به گزارش ایراف، اگر خانه و خانواده نخستین مدرسه زندگی رهبر شهید انقلاب بود، سالهای تحصیل را باید نقطه آغاز شکلگیری شخصیت علمی ایشان دانست. مسیری که از آموزش قرآن در کودکی آغاز شد، با حضور در مدارس دینی و حوزه علمیه ادامه یافت و در کمتر از دو دهه، ایشان را به یکی از طلاب جوان و مستعد حوزههای علمیه مشهد تبدیل کرد.
این سالها تنها روایت حضور در کلاسهای درس نیست؛ بلکه داستان نوجوانی است که در فضای مذهبی مشهد، در کنار پدری عالم و مادری اهل قرآن، گامبهگام مسیر دانشاندوزی را پیمود؛ مسیری که از مکتبخانه آغاز شد، به مدرسههای علمیه مشهد رسید و در نهایت، درهای حوزه علمیه قم را به روی ایشان گشود.
مشهد؛ شهری که علم و ایمان در آن جریان داشت
رهبر شهید انقلاب دوران کودکی خود را در مشهد سپری کردند؛ شهری که در دهههای ۱۳۲۰ و ۱۳۳۰ خورشیدی یکی از مهمترین مراکز مذهبی و علمی ایران به شمار میرفت. حضور بارگاه ملکوتی امام رضا(ع)، حوزههای علمیه، مسجد گوهرشاد، مدارس دینی و محافل پررونق قرآنی به این شهر جایگاهی ویژه بخشیده بود.
در آن روزگار، مشهد تنها مقصد زائران نبود؛ شهری بود که دین و دانش در متن زندگی مردم جریان داشت. بازار، مسجد، مدرسه و خانه هر یک بخشی از فضای فرهنگی شهر را شکل میدادند و بسیاری از خانوادههای مذهبی، فرزندان خود را از همان سالهای نخست با قرآن و معارف دینی آشنا میکردند.
رهبر شهید انقلاب نیز در چنین فضایی رشد یافتند. پدر، عالمی شناختهشده و مدرس حوزه بود که بخش مهمی از زندگی خود را صرف تعلیم و تبلیغ دین میکرد و مادر، بانویی آشنا با قرآن، ادبیات و تاریخ بود که فضای خانه را با فرهنگ مطالعه و انس با معارف اسلامی پیوند داده بود. همین محیط خانوادگی سبب شد آموزش از همان سالهای نخست زندگی، جایگاهی ویژه در مسیر رشد ایشان پیدا کند.
نخستین درس؛ قرآن در مکتبخانه
تحصیل رهبر شهید انقلاب از چهار سالگی آغاز شد. نخستین گام، حضور در مکتبخانه بود؛ جایی که در آن روزگار بسیاری از کودکان خانوادههای مذهبی آموزش خود را از آنجا آغاز میکردند.
در مکتبخانه، نخستین درس قرآن بود. کودکان پیش از آنکه با کتابهای درسی آشنا شوند، خواندن آیات قرآن، حروف الفبا و مقدمات نوشتن را فرا میگرفتند. این شیوه آموزشی سالها در شهرهای مذهبی ایران رواج داشت و نقش مهمی در تربیت نسلهای مختلف ایفا میکرد.
رهبر شهید انقلاب نیز نخستین تجربه آموزشی خود را با قرآن آغاز کردند؛ تجربهای که به یک دوره کوتاه محدود نماند. در سالهای بعد نیز قرائت و تجوید قرآن را نزد قاریان مشهد فرا گرفتند و این ارتباط با قرآن به بخشی جداییناپذیر از زندگی علمی و معنوی ایشان تبدیل شد.
دارالتعلیم دیانتی؛ پیوند آموزش نو و تربیت دینی
پس از مکتبخانه، رهبر شهید انقلاب وارد مدرسه دارالتعلیم دیانتی شدند و دوره دبستان را در این مدرسه گذراندند.
دارالتعلیم دیانتی از نخستین مدارس اسلامی مشهد به شمار میرفت؛ مدرسهای که در دوره گسترش آموزش نوین تلاش میکرد میان نظام آموزشی جدید و ارزشهای دینی پیوند برقرار کند. به همین دلیل، بسیاری از خانوادههای مذهبی این مدرسه را برای تحصیل فرزندان خود انتخاب میکردند.
رهبر شهید انقلاب نیز در همین مدرسه، علاوه بر درسهای رسمی، آموزشهای دینی و قرآنی خود را ادامه دادند. بنابراین، مسیر علمی ایشان از همان کودکی بر دو پایه استوار شد: آموزش رسمی در مدرسه و تعلیمات دینی در خانه و محافل قرآنی.
آغاز طلبگی؛ پدر، معلم اول
یکی از مهمترین اتفاقات دوران نوجوانی رهبر شهید انقلاب، آغاز تحصیلات حوزوی در همان سالهای پایانی دبستان بود.
