توافق تهران و مسقط بر سر گذرگاه موقت شریان انرژی؛ عقب‌نشینی تدریجی واشنگتن در سایه بن‌بست تسلیحاتی

به گزارش ایراف، رایزنی‌های دیپلماتیک در حوزه امنیت دریانوردی و پرونده هسته‌ای طی ۲۴ ساعت گذشته (۱۵ و ۱۶ مرداد ۱۴۰۵) به محور اصلی تحولات منطقه تبدیل شده است. هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، روز پنج‌شنبه ۱۵ مرداد در اظهاراتی رسمی تأکید کرد که میان ایران و ایالات متحده در موضوعات کلیدی، به‌ویژه ساختار هسته‌ای، توافقات اصولی مشخصی حاصل شده است.

هم‌زمان، گزارش‌های اختصاصی روزنامه وال استریت ژورنال و خبرگزاری رویترز نشان می‌دهد که بیانیه مشترک تهران و مسقط درباره جایگزینی یک «کریدور موقت دریانوردی» به جای طرح قدیمی ۶۰ ساله به مراحل پایانی رسیده و خروجی آن انتقال مسیر شناورهای تجاری به نزدیکی سواحل و آب‌های سرزمینی جمهوری اسلامی ایران است؛ امری که اثر بلافاصله خود را با کاهش قیمت جهانی نفت خام در بازارهای انرژی نشان داد.

کاظم غریب‌آبادی، معاون امور حقوقی و بین‌المللی وزارت امور خارجه ایران، در تشریح ابعاد فنی این تفاهم‌نامه اعلام کرده بود که مسیر پیشین –که هر دو خط ورود و خروج آن در آب‌های عمان قرار داشت– به دلیل تغییر الزامات امنیتی منطقه‌ای دیگر برای ایران قابل قبول نیست. بر اساس طرح جدید، مسیرهای موقت شمالی (نزدیک جزیره لارک) و جنوبی مسدود شده و یک کریدور بینابینی موقت ۲ تا ۴ ماهه ایجاد می‌شود که هدایت ترافیک دریایی را از طریق مرکز هماهنگی مشترک انجام می‌دهد.

اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه نیز روز چهارشنبه ۱۴ مرداد یادآور شد که اصل ناامنی در تنگه هرمز معلول تجاوزات نظامی و محاصره دریایی آمریکا است و این تفاهم دوجانبه به معنای باز شدن کامل آبراه برای طرف‌های متجاوز نخواهد بود. در همین راستا، وزرای خارجه عربستان، مصر، ترکیه و پاکستان در نشست چهارجانبه ۱۵ مرداد در اردن، بر ضرورت تداوم مسیر دیپلماتیک و بازگشت به یادداشت‌های تفاهم بازدارنده تأکید کردند.

تحرکات دیپلماتیک واشنگتن در حالی شتاب گرفته که گزارش‌های ارزیابی اندیشکده مرکز مطالعات راهبردی و بین‌المللی (CSIS) و افشاگری‌های روزنامه واشنگتن پست نشان می‌دهد ارتش آمریکا طی ۳۹ روز نبرد سنگین، بیش از ۸۰ درصد از ذخایر موشک‌های رهگیر سامانه «تاد» (۲۹۰ فروند از مجموع ۳۶۰ فروند) و بیش از ۱۴۰۰ فروند موشک سامانه «پاتریوت» را مصرف کرده است.

بر اساس گزارش نشریه فارن پالیسی، پس از تماس تلفنی خشمگینانه دونالد ترامپ با مسئولان ارشد دفاعی پیرامون افت شدید ذخایر تسلیحاتی، معاون وزیر دفاع آمریکا شب جمعه جلسه‌ای اضطراری با فرماندهان ارشد نظامی و مسئولان تدارکات برای یافتن راهکارهای فوری پر کردن انبارها برگزار کرده است. اگرچه ترامپ در پیام‌های خود در «تروث سوشال» گزارش‌ها درباره اختلاف با پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا را اخبار جعلی خواند و افشاگران را به حبس تهدید کرد، اما در گفت‌وگوی مطبوعاتی ۱۶ مرداد خود اذعان نمود که درخواست بودجه ۲۱ میلیارد دلاری برای سفارش فوری به کارخانه‌های دفاعی ارسال شده و برخی انواع مهمات پیشرفته در شرایط محدودتری قرار دارند.

بازتاب شکست محاسبات نظامی واشنگتن، آثار خود را در ساختار امنیتی رژیم صهیونیستی و تحرکات میدانی منطقه به جای گذاشته است. منابع آگاه به شبکه فاکس نیوز و پایگاه خبری آکسیوس گزارش دادند که رومان گوفمان، رئیس سازمان موساد، مسئول پرونده ایران و رئیس اداره اطلاعات این سازمان را به دلیل ناکامی مطلق در اجرای طرح میدانی برکنار کرده است؛ طرحی که پیش‌تر جهت برهم زدن ساختار داخلی ایران به دونالد ترامپ ارائه شده بود.

هم‌زمان، کانال ۱۲ تلویزیون رژیم صهیونیستی در ۱۶ مرداد فاش کرد که نیروی هوایی آمریکا پروسه جابه‌جایی و خروج بخشی از هواپیماهای سوخت‌رسان استراتژیک خود از فرودگاه بن‌گوریون را آغاز کرده است. در همین چارچوب و در پاسخ به اقدامات متجاوزانه، معاون هماهنگ‌کننده نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران آخرین وضعیت عملیات موشکی-هوایی علیه پایگاه آمریکایی العدید در قطر را تشریح کرده و از مشخص نشدن سرنوشت سه خلبان این عملیات پس از بازگشت پیکر شهید کاظمی خبر داد.

ابعاد تفاهم موقت ایران و عمان و تمایل کاخ سفید به کاهش سطح درگیری، ریشه در تجربه تاریخی موازنه قدرت در خلیج فارس دارد. از زمان شکل‌گیری طرح تفکیک تردد دریانوردی (TSS) در دهه ۱۹۶۰ میلادی و نبردهای دریایی موسوم به «جنگ نفتکش‌ها» در دهه ۱۳۶۰ (۱۹۸۰ میلادی)، ایالات متحده تلاش کرده بود با اتکا به حضور ناوگان پنجم خود در بحرین و پایگاه‌های منطقه‌ای، کنترل عبور و مرور شاهراه هرمز را در دست گیرد.

با این حال، ثبت رکوردهای جدید در مصرف مهمات پدافندی توسط پنتاگون و عدم امکان پشتیبانی از یک نبرد استهلاکی طولانی‌مدت، واشنگتن را ناچار ساخته تا صلاحیت ملی و نقش محوری جمهوری اسلامی ایران در تامین امنیت شریان انرژی جهان را به عنوان یک واقعیت ژئوپلیتیک بپذیرد.