ضیا بدخش، قاضی پیشین دادگاه تجارتی کابل و از کارشناسان افغان به بررسی ریشههای بحران جاری در بدخشان، عوامل افزایش نارضایتیها، نقش مسائل اقتصادی و مدیریتی، وضعیت گروههای مخالف طالبان و پیامدهای احتمالی این تحولات برای آینده افغانستان پرداخته است.
ضیا بدخش، قاضی سابق دادگاه تجارتی کابل، در گفتوگو با ایراف، گفت اعتراضات و ناامنیهای بدخشان را نمیتوان صرفاً یک رویداد محلی دانست، بلکه مجموعهای از عوامل سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، مدیریتی و امنیتی در شکلگیری وضعیت کنونی نقش داشتهاند. وی همچنین با اشاره به فعالیت گروههای مخالف طالبان، بر ضرورت توجه به مطالبات مردم و ایجاد ثبات در افغانستان تأکید کرد.
اعتراضات بدخشان؛ یک مسئله چندلایه
بدخش در ابتدای این گفتوگو با اشاره به تحولات اخیر بدخشان اظهار کرد که وضعیت این ولایت را نمیتوان تنها در چارچوب یک اعتراض محلی بررسی کرد، چرا که مجموعهای از عوامل مختلف در شکلگیری شرایط کنونی دخیل هستند.
وی گفت که در سالهای اخیر، در بخشهایی از افغانستان نسبت به برخی سیاستها و عملکردهای حکومت طالبان نارضایتیهایی شکل گرفته است؛ مسائلی که از حوزه اجتماعی و آموزشی گرفته تا مشکلات اقتصادی و نحوه اداره مناطق مختلف را شامل میشود.
به گفته این کارشناس افغان، محدودیتهای اعمالشده در حوزه آموزش دختران، کاهش حضور زنان در عرصههای اجتماعی و برخی تصمیمات فرهنگی و اجتماعی طالبان، از جمله موضوعاتی هستند که در میان بخشی از جامعه افغانستان واکنشهایی ایجاد کرده است.
بدخش افزود که در بدخشان، این مسائل عمومی با مشکلات خاص منطقهای ترکیب شده و شرایطی را به وجود آورده که اعتراضات و نارضایتیها ابعاد گستردهتری پیدا کرده است.
اختلافات مدیریتی و نقش نیروهای بومی
قاضی سابق دادگاه تجارتی کابل یکی از عوامل مهم در وضعیت کنونی بدخشان را موضوع مدیریت محلی عنوان کرد و گفت که بخشی از نارضایتیها به نحوه توزیع مسئولیتها و حضور نیروهای غیربومی در ساختارهای اداری بازمیگردد.
وی اظهار داشت که پس از تغییرات سیاسی در افغانستان، بسیاری از چهرههای محلی که در گذشته در ساختارهای مختلف حضور داشتند، از جایگاههای مدیریتی فاصله گرفتند و مسئولیتهای مهم بیشتر در اختیار افرادی خارج از بدخشان قرار گرفت.
بدخش معتقد است که مشارکت محدود نیروهای بومی در اداره امور ولایت، باعث شده تا بخشی از مردم احساس کنند در تصمیمگیریهای مربوط به منطقه خود نقش کافی ندارند.
وی تأکید کرد که توجه به ظرفیتهای انسانی و مدیریتی مناطق مختلف افغانستان، میتواند در کاهش شکافهای اجتماعی و افزایش اعتماد عمومی مؤثر باشد.
معادن بدخشان و چالشهای اقتصادی
این تحلیلگر مسائل افغانستان در ادامه به ظرفیتهای اقتصادی بدخشان اشاره کرد و گفت این ولایت دارای منابع طبیعی و معادن قابل توجهی است که میتواند نقش مهمی در توسعه اقتصادی منطقه داشته باشد.
به گفته او، یکی از موضوعات مورد بحث در میان مردم بدخشان، نحوه مدیریت و بهرهبرداری از منابع طبیعی این ولایت است.
بدخش اظهار کرد که بخشی از مردم معتقدند که منافع حاصل از معادن باید بیشتر در توسعه محلی، ایجاد فرصتهای شغلی و بهبود شرایط اقتصادی ساکنان منطقه مورد استفاده قرار گیرد.
وی افزود که مشکلات اقتصادی، کاهش فرصتهای کاری، محدود شدن فعالیتهای تجاری و دشواری روابط اقتصادی با کشورهای همسایه، از جمله عواملی هستند که فشار بیشتری را بر زندگی مردم وارد کرده است.
به گفته قاضی پیشین دادگاه تجارتی کابل، بدخشان به دلیل موقعیت جغرافیایی خود همواره با مشکلاتی در حوزه تجارت و ارتباطات اقتصادی مواجه بوده و ادامه این وضعیت میتواند نارضایتیهای اجتماعی را افزایش دهد.
عوامل قومی و مذهبی در تحولات بدخشان
بدخش در بخش دیگر سخنان خود به ویژگیهای قومی و مذهبی بدخشان اشاره کرد و گفت این موضوعات نیز در تحلیل شرایط این ولایت اهمیت دارد.
