به گزارش ایراف، رسانه «ایندیا تودی» در گزارشی تحلیلی مدعی شده است که بلوک جدیدی متشکل از سه قدرت منطقهای شامل پاکستان، عربستان سعودی و ترکیه در حال تقویت پایههای خود بوده و احتمال پیوستن برخی دیگر از کشورهای اسلامی به این پیمان وجود دارد.
در این گزارش همچنین ادعا شده که فرضیهها و گمانهزنیهایی مبنی بر نقشآفرینی یا طراحی پشتپرده ایالات متحده آمریکا در هدایت این پیمان مطرح شده است؛ موضوعی که از نگاه تحلیگران، بیشتر بازتابدهنده نگرانیهای ژئوپلیتیک نیودلهی از نزدیکی همسایه غربی خود به قدرتهای جهان اسلام است.
پیشینه و زمینه شکلگیری همگرایی سهجانبه (اسلامآباد، ریاض و آنکارا)
ایده ایجاد یک محور یا همکاری راهبردی میان پاکستان، عربستان سعودی و ترکیه موضوع تازهای در معادلات منطقهای نیست:
همکاریهای دفاعی و نظامی سهجانبه: طی سالهای اخیر، مقامات نظامی و دفاعی پاکستان، ترکیه و عربستان سعودی نشستهای متعددی را برای توسعه همکاریهای صنایع دفاعی، تبادل اطلاعات و برگزاری رزمایشهای مشترک برگزار کردهاند. ظرفیتهای هستهای و نیروی انسانی پاکستان، فناوری و صنایع دفاعی پیشرفته ترکیه و تمکن مالی و نفوذ سیاسی عربستان سعودی، بستری طبیعی برای این همگرایی فراهم آورده است.
تغییر الگوی ائتلافهای منطقهای: پیش از این نیز تلاشهایی از سوی برخی کشورهای اسلامی (مانند نشست ۲۰۱۹ مالزی) برای ایجاد بلوکهای مستقل صورت گرفته بود که با واکنش ریاض مواجه شد؛ اما اکنون رویکرد عربستان بر همگرایی مستقیم با قدرتهای نظامی مانند پاکستان و ترکیه متمرکز شده است.
ابعاد ژئوپلیتیک و بازتابهای منطقهای این ادعا
طرح ادعای «توطئه آمریکایی بودن پیمان مکه» از سوی رسانههای هندی را میتوان در قالب رقابتهای کلان منطقهای تحلیل کرد:
نگرانیهای امنیتی و دیپلماتیک هند: نیودلهی همواره با نگاهی حساس پیوند دفاعی پاکستان با ترکیه و کشورهای حوزه خلیج فارس را دنبال میکند. مواضع شفاف ترکیه در قبال مسئله کشمیر و حمایتهای سنتی اسلامآباد و ریاض از یکدیگر، هند را بر آن داشته تا از طریق ابزارهای رسانهای، ماهیت اینگونه همگراییها را متأثر از مداخلات فرامنطقهای نشان دهد.
سناریوی نقش واشنگتن در بازآرایی جهان اسلام: اگرچه ایالات متحده به دنبال مهار نفوذ چین و روسیه در خاورمیانه و جنوب آسیا است، اما روابط پرفراز و نشیب آنکارا و واشنگتن و همچنین تلاش ریاض و اسلامآباد برای تقویت روابط با پکن، تحقق یک پیمان تماماً تحت کنترل آمریکا را با چالشها و پیچیدگیهای جدی روبرو میسازد.
پیامدها برای موازنه قدرت در منطقه: در صورت جدیت و توسعه این پیمان، موازنه قدرت در خاورمیانه و جنوب آسیا وارد مرحله جدیدی خواهد شد که میتواند بر خطوط ترانزیتی، دیپلماسی انرژی و ترتیبات امنیتی میانمنطقهای تأثیرات عمیقی برجای بگذارد.
