به گزارش ایراف، بر خلاف تصویر کلی که از افغانستان شناخته شده و آنرا عمدتا با کوهستانهای برفی و بیابانهای خشک میشناسند، ولایت نورستان، چهرهی متفاوتی دارد. این ولایت در میان ارتفاعات هندوکش، مجموعهای از جنگلهای طبیعی، درههای عمیق، مراتع کوهستانی، رودخانههای پرآب و روستاهایی را در خود جای داده است که بسیاری از آنها به دلیل شرایط جغرافیایی ویژه این منطقه، همچنان شکل سنتی خود را حفظ کردهاند.
همین ویژگی، نورستان را به یکی از بکرترین ظرفیتهای گردشگری افغانستان تبدیل کرده است؛ ظرفیتی که البته هنوز بهدلیل دشواری دسترسی و نبود راههای مواصلاتی، کمبود امکانات اقامتی و خدمات گردشگری در افغانستان، کمتر شناخته شده است.
پارون؛ شهری در میان قلههای هندوکش
شهر پارون، مرکز ولایت نورستان، در درهای مرتفع میان کوههای هندوکش قرار دارد. اطراف این شهر را دامنهها و مراتع سرسبز، رودخانهها و قلههایی فرا گرفته که بخشهایی از آنها در بیشتر ماههای سال پوشیده از برف است.
دره پارون از مهمترین چشماندازهای طبیعی نورستان به شمار میرود. روستاهای پراکنده در دامنه کوهها، باغها و زمینهای کشاورزی در کنار رودخانه، تصویری از زندگی انسانی در یکی از مرتفعترین و دشوارترین مناطق افغانستان ایجاد کردهاند. سفر به این شهر اگرچه با سختیهایی همراه است، اما برای بسیاری از طبیعتگردان، جذاب و دلچسب است.
ویگل، کامدیش و برگمتال؛ سه چهره از طبیعت و فرهنگ نورستان
ویگل، کامدیش و برگمتال از مناطق دیدنی نورستان هستند که هرکدام بخشی از تنوع طبیعی و فرهنگی این ولایت را به نمایش میگذارند. دره ویگل با جنگلها، باغها، رودخانهها و دامنههای سرسبز، چشماندازی مناسب برای طبیعتگردی، کوهپیمایی و عکاسی فراهم کرده است. این منطقه از نظر فرهنگی نیز اهمیت فراوان دارد، چرا که مردم این منطقه به زبان «وایگلی» صحبت میکنند. زبانی خاص و منحصر به فرد که مخصوص مردمان همین دیار است.
در کامدیش، طبیعت کوهستانی با معماری سنتی نورستان درآمیخته است. روستاهای پلکانی و خانههایی که با چوب و مصالح بومی ساخته شدهاند، نشان میدهند که مردم منطقه چگونه زندگی و معماری خود را با شیب تند کوهستان و شرایط جغرافیایی سازگار کردهاند.
برگمتال نیز در میان کوهستانها و مناطق جنگلی شمالشرق نورستان قرار دارد و بهدلیل فاصله از مراکز شهری، در بخشهایی همچنان چشماندازی بکر و دستنخورده دارد. ترکیب ارتفاعات، جنگلها و درههای دورافتاده، این منطقه را برای گردشگری ماجراجویانه و علاقهمندان به طبیعت خام و کمترشناختهشده جذاب میکند.
ویگل، کامدیش و برگمتال هر کدام جذابیتهای خاص خود را برای گردشگران دارند، برای همین است که نورستان بهعنوان کانون جاذبههای گردشگری شناخته میشود، چرا که جاذبههای گردشگری این منطقه به یک یا دو شهر محدود نیست، بلکه مجموعهای از طبیعت بکر، معماری بومی، زندگی روستایی و تنوع فرهنگی در سراسر این ولایت گسترده شده است.
جنگلهایی که سرمایه طبیعی نورستاناند
یکی از مهمترین تفاوتهای نورستان با بسیاری از مناطق افغانستان، پوشش جنگلی آن است. جنگلهای سوزنیبرگ و پهنبرگ و زیستبومهای نورستان، مجموعهای ارزشمند از منابع طبیعی را شکل دادهاند.
به جرات میتوان گفت که جنگلهای طبیعی نورستان نه تنها در افغانستان، بلکه در منطقه نیز مثل و مانندی ندارند، از سوی دیگر بکر بودن این مناطق به جذابیت آن می افزاید. بخشهایی از این جنگلها بدلیل نبود راه و صعبالعبور بودن مسیرها، تاکنون دستنخورده باقی ماندهاند.
پارک ملی نورستان؛ گنجینهای برای صنعت توریسم
نورستان در سال ۲۰۲۰ بهعنوان سومین پارک ملی افغانستان، پس از بند امیر و واخان، اعلام شد. این منطقه حفاظتشده بخش گستردهای از محیط کوهستانی این ولایت را دربر میگیرد و از مهمترین ظرفیتهای افغانستان برای توسعه اکوتوریسم محسوب میشود.
