به گزارش ایراف، ساعت ۸:۴۶ و ۴۰ ثانیه، پرواز شماره ۱۱ شرکت هواپیمایی امریکن ایرلاینز که از بوستون به لسآنجلس میرفت، پس از ربایش به سمت نیویورک تغییر مسیر داد و به بخش بالایی برج شمالی مرکز تجارت جهانی در منهتن کوبیده شد. این هواپیما طبقات ۹۳ تا ۹۹ را درگیر کرد و صدها نفر در اثر برخورد اولیه جان باختند. شدت برخورد و آتشسوزی ناشی از سوخت هواپیما باعث شد هر سه راهپله در بخش بالایی برج از طبقه ۹۲ به بالا غیرقابل عبور شود و شمار زیادی از افراد در طبقات بالاتر گرفتار شوند.
در دقایق نخست حادثه، نیروهای آتشنشانی، پلیس و امداد نیویورک به سرعت در محل حاضر شدند و عملیات تخلیه برجها آغاز شد. گفته میشود بیش از هزار نیروی امدادی در محل مستقر شده بودند و در نخستین لحظات، هنوز ابعاد واقعی حادثه برای بسیاری از نیروهای حاضر روشن نبود و عملیات در ابتدا در قالب یک حادثه هوایی و آتشسوزی گسترده دنبال میشد. کمیسیون ۱۱ سپتامبر میگوید در فاصله ۸:۴۶ تا ۹:۰۳، بیش از هزار نیروی امدادی در محل مستقر شده بودند و عملیات تخلیه آغاز شده بود.
حمله دوم مقابل دوربینهای پخش زنده
تنها ۱۷ دقیقه پس از برخورد نخست، ساعت ۹:۰۳ و ۱۱ ثانیه، در حالی که تصاویر عملیات نجات و آتشسوزی توسط رسانههای آمریکا به صورت زنده پخش میشد، پرواز شماره ۱۷۵ شرکت یونایتد ایرلاینز که از بوستون عازم لسآنجلس بود، پس از ربوده شدن به برج جنوبی اصابت کرد و دود و آتش از طبقات بالایی این ساختمان شعله کشید.
تا آن لحظه، بسیاری از مقامها و نهادهای مسئول هنوز در حال جمعآوری اطلاعات درباره حادثه نخست بودند، اما پس از حمله دوم مشخص شد که ایالات متحده با یک حمله بزرگ تروریستی مواجه است. کمیسیون ۱۱ سپتامبر نیز در روایت رسمی خود، برخورد دو هواپیما با برجهای دوقلو را نقطهای تعیینکننده در تبدیل حادثه به یک بحران ملی توصیف میکند.
پس از برخورد دوم، وضعیت دو برج به سرعت وخیمتر شد. آتشسوزی گسترده، دود غلیظ و آسیبهای واردشده به سازه، عملیات امداد و تخلیه را دشوار کرد. در برج جنوبی، برخی افراد توانستند از راهپلهها پایین بیایند، اما شمار زیادی از افراد به دلیل آتش، دود و شرایط دشوار در طبقات بالاتر گرفتار ماندند و جان دادند. حدود ۵۶ دقیقه پس از برخورد هواپیمای دوم، ساعت ۹:۵۹، برج جنوبی فروریخت؛ فروپاشی ساختمان ابر عظیمی از گردوغبار و آوار ایجاد کرد و عملیات امداد را به یک بحران تمام عیار تبدیل کرد.
۲۹ دقیقه بعد، ساعت ۱۰:۲۸، برج شمالی نیز فرو ریخت و بدین ترتیب در فاصله کمتر از یک ساعت و نیم، هر دو برج دوقلو از میان رفتند. بر اساس گزارش رسمی کمیسیون ۱۱ سپتامبر، بیش از ۲۶۰۰ نفر در این دو برج جان باختند.
هواپیمای سوم؛ حمله به پنتاگون، قلب نظامی آمریکا
هواپیمای سوم، پرواز شماره ۷۷ امریکن ایرلاینز که ساعت ۸:۲۰ از فرودگاه دالس واشنگتن به مقصد لسآنجلس در حرکت بود، در ساعت ۸:۵۱ ربوده شد و سپس تغییر مسیر داد و در نهایت ساعت ۹:۳۷ و ۴۶ ثانیه با سرعت زیاد به بخش غربی ساختمان پنتاگون، مقر وزارت دفاع آمریکا در ویرجینیا، برخورد کرد. تمام ۶۴ سرنشین هواپیما و ۱۲۵ نفر در ساختمان پنتاگون کشته شدند.
