به گزارش ایراف، تاریخ انقلاب اسلامی در خرداد ۱۳۶۸ وارد مرحلهای تازه شد. رحلت امام خمینی(ره)، بنیانگذار جمهوری اسلامی، یکی از مهمترین رخدادهای تاریخ معاصر ایران بود؛ رخدادی که نگاه بسیاری از ناظران داخلی و خارجی را متوجه آینده نظام جمهوری اسلامی کرد. در چنین شرایطی، حفظ ثبات کشور، استمرار اداره نهادهای حاکمیتی و تعیین رهبری جدید، از مهمترین موضوعات پیش روی نظام بود.
رهبر شهید انقلاب که پیش از آن سالها در مسئولیتهایی همچون عضویت در شورای انقلاب، امامت جمعه تهران، نمایندگی امام خمینی(ره) در شورای عالی دفاع و دو دوره ریاستجمهوری حضور داشتند، با رأی مجلس خبرگان رهبری به عنوان رهبر جمهوری اسلامی ایران انتخاب شدند؛ مسئولیتی که آغازگر فصل تازهای از زندگی سیاسی و اجتماعی ایشان بود.
انتخاب به رهبری؛ آغاز مسئولیتی تاریخی
پس از رحلت امام خمینی(ره) در چهاردهم خرداد ۱۳۶۸، مجلس خبرگان رهبری برای تعیین رهبر جدید تشکیل جلسه داد. اعضای این مجلس پس از بررسی شرایط و گفتوگوهای مختلف، رهبر شهید انقلاب را برای این مسئولیت برگزیدند.
این انتخاب در شرایطی صورت گرفت که جمهوری اسلامی به آرامش، انسجام و استمرار مدیریت کشور نیاز داشت. انتقال مسئولیت رهبری بر اساس سازوکار پیشبینیشده در قانون اساسی انجام شد و همین موضوع موجب شد کشور بدون خلأ مدیریتی، مسیر خود را ادامه دهد.
رهبر شهید انقلاب در نخستین سخنان خود پس از این انتخاب، از سنگینی این مسئولیت سخن گفتند و بر ضرورت حفظ راه امام خمینی(ره)، پاسداری از آرمانهای انقلاب اسلامی و اتکای نظام به مردم تأکید کردند.
آغاز دوران بازسازی
یکی از نخستین مسائل پیش روی رهبری جدید، عبور کشور از پیامدهای هشت سال دفاع مقدس بود. جنگ، خسارتهای گستردهای بر زیرساختهای اقتصادی، صنعتی و عمرانی کشور وارد کرده بود و بسیاری از شهرهای مرزی همچنان نیازمند بازسازی بودند.
رهبر شهید انقلاب در این دوره، بازسازی کشور را تنها به معنای ساخت جاده، کارخانه یا ساختمان نمیدانستند، بلکه بر بازسازی توان اقتصادی، سرمایه انسانی، امید اجتماعی و تقویت ظرفیتهای داخلی نیز تأکید داشتند.
ایشان در دیدارهای مختلف با مسئولان، خواستار برنامهریزی دقیق برای آبادانی مناطق جنگزده، رسیدگی به خانوادههای شهدا، جانبازان و آزادگان و استفاده از ظرفیت نیروهای متخصص داخلی شدند.
بازنگری قانون اساسی و تثبیت ساختارهای نظام
همزمان با آغاز رهبری، اصلاحات قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران نیز به اجرا درآمد. این اصلاحات که پیش از رحلت امام خمینی(ره) در دستور کار قرار گرفته بود، پس از همهپرسی به مرحله اجرا رسید و برخی از ساختارهای مدیریتی کشور را تغییر داد.
اجرای قانون اساسی جدید، زمینه را برای هماهنگی بیشتر میان نهادهای مختلف فراهم کرد و ساختار اداره کشور وارد مرحلهای تازه شد.
رهبر شهید انقلاب در این مقطع، همواره بر اجرای قانون، حفظ جایگاه نهادهای قانونی، همکاری میان قوا و حرکت کشور در چارچوب قانون اساسی تأکید داشتند.
سیاست خارجی در دنیای در حال تغییر
آغاز دهه ۱۳۷۰ با تحولات بزرگی در جهان همراه بود. فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، پایان جنگ سرد و شکلگیری نظم جدید بینالمللی، شرایط تازهای را در روابط میان کشورها ایجاد کرده بود.
رهبر شهید انقلاب در این فضای جدید، بر حفظ استقلال جمهوری اسلامی، گسترش روابط با کشورهای مختلف بر پایه احترام متقابل و دفاع از منافع ملی تأکید کردند.
در کنار توسعه روابط سیاسی و اقتصادی، حمایت از ملتهای مسلمان، دفاع از مسئله فلسطین و توجه به تحولات منطقه، از محورهای ثابت سیاست خارجی جمهوری اسلامی در این دوره بود.
