادی، ابعاد انسانی، فرهنگی و اجتماعی نیز داشته باشد.
فقر، مواد مخدر و چالشهای اقتصادی افغانستان
پیمان با اشاره به مشکلات اقتصادی افغانستان گفت: مردم افغانستان همچنان با فقر و مشکلات معیشتی مواجه هستند و در چنین شرایطی، یکی از مهمترین اولویتها باید کمک به بهبود وضعیت اقتصادی و آموزشی مردم باشد.
وی افزود: اگر کشورهای منطقه و جهان میخواهند به افغانستان کمک کنند، بهتر است کمکها در حوزههایی مانند آموزش، اقتصاد، اشتغال و بهبود زندگی مردم متمرکز شود.
او با اشاره به نگرانیها درباره قاچاق مواد مخدر و فعالیتهای غیرقانونی گفت: افغانستان نباید تنها با بحرانهای امنیتی و اقتصادی شناخته شود. باید به ریشههای فقر و مشکلات اجتماعی نیز توجه شود.
ضرورت بازنگری در رویکرد جامعه جهانی
پیمان در جمعبندی سخنان خود گفت: انتظار ما این است که کشورهای منطقه و جامعه جهانی واقعیتهای افغانستان را بهتر درک کنند و در کنار تعاملات خود، با جریانها و نیروهایی که به دنبال تغییر شرایط هستند نیز گفتوگو داشته باشند.
وی افزود: به باور من، مسئله افغانستان با یک تصمیم یا یک نشست حل نمیشود. نیاز به یک روند سیاسی، اجتماعی و بینالمللی وجود دارد که در آن مردم افغانستان نقش داشته باشند.
پیمان تأکید کرد: اگر جامعه جهانی میخواهد درباره آینده افغانستان نقش داشته باشد، باید صدای مردم افغانستان را بشنود و صرفاً به تعامل با ساختار حاکم محدود نشود.
وی در پایان گفت: ما معتقدیم وضعیت فعلی افغانستان پایدار و همیشگی نیست و در نهایت تغییراتی در این کشور اتفاق خواهد افتاد. مهم این است که مردم افغانستان برای آینده کشورشان آماده باشند و جامعه جهانی نیز مسئولیت خود را در قبال این مردم انجام دهد.
افغانستان در پنجمین سال پس از بازگشت طالبان به قدرت، همچنان با مسئله تعیین جایگاه نمایندگی خود در سازمان ملل مواجه است و در نشست امسال مجمع عمومی نیز کرسی و نمایندگی افغانستان همچنان در وضعیت حلنشده قرار دارد. همزمان، نشستها و دیدارهای جانبی درباره آینده سیاسی افغانستان، وضعیت حقوق بشری و انسانی این کشور و نحوه تعامل جامعه جهانی با حکومت طالبان برگزار شده است.
در کنار مسئله سیاسی، روابط طالبان با کشورهای منطقه نیز طی سالهای اخیر توسعه یافته و موضوعاتی مانند تجارت، سرمایهگذاری، منابع معدنی، امنیت مرزی و مبارزه با گروههای مسلح در دستور کار کشورهای همسایه و قدرتهای منطقهای قرار داشته است. در همین حال، ادامه محدودیتهای آموزشی و اجتماعی علیه زنان و دختران و نگرانیهای امنیتی منطقه همچنان از محورهای اصلی بحث درباره آینده افغانستان است.