هواپیمای چهارم؛ مقاومتی که هدف را تغییر داد
از سوی دیگر، پرواز شماره ۹۳ یونایتد ایرلاینز ساعت ۸:۴۲ از نیوجرسی به مقصد سانفرانسیسکو برخاست و ساعت ۹:۲۸ ربوده شد و تغییر مسیر داد. اما مسافران پس از اطلاع از حملات نیویورک و آگاهی از اینکه هواپیماربایان کنترل هواپیما را در اختیار گرفتهاند، تصمیم به مقاومت گرفتند.
بر اساس گزارش کمیسیون ۱۱ سپتامبر، مسافران و خدمه در ساعت ۹:۵۷ تلاش خود برای بازپسگیری کنترل هواپیما را آغاز کردند. درگیری آنها با هواپیماربایان باعث شد هواپیما هرگز به هدف خود نرسد و در ساعت ۱۰:۰۳ و ۱۱ ثانیه در منطقهای در ایالت پنسیلوانیا سقوط کند، با وجود مقاومت و تلاش مسافران، هیچیک از سرنشینان زنده نماندند.
گزارش کمیسیون ۱۱ سپتامبر؛ ۲۹۷۳ تن کشته شدند
بر اساس گزارش رسمی کمیسیون، در حملات ۱۱ سپتامبر در مجموع ۲۹۷۳ نفر، بدون احتساب ۱۹ تروریست هواپیماربا، جان باختند. بیش از ۲۶۰۰ نفر از قربانیان در مجموعه مرکز تجارت جهانی، ۱۲۵ نفر در ساختمان پنتاگون و ۲۵۶ نفر در چهار هواپیمای ربودهشده بودند. در میان قربانیان مرکز تجارت جهانی، ۳۴۳ آتشنشان، ۳۷ مأمور پلیس اداره بندر و ۲۳ مأمور پلیس نیویورک نیز حضور داشتند.
تعداد کشتهشدگان، خسارات گسترده مالی و همچنین ضعف ساختاری در پیشگیری و مدیریت بحران، این حملات را به مرگبارترین عملیات تروریستی تاریخ آمریکا تبدیل کرد که پیامدهای آن سیاست خارجی، امنیت داخلی، ساختارهای اطلاعاتی و رویکرد نظامی آمریکا در داخل و خارج از کشور را برای سالهای بعد به طور کلی دگرگون کرد.
از مدرسه فلوریدا تا اتاق عملیات؛ جورج بوش ۱۱ سپتامبر کجا بود؟
صبح ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱، جورج دبلیو بوش، رئیسجمهور وقت ایالات متحده، در مدرسه ابتدایی «اِما ای. بوکر» در فلوریدا حضور داشت. پس از برخورد نخستین هواپیما با برج شمالی، هنوز مشخص نبود که هواپیما ربوده شده و حمله بزرگتری در راه است، اما پس از برخورد هواپیمای دوم، روشن شد که ایالات متحده با حملهای هماهنگشده مواجه است.
بوش در همان مدرسه برای نخستینبار بهصورت علنی گفت که به آمریکا حمله شده است. او ابتدا با هواپیمای ریاستجمهوری به پایگاه نظامی در لوئیزیانا و سپس تحت تدابیر شدید امنیتی به پایگاه اوفِت در نبراسکا منتقل شد.
چرا انگشت اتهام به سمت افغانستان نشانه رفت؟
بنلادن و القاعده پیش از حملات ۱۱ سپتامبر نیز تهدیدهایی شناختهشده برای آمریکا بودند. القاعده پیشتر بهدلیل بمبگذاری در سفارتخانههای آمریکا در کنیا و تانزانیا و حمله به ناو «یواساس کول» در سال ۲۰۰۰ مورد اتهام قرار گرفته بود. تحقیقات نهادهای آمریکایی به این نتیجه رسید که بنلادن و رهبران القاعده در شکلگیری و اجرای عملیات ۱۱ سپتامبر نقشی محوری داشتند.
موضوعی که پس از حملات به یکی از محورهای اصلی فشار ایالات متحده بر حکومت طالبان تبدیل شد این بود که طالبان به بن لادن و القاعده پناه و امکان ایجاد پایگاه داده بود. در روایت رسمی آمریکا، مسئولیت طراحی و اجرای حملات متوجه القاعده بود، اما میزبانی طالبان از بنلادن و فراهم کردن محیط فعالیت برای القاعده، افغانستان را به هدف اصلی عملیات نظامی آمریکا تبدیل کرد.
