به گزارش ایراف، آکادمی علوم افغانستان اخیراً با انتشار اعلامیهای اعلام کرد که فهرست تازه الفبای زبان پشهای را پس از بازنگری کامل تدوین کرده است.
این نهاد وابسته به طالبان مدعی است که اصلاحات جدید «بر اساس اصول علمی و حرفهای» انجام شده و میتواند به آموزش و حفظ این زبان کمک کند.
نسخه نخستین الفبای پشهای در سال ۱۳۶۷ خورشیدی توسط انستیتوت زبان و ادب دریِ مرکز زبانها و ادبیات آکادمی علوم افغانستان تهیه شده بود؛ کتابی ۲۲ صفحهای با ۴۷ حرف که ۲۸ حرف آن با عربی، چهار حرف با فارسی (گ، چ، پ، ژ) و پنج حرف با پشتو (ټ، ډ، ړ، ڼ، ې) مشترک بود.
طالبان اکنون پنج حرف تازه به این مجموعه افزوده و تعداد حروف را به ۵۲ رسانده است.
در میان این تغییرات، حرف «ڵ» بهعنوان یک نشانه ویژه و مختص زبان پشهای معرفی شده است.
همچنین «و» ناخوانا و نشانههای حرکتی عربی مانند پیش، زیر و زبر نیز در فهرست حروف آمدهاند؛ موضوعی که از نگاه برخی زبانپژوهان، مرز میان «حرف» و «علامت آوایی» را مخدوش میکند.
کارشناسان زبانشناسی تأکید کردهاند که افزودن نشانههای حرکتی عربی بهعنوان «حرف» میتواند ساختار نوشتاری پشهای را پیچیدهتر کند.
بهگفته این کارشناسان، چنین تغییراتی معمولاً باید پس از یک کار میدانی گسترده، بررسی نیازهای آموزشی و مشورت با جامعه گویشور انجام شود؛ نه صرفاً در قالب یک تصمیم اداری.
برخی پژوهشگران نیز معتقدند که طالبان با این اقدام در پی تثبیت الگوی نوشتاری مورد نظر خود و یکدستسازی زبانهای محلی با ساختارهای رسمی مورد تأکید این گروه است.
در مقابل، شماری از استادان زبانهای بومی افغانستان گفتهاند که وجود حرف «ڵ» میتواند به ثبت دقیقتر آواهای خاص پشهای کمک کند و از این جهت، بخشی از اصلاحات قابل دفاع است؛ هرچند آنها نیز تأکید دارند که روند تدوین باید شفاف و مبتنی بر پژوهشهای مستقل باشد.
طالبان در اعلامیه خود زبان پشهای را «یکی از زبانهای باستانی و آریایی» توصیف کرده و گفته است که این زبان بخش مهمی از فرهنگ و هویت مردم شرق افغانستان را تشکیل میدهد.
بر اساس بررسیهای بانک جهانی در سال ۱۳۹۸، جمعیت قوم پشهای حدود نیممیلیون نفر تخمین زده شده است.
این گروه قومی عمدتاً در ولایتهای ننگرهار، لغمان، کاپیسا، کنر، نورستان، پروان و بخشهایی از کابل زندگی میکنند.
