به گزارش ایراف، ساختمان تجاری پامیر در بخش نخست جاده میوند، در مرکز شهر کابل قرار دارد؛ منطقهای که از گذشته یکی از محورهای مهم رفتوآمد و فعالیتهای تجاری پایتخت بوده است. موقعیت این ساختمان در قلب کابل و ارتفاع چشمگیر آن، پامیر را به یکی از نشانههای شناختهشده سیمای شهری پایتخت تبدیل کرد.
ساختمان پامیر در قلب کابل
پامیر در یکی از نقاط مرکزی کابل ساخته شد؛ جایی که رفتوآمد شهروندان، فعالیتهای تجاری و مراکز عمومی در آن جریان داشت. همین موقعیت باعث شد این مجموعه خیلی زود از یک محل نمایش فیلم فراتر برود و به یک نشانی شهری تبدیل شود.
نام «پامیر» نیز در روایت مربوط به این ساختمان، با مفهوم ارتفاع و قامت بلند آن پیوند خورده است. رشتهکوه پامیر که بخشی از آن در منطقه واخان بدخشان افغانستان قرار دارد، از مهمترین مناطق کوهستانی آسیای مرکزی است. در دورهای که ساختمان پامیر در کابل ساخته شد، ارتفاع آن در مقایسه با بسیاری از ساختمانهای پیرامون، جلوهای متفاوت به سیمای شهر میداد.
از این منظر، نام پامیر میتوانست برای ساختمانی با چنین قامت بلندی معنایی نمادین داشته باشد؛ نامی که با کوهستان، بلندی و شکوه تداعی میشد و بعدها با سالن سینمای این مجموعه چنان گره خورد که «سینمای پامیر» به یکی از نشانیهای فرهنگی کابل تبدیل شد.
از سینمای قدیمی تا ساختمان ۱۴ طبقه
تاریخ پامیر به پیش از ساخت ساختمان مرتفع کنونی بازمیگردد. در دهههای ۳۰ و چهل شمسی، سینما، پارک و دیگر فضاهای فرهنگی و شهری در کابل در حال گسترش بودند و سینما بهعنوان یکی از مظاهر زندگی شهری و فرهنگ عمومی، جایگاه بیشتری در پایتخت پیدا میکرد.
مرحله مهم دیگری در تاریخ پامیر در دهه ۱۳۵۰ خورشیدی رقم خورد؛ زمانی که ساختمان ۱۴ طبقه این مجموعه در دوره جمهوری محمد داوودخان و در جریان توسعه و نوسازی کابل ساخته شد.
این ساختمان تنها برای فعالیت سینمایی طراحی نشده بود و بخشهایی از آن کاربری تجاری و اداری داشت. پیشبینی فضاهایی برای فعالیتهای خدماتی و تجاری، پامیر را به نمونهای از ساختمانهای چندمنظوره شهری تبدیل کرده بود؛ مجموعهای که در آن سینما، تجارت و فعالیتهای عمومی در کنار یکدیگر قرار گرفته بودند.
ساخت چنین بنایی در دورهای که کابل در حال تغییر چهره بود، اهمیت نمادین آن را بیشتر کرد. خیابانهای توسعهیافته، ساختمانهای جدید و گسترش مراکز فرهنگی و تجاری، سیمای متفاوتی به پایتخت میدادند و پامیر نیز در میان این تحولات به یکی از نشانههای برجسته شهر تبدیل شد.
وقتی سینما بخشی از زندگی کابل بود
در دهههای پیش از جنگهای داخلی، سینما بخش مهمی از زندگی فرهنگی مردم کابل بود. شهروندان برای تماشای فیلمهای افغانستانی، هندی و برخی تولیدات خارجی به سالنهای سینما میرفتند و این مکانها به بخشی از اوقات فراغت خانوادهها، جوانان و دانشجویان تبدیل شده بودند.
سینما در آن دوره تنها کارکرد نمایش فیلم نداشت، پرده سینما، مخاطبان را با داستانها، زبانها، فرهنگها و سبکهای زندگی متفاوت آشنا میکرد و به یکی از مسیرهای ارتباط فرهنگی مردم کابل با جهان بیرون تبدیل شده بود.
فیلمهای هندی از ابتدا مخاطبان گستردهای در افغانستان داشتند و در کنار آنها، فیلمهای افغانستانی و تولیدات کشورهای دیگر نیز نمایش داده میشد. به همین دلیل، پامیر برای بسیاری از شهروندان، بخشی از تجربه زندگی شهری در کابل محسوب میشد، چنانکه بسیاری از مردم، از نقاط دیگر برای بازدید از ساختمان و دیدن فیلم به کابل و سینمای پامیر میآمدند.
پامیر؛ فراتر از یک سالن سینما
از سوی دیگر، حضور روزانه تماشاگران و مراجعهکنندگان، به رونق فعالیتهای تجاری اطراف ساختمان کمک میکرد و رستورانها، مغازهها و واحدهای خدماتی از رفتوآمد مردم بهره میبردند.
همچنین، سینما برای نسلهای مختلف خاطرات مشترکی ایجاد کرد؛ خاطراتی از خرید بلیت، انتظار مقابل گیشه، نشستن در سالن تاریک و گفتوگو درباره فیلم پس از پایان نمایش.
به همین دلیل، نام پامیر بهتدریج از یک ساختمان و سالن سینما فراتر رفت و بخشی از حافظه تاریخی شهر کابل شد.
جنگهای داخلی؛ آغاز سقوط پامیر
جنگهای داخلی دهه ۱۳۷۰ نقطه عطفی در تاریخ سینمای پامیر بود. کابل در این دوره با ویرانی گسترده روبهرو شد و بسیاری از مراکز فرهنگی و ساختمانهای شهری آسیب دیدند.
