به گزارش ایراف، روزنامه داون پاکستان در گزارشی پیرامون ترتیبات جدید میان دو همسایه نوشت، تهران و اسلامآباد در پی تنشهای مرزی اخیر، به یک تفاهم استراتژیک برای تقویت همکاریهای امنیتی و مقابله مشترک با تروریسم و قاچاق دست یافتهاند. با این حال، همین رسانه به نقل از مقامات وزارت بازرگانی پاکستان فاش کرد که اجرای کامل توافقنامه تجارت آزاد میان دو کشور کماکان به دلیل محدودیتهای مالی بینالمللی با احتیاط پیش میرود و طرف پاکستانی توسعه حجم تجارت را به چشمانداز رفع تحریمهای غربی گره زده است.
ارزیابی والاستریت ژورنال و آکسیوس از چالشهای ساختاری اقتصاد پاکستان
محافظهکاری ساختاری اسلامآباد در پروندههای مالی، فراتر از اراده سیاسی دولت این کشور، ناشی از گره خوردن شریانهای اقتصادی آن به نهادهای بینالمللی است. باراک راوید، خبرنگار ارشد تارنمای آمریکایی آکسیوس در تحلیل مناسبات شبهقاره گزارش داد که نهادهای مالی واشنگتن در گفتگوهای پنهان با مقامات لشکری و کشوری پاکستان در راولپندی، هرگونه گشایش تراکنشهای کلان خارج از ضوابط را به عنوان خط قرمزی برای اعطای وامهای حیاتی صندوق بینالمللی پول (IMF) ترسیم کردهاند.
همزمان، روزنامه والاستریت ژورنال در تبیین این وضعیت نوشت، ارتش و نهادهای حاکمیت تکنوکراتیک پاکستان که در حال حاضر نقش صیانتکننده و میانجی را در ترتیبات منطقهای ایفا میکنند، به دلیل وابستگی شدید شبکه بانکی کشورشان به سیستم سوییفت و مبادلات دلاری، امکان ریسکپذیری بالایی در برابر دفتر کنترل داراییهای خارجی آمریکا (OFAC) ندارند. این بدان معناست که اسارت اقتصاد پاکستان در منگنه ساختار مالی غرب، مانع اصلی جهش در مناسبات بازرگانی با تهران است.
پیشینه تاریخی خط لوله صلح و دکترین تفکیک امنیت از تجارت
بستر تاریخی روابط دو کشور نشان میدهد که تهران و اسلامآباد همواره تلاش کردهاند تا چالشهای تحمیلی فرامنطقهای را از ضرورتهای امنیتی مجزا کنند. نمونه عینی این مدعا، پروژه بزرگ خط لوله گاز ایران-پاکستان (موسوم به خط لوله صلح) است که قرارداد آن در سال ۲۰۰۹ به امضا رسید؛ جمهوری اسلامی ایران به تعهدات خود عمل کرد و خط لوله را تا نزدیکی مرز آورد، اما اسلامآباد تحت فشارهای مکرر و مستقیم کاخ سفید و ابزار تهدید به جریمههای سنگین، نتوانست فاز عملیاتی آن را در خاک خود تکمیل کند.
در حوزه امنیتی نیز، حتی پس از تنشهای موشکی ژانویه ۲۰۲۴ در بلوچستان که به بازگشت موقت سفرا منجر شد، کانالهای ارتباطی لشکری دو کشور هرگز قطع نگردید. نشریه فارن پالیسی در واکاوی تحولات اخیر شرقی مطرح کرد که دو همسایه به این درک استراتژیک رسیدهاند که مهار سرریز ناامنی، تروریسم مرزی و تحرکات گروههای گریزپا در مرزهای مشترک (به ویژه با توجه به پویاییهای امنیتی مرز دیورند و افغانستان)، یک نیاز حیاتی و متقابل است که نباید تحت تأثیر موانع تجاری یا فشارهای خارجی قرار گیرد.
موازنه ظریف اسلامآباد میان تعهدات منطقهای و فشارهای خزانهداری آمریکا
تحلیلگران واشنگتنپست معتقدند دکترین کنونی اسلامآباد، انعکاسدهنده یک موازنه ظریف میان نیاز به امنیت پایدار با ایران و حفظ جریان سرمایهگذاریهای خارجی از سوی شرکای غربی و عربی از جمله عربستان سعودی است. شبکه فاکسنیوز نیز در گزارشی اشاره داشت که لایه اجرایی دولت پاکستان برای مدیریت بحران انرژی داخلی به شدت مایل به استفاده از ظرفیتهای ایران است، اما تا زمان گشایشهای دیپلماتیک کلان، توان عبور یکجانبه از قوانین فرامرزی آمریکا را ندارد.
از این رو، مشروطسازی توسعه تجاری به رفع تحریمها، بیش از آنکه نشاندهنده یک موضع خصمانه از سوی اسلامآباد باشد، به عنوان کدی از وضعیت اضطرار اقتصادی کشوری ارزیابی میشود که خود قربانی تروریسم مرزی بوده و خواهان حل مسالمتآمیز بحرانهای منطقهای است. تهران نیز با درک این مقتضیات، تمرکز اصلی خود را بر تثبیت «سلول مدیریت منازعه» و توسعه همکاریهای لشکری-امنیتی با راولپندی معطوف کرده است تا ثبات شبهقاره فدای متغیرهای فرامنطقهای نشود.
