به گزارش ایراف، همزمان با ۱۸ سنبله/شهریور، کاربران افغانستانی شبکههای اجتماعی با انتشار پیامهایی یاد و خاطره هزاران شهید افغانستان را گرامی داشته و از آنان بهعنوان نمادهای ایثار، شجاعت و فداکاری یاد کردهاند. چه شهدایی که در راه مبارزه با قدرتهای متجاوز و در عرصه نبرد به شهادت رسیدند، چه شهدایی که در مدرسه و میدان و مسجد قربانی حملات تروریستی شدند، همگی بخشی از تاریخ پررنج افغانستان را تشکیل میدهند.
از میدانهای جنگ تا قربانیان حملات تروریستی
در طول چند دهه گذشته، هزاران تن از مردم افغانستان در ولایتهای مختلف، در برابر اشغال خارجی، جنگ، ترور و انتحاری جان باختهاند. از مبارزانی که در برابر اشغال شوروی و دیگر نیروهای خارجی جنگیدند تا کسانی که در برابر گروههای مسلح و تروریستان ایستادند، همگی شهیدان وطن هستند و فارغ از قوم و مذهب و گروه شایسته احترام و تقدیرند.
در کنار آنان، شمار زیادی از شهروندان عادی افغانستان نیز قربانی جنگ شدند؛ افرادی که نه در میدان نبرد، بلکه در مساجد، مدارس، بازارها، بیمارستانها، مراسمهای مذهبی و اجتماعات عمومی هدف حملات انتحاری و انفجارها قرار گرفتند. از قربانیان حملات تروریستی در دهمزنگ کابل تا دانشآموزان مکتب سیدالشهدا و مرکز آموزشی کوثر، نام شمار زیادی از غیرنظامیان در حافظه جمعی مردم افغانستان با جنگ و خشونت گره خورده است.
در سالهای جنگ، حملات هوایی نیروهای خارجی نیز به کشتهشدن غیرنظامیان در بخشهایی از افغانستان انجامید و خانوادههای بسیاری عزیزان خود را از دست دادند. به این ترتیب، مفهوم شهید در حافظه عمومی افغانستان تنها به کسانی که در میدانهای نبرد جان باختند محدود نمانده و قربانیان غیرنظامی جنگ و حملات تروریستی را نیز دربر گرفته است.
کمتر خانوادهای در افغانستان را میتوان یافت که بهنحوی با شهید و شهادت ارتباط نداشته باشد. از قربانیان جنگهای داخلی گرفته تا هزاران نفری که در حملات انتحاری، انفجارها و عملیات نظامی جان خود را از دست دادهاند، هر یک بخشی از بهای سنگینی هستند که مردم افغانستان طی چند دهه پرداختهاند.
از همین منظر، هفته شهید فرصتی برای یادآوری این بهای سنگین و ادای احترام به قربانیانی است که در دورههای مختلف تاریخ افغانستان جان خود را از دست دادهاند؛ قربانیانی که خانوادهها و نسلهای پس از آنان همچنان پیامدهای فقدانشان را تحمل میکنند.
نذیر قاسمی در پیامی با اشاره به جایگاه شهدا نوشته است: «ای شهیدان، عشق مدیون شماست؛ هرچه ما داریم از خون شماست.» او شهدا را کسانی دانسته که با نثار جان خود، درس ایثار، شجاعت و فداکاری را به نسلهای پس از خود آموختند و تأکید کرده است که نام و آرمانهای آنان همچنان در قلب مردم زنده است.
همچنین جواد علمدار نیز با گرامیداشت یاد شهدای جنبش روشنایی نوشته است که آنان رفتند، اما «روشناییای که با خونشان افروختند» هیچگاه خاموش نخواهد شد.
حمید عظیمی، کاربر فیسبوک نیز در پیامی، خون شهدا را بخشی از مسیر تاریخی افغانستان دانسته و تأکید کرده است که یاد آنان میتواند برای نسلهای بعدی الهامبخش ایمان، فداکاری، ایثار و مقاومت باشد.
هفته شهید؛ فراتر از مراسم و یادبود
در شماری از پیامهای منتشرشده، تأکید اصلی بر این است که بزرگداشت شهدا نباید تنها به برگزاری مراسم، انتشار تصاویر و سر دادن شعارها محدود شود، بلکه باید با تلاش برای تحقق ارزشهایی همراه باشد که شهدا به خاطر آن جان باختهاند.
محمدفواد ملکزاده هفته شهید را فرصتی برای ادای احترام به شهدای راه آزادی و عدالت و بازاندیشی در ارزشهایی چون وحدت ملی، عدالت، همدیگرپذیری، کرامت انسانی و حاکمیت اراده مردم دانسته است. او ابراز امیدواری کرده که میراث فکری و ارزشهای انسانی و ملی شهدا زمینهساز تلاشهای مشترک برای صلح پایدار، ثبات سیاسی، عدالت و آیندهای شایسته برای همه شهروندان افغانستان باشد.
سیدعبدالقهار حقیقت نیز تأکید کرده است که بزرگداشت واقعی شهدا زمانی معنا پیدا میکند که آرمانهایی مانند عدالت، همپذیری، استقلال و فراگیری به رفتار و عمل اجتماعی تبدیل شود. او با اشاره به احمدشاه مسعود گفته است که مسعود از افغانستانی سخن میگفت که اقوام و مذاهب گوناگون بتوانند در کنار یکدیگر زندگی کنند و سرنوشت خود را با اراده مشترک رقم بزنند.
در همین حال، محمدفاروق حساس ضمن گرامیداشت یاد شهدای تاریخ افغانستان، از کسانی که به گفته او دستاورد سالها مبارزه و فداکاری این افراد را در برابر منافع سیاسی و اقتصادی خود معامله کردهاند، انتقاد کرده است.
در حاشیه پیامهای مربوط به هفته شهید، بیستوپنجمین سالروز شهادت احمدشاه مسعود نیز مورد توجه کاربران قرار گرفته است. شماری از آنان مسعود را نمادی از مقاومت و ایستادگی دانسته و بر اهمیت حفظ آرمانهایی مانند آزادی، استقلال، عدالت و همزیستی تأکید کردهاند؛ با این حال، بخش قابل توجهی از پیامهای منتشرشده، یاد شهدا را فراتر از یک شخصیت یا جریان سیاسی و در چارچوب گستردهتر تاریخ جنگ و مبارزه مردم افغانستان مورد توجه قرار دادهاند.
پیامهای منتشرشده در نخستین روز هفته شهید نشان میدهد که یاد شهدا همچنان بخش مهمی از حافظه جمعی افغانستان است. هفته شهید، فرصتی برای بازخوانی هزینههای جنگ، قدردانی از فداکاری قربانیان و تأمل درباره آیندهای است که در آن، آزادی، عدالت، کرامت انسانی و صلح جایگزین خشونت و خونریزی شود.