تصمیم بوش برای حمله به افغانستان
دولت بوش از طالبان خواست اسامه بنلادن و رهبران القاعده را تحویل دهند و زیرساختهای این شبکه در افغانستان را جمع کنند. درخواستی که طالبان آن را نپذیرفت و در نهایت به حمله نظامی آمریکا و سقوط طالبان انجامید.
کمتر از یک ماه پس از حملات، ایالات متحده و بریتانیا عملیات نظامی علیه مواضع القاعده و طالبان در افغانستان را آغاز کردند. بدینترتیب، حملات ۱۱ سپتامبر در کمتر از چهار هفته، از یک حمله تروریستی در خاک ایالات متحده به آغاز جنگی در افغانستان انجامید؛ جنگی که هدف اعلامشده آن سرنگونی طالبان و نابودی زیرساختهای القاعده بود.
آغاز جنگی که دو دهه طول کشید
با حملات آمریکا و متحدانش، حکومت طالبان سقوط کرد و نیروهای آمریکایی با هدف مقابله با القاعده و حمایت از دولت جدید افغانستان در این کشور مستقر شدند. آنچه در ابتدا بهعنوان عملیاتی برای نابودی شبکه القاعده و مجازات عاملان حملات ۱۱ سپتامبر آغاز شده بود، به جنگی طولانیمدت تبدیل شد که نزدیک به دو دهه ادامه یافت.
طالبان پس از سقوط حکومت خود از قدرت کنار رفتند تا حکومت جدید افغانستان با حمایت آمریکا و متحدانش شکل بگیرد، اما جنگ پایان نیافت. این گروه در سالهای بعد به یک نیروی شورشی تبدیل شد و در مناطق مختلف افغانستان با نیروهای دولتی و نظامیان خارجی درگیر شد.
مأموریت نظامی آمریکا نیز بهمرور از مبارزه مستقیم با القاعده به آموزش و پشتیبانی از نیروهای امنیتی افغانستان و مقابله با شورش طالبان و دیگر گروههای تروریستی گسترش یافت. طی دو دهه حضور نظامی آمریکا، میلیاردها دلار از کمکهای جهانی صرف بازسازی افغانستان و حمایت از دولت شد، اما مشکلات ساختاری، فساد گسترده، ضعف نهادهای دولتی و وابستگی شدید نیروهای امنیتی به حمایت خارجی، جمهوری افغانستان را آسیبپذیر کرد. با خروج نیروهای آمریکایی، ساختار امنیتی و سیاسی کشور در مدت کوتاهی فروپاشید.
پایان جنگ و بازگشت طالبان
در فوریه ۲۰۲۰، ایالات متحده و طالبان توافقنامهای را در دوحه امضا کردند که زمینه خروج نیروهای آمریکایی و متحدانشان از افغانستان را فراهم کرد. دولت جو بایدن در آوریل ۲۰۲۱ اعلام کرد که نیروهای آمریکایی تا ۱۱ سپتامبر همان سال از افغانستان خارج خواهند شد، اما با پیشروی سریع طالبان و فروپاشی نیروهای امنیتی و دولت افغانستان، روند خروج شتاب گرفت.
طالبان در ۱۵ اوت ۲۰۲۱ وارد کابل شدند و دولت افغانستان سقوط کرد. سرانجام، آخرین نیروهای آمریکایی در ساعات پایانی ۳۰ اوت افغانستان را ترک کردند و واشنگتن پایان ۲۰ سال حضور نظامی خود در این کشور را اعلام کرد.
بدینترتیب، جنگی که پس از حملات ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ آغاز شده بود، پس از دو دهه با خروج آمریکا و بازگشت طالبان به قدرت پایان یافت؛ پایانی که یکی از مهمترین تناقضهای تاریخی جنگ افغانستان را به نمایش گذاشت: طالبان، که در سال ۲۰۰۱ از کابل رانده شده بودند، بیست سال بعد بار دیگر بر پایتخت افغانستان مسلط شدند.
۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ برای آمریکا آغاز جنگی بود که قرار بود القاعده را نابود کند و افغانستان را از پناهگاه امن برای گروههای تروریستی خارج سازد؛ اما دو دهه بعد، در حالی که نیروهای آمریکایی افغانستان را ترک میکردند، طالبان ــ همان گروهی که در نخستین ماههای جنگ از قدرت کنار زده شده بود ــ بار دیگر کابل را در اختیار گرفت.