سینمای پامیر نیز از پیامدهای جنگ در امان نماند و فعالیت آن متوقف شد. با این حال، ساختمان پامیر در میان ویرانیهای کابل همچنان پابرجا ماند و به یکی از بناهایی تبدیل شد که تصویر متفاوتی از پایتخت جنگزده را به نمایش میگذاشت.
پنج سال سکوت
با روی کار آمدن طالبان در سال ۱۳۷۵، فعالیت سینماها و نمایش فیلم در افغانستان متوقف شد. در نتیجه، سینماهای کابل نیز تعطیل شدند و یکی از مهمترین فضاهای عمومی فرهنگی شهر از زندگی روزمره مردم کنار رفت. سینمای پامیر نیز در این دوره خاموش ماند.
بازگشت پامیر پس از ۲۰۰۱
پس از تحولات سال ۲۰۰۱، فعالیتهای فرهنگی در کابل بهتدریج از سر گرفته شد. سینمای پامیر نیز در سال ۲۰۰۲ دوباره به روی مردم گشوده شد، اما دیگر آن هیاهوی سابق را نداشت، چرا که سینما در تمام دنیا فرق کرده بود و ساختمان پامیر توانایی رقابت با سالنهای مجهز و به روز را نداشت.
بازگشت سینما بخشی از بازگشت تدریجی زندگی عمومی به کابل پس از سالها جنگ و محدودیت بود. فیلمهای هندی، پاکستانی، فارسی و پشتو بار دیگر روی پرده رفتند و مردم دوباره امکان یافتند ساعاتی را در فضای سینما سپری کنند.
تصاویر ثبتشده در سالهای ۲۰۱۰ و ۲۰۱۱ نیز صف تماشاگران مقابل سینمای پامیر را نشان میدهد؛ تصاویری که از ادامه فعالیت این سینما در آن دوره حکایت دارد.
با این حال، بازگشایی پامیر به معنای بازگشت به دوران طلایی گذشته نبود. ادامه ناامنی، مشکلات اقتصادی، کمبود مخاطب و … فعالیت سینماهای کابل را با دشواری مواجه کرده بود.
حمله ۲۰۱۰؛ زخمی دیگر بر پیکر پامیر
در ۱۸ ژانویه ۲۰۱۰، ساختمان سینمای پامیر هدف حمله یک مهاجم انتحاری قرار گرفت و بشدت آسیب دید.
این حمله یکی دیگر از حوادثی بود که تاریخ پامیر را با تحولات پرحادثه کابل پیوند زد؛ ساختمانی که جنگهای داخلی را پشت سر گذاشته بود و در دوره پس از ۲۰۰۱ نیز همچنان در معرض ناامنی قرار داشت.
با وجود این، سینمای پامیر برای مدتی به فعالیت خود ادامه داد و همچنان یکی از نشانیهای شناختهشده فرهنگی کابل باقی ماند.
خاموشی تدریجی در سالهای پایانی جمهوری
در سالهای پایانی جمهوری افغانستان، مشکلات سینمای پامیر بیشتر شد. فرسودگی ساختمان و تجهیزات، کمبود سرمایهگذاری، دشواریهای اقتصادی و تغییر شرایط فرهنگی، ادامه فعالیت سالن را دشوار کرده بود.
در سالهای ۲۰۲۰ و ۲۰۲۱ نیز گزارشهایی درباره غیرفعال بودن سالن و استفاده از بخشهایی از ساختمان برای کاربریهای دیگر منتشر شد. بنابراین، پیش از تحولات سیاسی سال ۱۴۰۰ نیز چراغ سینمای پامیر دیگر مانند گذشته روشن نبود. در این دوره سینمای پامیر فقط یک آدرس بود در قلب کابل، سالنی با چراغهای خاموش که در اطراف آن مردم در رفت و آمد بودند و خبری از نمایش فیلم و جنب و جوش فرهنگی نبود.
پس از ۱۴۰۰؛ ساختمان پابرجا، سینما خاموش
بازگشت طالبان به قدرت در سال ۱۴۰۰، فصل دیگری در تاریخ سینمای پامیر رقم زد. فعالیت سالن سینما به طور کامل متوقف شد و این مکان بار دیگر از چرخه فرهنگی کابل خارج شد.
از آن زمان به بعد، سینمای پامیر مثل بیمار مرگ مغزی، علائم حیاتی ندارد، ساختمان همچنان پابرجاست و بخشهایی از آن با کاربریهای تجاری مورد استفاده قرار میگیرد، اما کارکرد سینمایی و فرهنگی آن از میان رفته است.
پامیر امروز؛ بخشی از حافظه شهری کابل
امروز وقتی از جاده میوند عبور کنید، ساختمان پامیر همچنان ایستاده و پابرجا دیده میشود؛ بنایی کهنسال که یادآور خاطرات چندین نسل از مردم کابل است.
سینمای پامیر، در واقع بخشی از تاریخ معاصر کابل است؛ ساختمانی که در دوره توسعه شهری پایتخت قد کشید، سالن سینمای آن به یکی از کانونهای فرهنگی شهر تبدیل شد، جنگ ویرانگر را پشت سر گذاشت، خاموش شد، پس از ۲۰۰۱ دوباره روشن شد و سرانجام در پی مجموعهای از تحولات سیاسی، اجتماعی و اقتصادی بار دیگر در سکوت فرو رفت.
ساختمان پامیر هنوز بخشی از سیمای کابل است؛ هنوز هم به آن سینما میگویند اما سینمایی که هیچ فیلمی نمایش نمیدهد.