همزمان با تحصیل در کلاس پنجم دبستان، ایشان درسهای مقدماتی حوزه را آغاز کردند؛ تصمیمی که نشان میداد علاقه به علوم دینی از همان سالهای نخست در وجود ایشان شکل گرفته بود.
در این مسیر، نخستین استاد ایشان پدرشان بود. سیدجواد خامنهای که خود از عالمان برجسته حوزه به شمار میرفت، بخشی از مقدمات علوم دینی را به فرزند خود آموزش داد. به این ترتیب، خانه تنها محل زندگی نبود؛ بلکه نخستین کلاس درس علوم اسلامی نیز بود.
مدرسه سلیمانخان؛ ورود به دنیای حوزه
پس از پایان دوره دبستان، رهبر شهید انقلاب وارد مدرسه سلیمانخان مشهد شدند و تحصیل علوم دینی را به صورت رسمی ادامه دادند.
این مدرسه یکی از مراکز شناختهشده حوزه علمیه مشهد بود و طلاب بسیاری در آن به فراگیری علوم اسلامی مشغول بودند. حضور در مدرسه سلیمانخان برای ایشان تنها تغییر محل تحصیل نبود؛ بلکه آغاز مرحلهای تازه از زندگی بود؛ مرحلهای که درس، مطالعه، مباحثه و حضور در فضای حوزه بخش عمده روزهای ایشان را تشکیل میداد.
مدرسه نواب؛ گامی بلند در مسیر دانش
پس از پشت سر گذاشتن دوره مقدماتی، رهبر شهید انقلاب وارد مدرسه نواب شدند؛ یکی از مهمترین مدارس علمیه مشهد که سالها محل تحصیل بسیاری از عالمان و فقیهان برجسته بود.
حضور در مدرسه نواب، آغاز دوره سطح حوزه برای ایشان بود؛ مرحلهای که در آن طلبه با متون اصلی فقه و اصول آشنا میشد و برای ورود به مراحل بالاتر تحصیل آماده میگردید.
رهبر شهید انقلاب در این سالها کتابهای مهم حوزه را نزد استادان برجسته فرا گرفتند؛ بخشی نزد پدر و بخشی نزد استادانی همچون آیتالله سیدجلیل حسینی سیستانی، میرزا احمد مدرس یزدی و آیتالله حاج شیخ هاشم قزوینی.
درس خارج؛ آغاز مرحلهای تازه
در سال ۱۳۳۴ خورشیدی، رهبر شهید انقلاب در درس خارج فقه آیتالله سیدمحمدهادی میلانی حضور یافتند؛ مرحلهای که از مهمترین مقاطع تحصیل حوزوی به شمار میرود و ورود به آن نشاندهنده آمادگی علمی طلبه برای ورود به مباحث عمیقتر فقه و اصول است.
نجف؛ تجربهای کوتاه اما ماندگار
دو سال بعد، در سال ۱۳۳۶، رهبر شهید انقلاب همراه خانواده راهی نجف اشرف شدند؛ شهری که مهمترین مرکز علمی جهان تشیع به شمار میرفت.
این سفر کوتاه، فرصتی ارزشمند برای آشنایی نزدیک با فضای علمی حوزه نجف بود. ایشان در درس استادانی همچون آیتالله سیدمحسن حکیم، آیتالله سیدابوالقاسم خویی، آیتالله سیدمحمود شاهرودی، میرزا باقر زنجانی و میرزا حسن بجنوردی حضور یافتند.
اجازه روایت؛ نشانه اعتماد استاد
در سال ۱۳۳۷، پیش از عزیمت به قم، آیتالله میلانی به ایشان اجازه روایت اعطا کردند؛ نشانهای از اعتماد استاد به جایگاه علمی و دقت ایشان در نقل احادیث.
عزیمت به قم؛ آغاز فصلی نو
در همان سال، رهبر شهید انقلاب برای ادامه تحصیل راهی قم شدند؛ شهری که مهمترین مرکز علمی حوزههای علمیه ایران بود. ایشان از محضر استادانی همچون آیتالله بروجردی، امام خمینی، آیتالله حائری یزدی، آیتالله محقق داماد و علامه طباطبایی بهره بردند.
پایههای یک مسیر ماندگار
سالهای تحصیل رهبر شهید انقلاب، از مکتبخانه تا حوزه علمیه قم، تنها روایت گذر از چند مدرسه و کلاس درس نیست؛ بلکه روایت شکلگیری شخصیتی است که بنیان آن بر علم، قرآن، مطالعه و تربیت دینی استوار شد.
در ادامه میخوانیم
در قسمت سوم این مجموعه، به سالهای حضور رهبر شهید انقلاب در حوزه علمیه قم پرداخته خواهد شد؛ سالهایی که بهرهگیری از محضر استادان بزرگ، آشنایی با اندیشههای نو، آغاز فعالیتهای سیاسی و شکلگیری نقش اجتماعی ایشان، فصل تازهای از زندگی رهبر شهید انقلاب را رقم زد.
