به گزارش ایراف، به نقل از گزارش اندیشکده اقبال، در سال ۲۰۲۵، پس از ماهها رایزنی میان پکن، اسلامآباد و کابل، افغانستان رسماً به راهرو اقتصادی چین و پاکستان (CPEC) پیوست؛ توافقی که در چهاردهمین نشست کمیته مشترک سهجانبه نهایی شد و طرحی تا سال ۲۰۲۹ برای توسعه زیرساختهای ترانزیتی منطقه تدوین گردید.
این طرح شامل ایجاد مناطق صنعتی مشترک، ارتقای خطآهن ML-1 و توسعه مسیرهای جادهای از تورخم به کابل و از چمن به اسپینبولدک بود؛ پروژههایی که بزرگترین گسترش سیپک در یک دهه اخیر ارزیابی میشدند.
اما تنها چند هفته پس از این توافق، در اکتبر ۲۰۲۵، درگیریهای مرزی میان نیروهای پاکستانی و طالبان افغانستان موجب تعطیلی تقریباً کامل تورخم شد.
مسیرهای جایگزین؛ چابهار و آسیای میانه در کانون توجه
بر اساس گزارشهای مؤسسه همکاریهای اقتصادی منطقهای آسیای مرکزی، تقریباً تمام تجارت پاکستان با آسیای مرکزی از خاک افغانستان عبور میکند و مسیر جایگزین مؤثر از طریق چین وجود ندارد.
همین وابستگی باعث شده است که تعطیلیهای پیاپی تورخم، تجار را به سمت مسیرهای جایگزین مانند بندر چابهار ایران یا خطوط ریلی جدید به سوی ازبکستان و قزاقستان سوق دهد.
در همین دوره، صادرات افغانستان به آسیای مرکزی از ۱۲۲ میلیون دلار در سال ۲۰۲۴ به ۲۱۶ میلیون دلار در سال ۲۰۲۵ افزایش یافته است؛ رشدی که تحلیلگران آن را نتیجه تغییر مسیرهای تجاری و افزایش نقش آسیای میانه در ترانزیت منطقه میدانند.
گمرک، سوءمدیریت و زمانهای طولانی ترخیص
چالشهای امنیتی تنها بخشی از مشکل هستند. طبق ارزیابیهای منطقهای، میانگین زمان ترخیص کالا در مرزهای پاکستان با ۱۵ درصد افزایش به ۳۸ ساعت رسیده و تورخم ضعیفترین عملکرد را در میان شش گذرگاه اصلی منطقه ثبت کرده است.
اندیشکده اقبال در گزارش خود هشدار میدهد که سرمایهگذاری بر پروژههایی مانند بزرگراه پیشاور–کابل یا خطآهن ML-1، بدون تدوین پروتکلهای مستقل تجاری برای دوران تنش سیاسی، دیجیتالیسازی گمرک و تقویت ظرفیت سایر مرزها، میتواند به «تکرار خطاهای گذشته» منجر شود.
بنادر پاکستان؛ فرصت بزرگ، اعتماد کوچک
کارشناسان تأکید میکنند که بنادر گوادر و کراچی همچنان کوتاهترین مسیر دسترسی آسیای مرکزی به آبهای آزاد هستند؛ اما تداوم چالشها در تورخم، اعتماد تجار منطقهای—بهویژه در آسیای میانه—به این مسیر را بهشدت کاهش داده است.
به باور تحلیلگران اندیشکده اقبال، اگر اسلامآباد نتواند تورخم را از یک «گلوگاه آسیبپذیر» به یک «مسیر پایدار و قابل پیشبینی» تبدیل کند، فاز دوم سیپک با همان مشکلاتی روبهرو خواهد شد که فاز نخست را سالها با کندی مواجه کرد.