وی اظهار داشت که بخشی از مردم بدخشان پیرو مذهب اسماعیلی هستند و تفاوتهای مذهبی میان جامعه محلی و قرائت رسمی طالبان، یکی از موضوعاتی است که در فضای اجتماعی این ولایت مورد توجه قرار گرفته است.
او همچنین گفت که ساختار اجتماعی بدخشان، با توجه به تنوع قومی و فرهنگی، نیازمند رویکردی مبتنی بر مشارکت و توجه به ویژگیهای محلی است.
بدخش تأکید کرد که نادیده گرفتن ویژگیهای اجتماعی و فرهنگی مناطق مختلف افغانستان میتواند موجب افزایش فاصله میان حکومت و مردم شود.
افزایش فعالیت گروههای مخالف طالبان
قاضی سابق دادگاه تجارتی کابل در ادامه با اشاره به تحولات امنیتی افغانستان گفت در کنار اعتراضات اجتماعی، فعالیت گروههای مخالف طالبان نیز در برخی مناطق افزایش یافته است.
وی از جبهه مقاومت ملی به رهبری احمد مسعود، جبهه آزادی و گروههایی مانند سپاهیان میهن نام برد و گفت برخی از این جریانها تلاش دارند در برابر طالبان فعالیت سیاسی و نظامی داشته باشند.
بدخش اظهار کرد که سپاهیان میهن که به گفته او متشکل از شماری از افسران پیشین ارتش افغانستان است، یکی از گروههای تازهشکلگرفته در فضای مخالفان طالبان محسوب میشود.
وی افزود که در برخی مناطق بدخشان، از جمله شماری از شهرستانهای این ولایت، تحرکات گروههای مخالف گزارش شده و این موضوع نشان میدهد که مسائل امنیتی همچنان یکی از چالشهای مهم افغانستان است.
مخالفتها محدود به بدخشان نیست
بدخش با بیان اینکه فعالیت مخالفان طالبان تنها به بدخشان محدود نمیشود، گفت در مناطق مختلف افغانستان نیز جریانهایی وجود دارند که با طالبان اختلاف دارند.
وی به ولایتهایی مانند پنجشیر، بغلان، کاپیسا، نورستان، کنر، بادغیس، فراه و برخی مناطق دیگر اشاره کرد و گفت وضعیت امنیتی افغانستان همچنان تحت تأثیر اختلافات سیاسی و نظامی قرار دارد.
به گفته او، مدیریت این شرایط نیازمند راهکارهای سیاسی و گفتوگوهای گسترده میان طرفهای مختلف افغانستان است.
ارزیابی از پنج سال حاکمیت طالبان
بدخش در ادامه به بازگشت طالبان به قدرت پس از توافق دوحه اشاره کرد و گفت بسیاری از مردم افغانستان انتظار داشتند این روند به ایجاد یک نظام باثباتتر و کاهش درگیریها منجر شود.
وی افزود که بخشی از جامعه افغانستان امیدوار بود طالبان بتواند با ایجاد مشارکت بیشتر سیاسی، زمینه حضور گروههای مختلف در ساختار قدرت را فراهم کند.
به گفته او، ادامه اختلافات سیاسی، محدودیتهای اجتماعی و نبود مشارکت گستردهتر، از جمله عواملی است که موجب تداوم نگرانیها در میان بخشهایی از جامعه افغانستان شده است.
ضرورت توجه به مطالبات مردم افغانستان
این قاضی پیشین در پایان تأکید کرد که آینده افغانستان به میزان توانایی جریانهای سیاسی برای ایجاد گفتوگو، مشارکت و رسیدن به یک چارچوب قابل قبول برای همه مردم وابسته است.
وی گفت: امنیت پایدار تنها با اقدامات نظامی ایجاد نمیشود و نیازمند توجه به مسائل اقتصادی، اجتماعی و سیاسی مردم است.
بدخش همچنین هشدار داد که ادامه بحرانهای داخلی افغانستان میتواند پیامدهایی برای کشورهای منطقه داشته باشد و به همین دلیل، ایجاد ثبات در این کشور برای همسایگان و جامعه جهانی نیز اهمیت دارد.
بدخشان یکی از ولایتهای مهم شمالشرق افغانستان است که به دلیل موقعیت جغرافیایی، تنوع قومی و مذهبی و برخورداری از منابع طبیعی، همواره در تحولات سیاسی و امنیتی این کشور نقش داشته است. در ماههای اخیر، گزارشهایی درباره اعتراضات اجتماعی، افزایش تنشهای محلی و فعالیت گروههای مخالف طالبان در برخی مناطق این ولایت منتشر شده است. طالبان تأکید دارد که امنیت در سراسر افغانستان برقرار است، اما برخی تحلیلگران معتقدند مسائل اقتصادی، اجتماعی و سیاسی همچنان از چالشهای اصلی پیش روی حکومت این گروه به شمار میرود.
