به گزارش ایراف، برای هزاران زائر افغانستانی که ماهها چشمانتظار زیارت کربلا و حضور در راهپیمایی اربعین بودهاند، رسیدن خبر ویزا در فاصله سه روز مانده به اربعین، به معنای آغاز یک رقابت نفسگیر با زمان است؛ رقابتی که ممکن است بسیاری را از بخش مهمی از این سفر معنوی محروم کند.
دولت عراق در حالی تنها ۱۵ هزار ویزا برای زائران افغانستانی در نظر گرفته است، که سالهای گذشته جمعیت مهاجرین مقیم ایران حاضر در اربعین بیش از دهها هزار نفر بوده است. این تصمیم ناخواسته باعث دلسردی عده زیادی از زائران افغانستانی اربعین میشود که به دلیل کمبود ظرفیت، ناچارند عطای سفر اربعین را به لقایش ببخشند.
سهمیهای کمتر از شمار مشتاقان
شمار زائران افغانستانی اربعین، در حالت عادی به بیش از پنجاه هزار نفر میرسد. در سالهای اخیر، با وجود مشکلات اقتصادی، مسیرهای دشوار سفر و محدودیتهای اداری، هزاران شهروند افغانستان، خود را برای حضور در همایش اربعین آماده کردهاند. اما محدودیتهای ایجاد شده در یکی دو سال اخیر و همچنین عدم تصمیم گیری در زمان مناسب، باعث شده تا زائران افغانستانی با چالشهای جدی روبرو باشند.
اختصاص ۱۵ هزار ویزا در برابر حجم بالای متقاضیان، ناخواسته بخشی از زائران را حذف کرده و با وجود تمایل و عزم جدی برای حضور، از سفر جا میمانند. برخی فعالان حوزه زیارت نیز این سهمیه را ناکافی دانسته و خواستار افزایش آن شدهاند.
تأخیر در صدور؛ زائرانی که دیر میرسند
یکی دیگر از انتقادها، نه فقط تعداد ویزاها، بلکه زمان اعلام و صدور آن است. اربعین تنها یک روز در تقویم نیست؛ زائران برای حضور در مسیر نجف تا کربلا، موکبها، بهرهمندی از خدمات مردمی و تجربه همدلی میلیونها انسان در این اجتماع برنامهریزی میکنند.
اما وقتی ویزا در روزهای پایانی صادر شود، بسیاری از زائران افغانستانی ناچار میشوند با عجله حرکت کنند؛ مسیری که برای آنها به دلیل فاصله جغرافیایی، مشکلات حملونقل و عبور از مرزها، زمان بیشتری نیاز دارد.
نتیجه این تأخیر ممکن است این باشد که بخشی از زائران زمانی به عراق برسند که بخش زیادی از مراسمهای اصلی اربعین سپری شده باشد؛ در حالی که هدف بسیاری از آنها فقط رسیدن به کربلا نیست، بلکه حضور در مسیر پیادهروی، زندگی چندروزه در مسیر اربعین، استفاده از خدمات موکبها و تجربه این اجتماع انسانی است.
دیر رسیدن زائران افغانستانی، هزینه سفر را بالا میبرد و زائران مجبورند برای اسکان، اطعام و بهرهمندی از خدمات مختلف، هزینه پرداخت کنند، در حالیکه اگر زودتر راهی شوند و مشکلات ویزا حل شود، بخش عمدهای از این هزینهها کاسته میشود.
نگرانی از شکلگیری بازار سیاه و دلالی ویزا
کمبود سهمیه در کنار فشار زمانی، یک نگرانی دیگر را نیز افزایش میدهد؛ بازار سیاه و خرید و فروش غیرقانونی ویزا. امسال که تعداد ویزاها نسبت به سالهای قبل بسیار پایین تر اعلام شد، ناخواسته زمزمههایی مبنی بر خرید و فروش ویزا در بازار سیاه به راه افتاد.
تجربه سالهای گذشته نشان داده است هر زمان تقاضا برای یک مجوز سفر بیشتر از ظرفیت موجود باشد و زمان نیز محدود شود، زمینه برای فعالیت دلالان فراهم میشود. در چنین شرایطی ممکن است افرادی با سوءاستفاده از اشتیاق زائران، ویزاها را با قیمتهای غیرواقعی عرضه کنند و کسانی که توان مالی بیشتری دارند، جای متقاضیان واقعی را بگیرند.
این وضعیت علاوه بر ایجاد بیعدالتی، میتواند مشکلات امنیتی و حقوقی نیز برای زائران ایجاد کند. از آنجا که دولت عراق علت این محدودیتها را بازنگشتن زائران مجرد عنوان کرده است، بهتر است به جای تعیین ظرفیت محدود، ضمانتهایی برای بازگشت زائران در نظر بگیرد تا مشکلی در این خصوص وجود نداشته باشد.
اربعین؛ فراتر از یک سفر زیارتی
برای بسیاری از افغانستانیها، اربعین فقط یک سفر مذهبی نیست؛ فرصتی برای پیوند با میلیونها انسان از ملیتهای مختلف، نمایش وحدت مسلمانان و حضور در یک حرکت بزرگ مردمی است. زائران افغانستانی خود را بخشی از جامعه حسینی میدانند و با حضور در این همایش، احساس تعلق خود نسبت به امام حسین، مکتب عاشورا و جبهه مقاومت را بیان میکنند.
زائر افغانستانی که از کیلومترها دورتر خود را به این مسیر میرساند، تنها به دنبال زیارت نیست؛ او میخواهد در کنار مردمان عراقی، ایرانی، پاکستانی، لبنانی و دیگر ملتها، بخشی از این اجتماع عظیم باشد؛ در موکبها خدمت بگیرد، خدمت کند و تجربهای از همدلی امت اسلامی را لمس کند.
به همین دلیل، موضوع ویزای زائران افغانستانی نیازمند نگاه بلندمدتتر است؛ زیرا محدود کردن ظرفیت و اعلام دیرهنگام آن، نهتنها مشکلات اجرایی برای زائران ایجاد میکند، بلکه فرصت حضور بخشی از مشتاقان در یکی از مهمترین رویدادهای مذهبی جهان را کاهش میدهد.
اکنون انتظار میرود با توجه به حجم درخواستها، مسئولان مربوطه برای افزایش سهمیه و تسریع روند صدور ویزا اقدام کنند تا زائران افغانستانی نیز بتوانند مانند دیگر ملتها، با آرامش و برنامهریزی در مسیر کربلا حضور یابند.