توجه به پیشرفت علمی و فناوری
یکی از موضوعاتی که از نخستین سالهای رهبری مورد توجه قرار گرفت، مسئله علم و فناوری بود.
رهبر شهید انقلاب بارها در دیدار با دانشگاهیان، پژوهشگران و دانشجویان، بر ضرورت سرمایهگذاری در حوزه علم، تقویت دانشگاهها، حمایت از پژوهش و تربیت نیروی انسانی متخصص تأکید کردند.
ایشان پیشرفت علمی را یکی از مهمترین پایههای استقلال کشور میدانستند و معتقد بودند توسعه علمی میتواند زمینهساز پیشرفت اقتصادی، صنعتی و فناوری ایران باشد.
در همین سالها، ارتباط مستمر با دانشگاهها و مراکز علمی به یکی از برنامههای ثابت رهبری تبدیل شد.
فرهنگ؛ محور حفظ هویت جامعه
در کنار مسائل سیاسی و اقتصادی، رهبر شهید انقلاب توجه ویژهای به حوزه فرهنگ داشتند.
ایشان بارها بر اهمیت حفظ هویت اسلامی ـ ایرانی، تقویت فعالیتهای فرهنگی، توجه به زبان و ادبیات فارسی، حمایت از هنر متعهد و نقش رسانهها در ارتقای آگاهی عمومی تأکید کردند.
دیدارهای مستمر با شاعران، نویسندگان، هنرمندان، فعالان فرهنگی و مسئولان این حوزه، بخشی از همین رویکرد بود.
به باور ایشان، پیشرفت کشور بدون توجه به فرهنگ و هویت ملی، پایدار نخواهد بود.
ارتباط مستقیم با مردم
یکی از ویژگیهای دوران رهبری رهبر شهید انقلاب، ارتباط مستمر با اقشار مختلف مردم بود.
سفرهای استانی، دیدار با خانوادههای شهدا، ایثارگران، معلمان، کارگران، کشاورزان، دانشجویان، روحانیون، نخبگان و فعالان اجتماعی، فرصتی برای شنیدن مستقیم مسائل مردم و آگاهی از مشکلات مناطق مختلف کشور فراهم میکرد.
در بسیاری از این دیدارها، مسائل اقتصادی، فرهنگی، آموزشی و اجتماعی استانها مورد بررسی قرار میگرفت و مسئولان نیز موظف به پیگیری مطالبات مطرحشده میشدند.
تأکید بر وحدت و انسجام ملی
سالهای پس از جنگ، دوره شکلگیری دیدگاهها و جریانهای مختلف سیاسی در کشور بود.
رهبر شهید انقلاب در این مقطع، بارها بر ضرورت حفظ وحدت ملی، پرهیز از اختلافات مخرب و همکاری همه جریانهای وفادار به قانون اساسی برای پیشرفت کشور تأکید کردند.
ایشان اختلاف نظر را در چارچوب قانون طبیعی میدانستند، اما معتقد بودند حفظ انسجام ملی، مهمترین سرمایه جمهوری اسلامی در برابر تهدیدهای خارجی است.
نقش مردم در پیشرفت کشور
رهبر شهید انقلاب در سخنان خود همواره بر نقش مردم در اداره کشور تأکید داشتند.
از نگاه ایشان، مشارکت مردم در انتخابات، فعالیتهای فرهنگی، سازندگی، تولید، آموزش و عرصههای مختلف اجتماعی، یکی از عوامل اصلی پیشرفت جمهوری اسلامی بود.
همین نگاه موجب شد ارتباط مستقیم با مردم، به یکی از ویژگیهای ثابت دوران رهبری ایشان تبدیل شود.
عبور از یک دوره حساس
دهه نخست رهبری، دورهای بود که جمهوری اسلامی از مرحله تثبیت پس از انقلاب و جنگ عبور کرد و وارد مسیر بازسازی و توسعه شد.
در این سالها، ساختارهای کشور استحکام بیشتری یافت، روند توسعه زیرساختها آغاز شد، فعالیتهای علمی و دانشگاهی گسترش پیدا کرد و جمهوری اسلامی تلاش کرد در عرصه منطقهای و بینالمللی نیز نقش فعالتری ایفا کند.
رهبر شهید انقلاب در این مقطع، ضمن تأکید بر حفظ آرمانهای انقلاب اسلامی، بر ضرورت حرکت کشور به سمت پیشرفت، عدالت، استقلال و استفاده از ظرفیتهای داخلی تأکید داشتند.
ادامه مسیر
در قسمت هشتم این مجموعه، به نقش رهبر شهید انقلاب در هدایت جمهوری اسلامی در دهههای ۱۳۸۰ و ۱۳۹۰ پرداخته خواهد شد؛ سالهایی که ایران با تحولات مهم منطقهای، پیشرفتهای علمی و فناوری، چالشهای سیاسی و اقتصادی و رویدادهای مهم بینالمللی روبهرو شد و رهبری کشور در این شرایط، ابعاد تازهای پیدا کرد.