جنگلهای سدر، کاج و بلوط، مراتع هموار، رودخانههای کوهستانی و زیستگاههای بومی، تنوع طبیعی این منطقه را شکل دادهاند. از سوی دیگر، منابع محلی از حضور گونههایی مانند پلنگ برفی، بز کوهی، خرس قهوهای هیمالیایی، گرگ و سیاهگوش در زیستبومهای نورستان خبر میدهند.
این ویژگیها، نورستان را برای توسعه گردشگری حیاتوحش، کوهپیمایی، عکاسی طبیعت و گردشگری ماجراجویانه مستعد کرده است و در صورت توجه بیشتر به این ولایت، میتواند آغاز فصل جدیدی از توسعه گردشگری این منطقه باشد.
رودخانهها و درههایی که چهره نورستان را میسازند
رودخانهها در شکلگیری چشماندازهای نورستان نقشی اساسی دارند. ذوب برف و بارشهای کوهستانی، رودخانهها و جویبارهای متعددی را در درههای این ولایت جاری میکند.
رودخانههای خروشان، آبشارها، چشمهها و حوضچههای طبیعی در کنار جنگلها و صخرههای بلند، مجموعهای از چشماندازها را به وجود آوردهاند که میتواند برای گردشگران طبیعت جذاب باشد.
در عین حال، این منابع آبی برای زندگی روزمره مردم نورستان اهمیت حیاتی دارند و کشاورزی، دامداری و سکونت در بسیاری از مناطق به آنها وابسته است.
جایی که طبیعت و فرهنگ از هم جدا نیستند
جذابیت نورستان فقط در کوه و جنگل خلاصه نمیشود. تنوع زبانی و فرهنگی، معماری بومی، پوشش محلی، موسیقی و شیوه زندگی جوامع کوهستانی، بخش دیگری از ظرفیت گردشگری این ولایت است.
در نورستان، فرهنگ و طبیعت در کنار یکدیگر شکل گرفتهاند. خانهها متناسب با شیب کوه ساخته شدهاند، روستاها در امتداد درهها شکل گرفتهاند و زندگی مردم با جنگل، آب، مراتع و زمینهای کشاورزی پیوند خورده است.
به همین دلیل، گردشگری در نورستان میتواند به جای تمرکز صرف بر ساخت هتلها و مراکز تفریحی بزرگ، بر اکوتوریسم، اقامتگاههای بومی، گردشگری روستایی و تجربه زندگی محلی استوار شود.
سیلاب؛ روی دیگر طبیعت نورستان
طبیعت نورستان در کنار زیبایی، آسیبپذیر نیز هست. در ماههای اخیر بارندگیهای شدید موجب جاری شدن سیلابهای ناگهانی در بخشهایی از نورستان از جمله پارون، مرکز این ولایت شد.
بر اساس گزارشهای منتشرشده پس از این رویداد، شمار قربانیان سیلاب نورستان به ۲۴ نفر رسید و ۸۵ نفر نیز زخمی شدند. از سوی دیگر بسیاری از منازل روستایی، جادهها، حیوانات و زمینهای کشاورزی نیز از بین رفتند.
این حوادث نشان میدهد که توسعه گردشگری در نورستان باید همزمان با مدیریت خطر بلایای طبیعی، حفاظت از جنگلها، ساماندهی ساختوساز در حریم رودخانهها و ایجاد زیرساختهای هشدار و امدادرسانی دنبال شود.
سیلابهای نورستان اگرچه خسارات بسیاری را با مردم و طبیعت این ولایت تحمیل کرد، اما از سوی دیگر توجهات را به سوی این ولایت متمرکز کرد، توجهاتی که اگر به سوی هدفی متعالی هدایت شوند، میتوانند زمینه توسعه این ولایت به سوی تبدیل شدن به یک مقصد مهم گردشگری را هموار کنند.
نورستان؛ فرصتی که نباید از دست برود
نورستان را میتوان یکی از متفاوتترین چهرههای طبیعی افغانستان دانست؛ سرزمینی که در یک محدوده جغرافیایی، تمام کاراکترهای جذاب برای گردشگران از جمله طبیعت، گونههای جانوری، معماری، مردم شناسی و فرهنگ را کنار هم قرار داده است.
این ولایت برای تبدیل شدن به یک مقصد مهم گردشگری، الزاماً به پروژههای عظیم و ساختوساز گسترده نیاز ندارد. آنچه بیش از همه اهمیت دارد، توجه و معرفی این ولایت به عنوان جاذبه گردشگری، بهبود راههای مواصلاتی، ایجاد اقامتگاههای بومگردی، آموزش جوامع محلی، توسعه خدمات امدادی، حفاظت از جنگلها و حیاتوحش و ایجاد یک نظام پایدار برای گردشگری است.
بکر بودن نورستان اگر با حفاظت و مدیریت همراه شود، میتواند مهمترین مزیت گردشگری آن باشد؛ مزیتی که این ولایت را از بسیاری از مقاصد گردشگری دیگر افغانستان متمایز میکند.
اگرچه نورستان هنوز برای بسیاری از گردشگران داخلی و خارجی ناشناخته است؛ اما در میان درههای هندوکش، سرزمینی قرار دارد که میتواند یکی از مهمترین روایتهای افغانستان از طبیعت، فرهنگ و گردشگری پایدار باشد.
